Ketoconazole ถูกใช้ในการรักษาการติดเชื้อราหลายชนิด โดยมีประสิทธิภาพสูงทั้งในรูปแบบ ยาทาภายนอก (ครีม/แชมพู) สำหรับการติดเชื้อที่ผิวหนังชั้นนอก และ ยาเม็ดรับประทาน สำหรับการติดเชื้อราที่รุนแรงหรือลุกลาม อย่างไรก็ตาม ยาชนิดรับประทานถูกสงวนไว้ใช้ในกรณีที่จำเป็นเท่านั้น เนื่องจากมีความเสี่ยงต่อ พิษต่อตับ (Hepatotoxicity) และปฏิกิริยากับยาอื่นสูง [1]
กลไกการออกฤทธิ์
ยา Ketoconazole ออกฤทธิ์โดยการ ทำลายเยื่อหุ้มเซลล์ของเชื้อรา ผ่านกลไกการยับยั้งเอนไซม์ที่จำเป็นต่อการสร้าง Ergosterol ซึ่งเป็นองค์ประกอบหลักของผนังเซลล์เชื้อรา เมื่อผนังเซลล์เสียหาย เชื้อราก็จะตายและหยุดการเจริญเติบโต [2]
ประโยชน์ (ข้อบ่งใช้) และรูปแบบยา
Ketoconazole ถูกใช้รักษาการติดเชื้อราตามความเหมาะสมของรูปแบบยา:
| รูปแบบยา | ข้อบ่งใช้หลัก | ตัวอย่างโรคที่รักษา |
|---|---|---|
| ครีม/เจล (Topical) | การติดเชื้อราที่ผิวหนังชั้นนอก | กลาก (Tinea), สังคัง (Jock Itch), น้ำกัดเท้า (Athlete’s Foot), เกลื้อน (Tinea Versicolor), เชื้อยีสต์ที่ผิวหนัง [3] |
| แชมพู (Shampoo) | การติดเชื้อราบนหนังศีรษะ | รังแค (Dandruff) ที่เกิดจากเชื้อรา, โรคเซ็บเดิร์ม (Seborrheic Dermatitis) บนหนังศีรษะ, เกลื้อน (ใช้ฟอกผิวหนัง) |
| ยาเม็ดรับประทาน | การติดเชื้อราภายในร่างกายที่รุนแรง หรือการติดเชื้อที่ผิวหนัง/เล็บ/ศีรษะที่ รุนแรง หรือ ดื้อต่อยาทา | การติดเชื้อราในระบบ, เชื้อราที่เล็บที่รุนแรง [1] |
ขนาดยาและการบริหารยา
- ยาครีม/เจล: ทาบาง ๆ บริเวณที่ติดเชื้อและบริเวณโดยรอบ วันละ $1-2$ ครั้ง
- ระยะเวลา: มักใช้เวลา $2-4$ สัปดาห์ และควรทาต่ออีก $1-2$ สัปดาห์ หลังอาการหายเพื่อป้องกันการกลับเป็นซ้ำ
- แชมพู: ใช้สระผม/ฟอกผิวหนัง ทิ้งไว้ $3-5$ นาที แล้วล้างออก (ความถี่ขึ้นอยู่กับอาการ เช่น $2$ ครั้ง/สัปดาห์)
- ยาเม็ดรับประทาน: ขนาดยาขึ้นอยู่กับชนิดและความรุนแรงของเชื้อ ต้องรับประทานตามคำสั่งแพทย์เท่านั้น
ผลข้างเคียง
- ยาทา/แชมพู: อาการระคายเคืองเฉพาะที่, แสบร้อน, ผิวแห้ง, คัน
- ยาเม็ดรับประทาน: คลื่นไส้, อาเจียน, ปวดท้อง, ปวดศีรษะ ผลข้างเคียงที่รุนแรงที่สุดคือ พิษต่อตับ (Hepatotoxicity)
ข้อควรระวังและคำแนะนำเพิ่มเติม
- ยาเม็ดต้องระวังตับเป็นพิเศษ: หากแพทย์พิจารณาให้ยา Ketoconazole ชนิดรับประทาน จะต้องมีการ ตรวจเลือดติดตามการทำงานของตับ เป็นระยะอย่างเคร่งครัด หากมีอาการดีซ่าน (ตัวเหลือง ตาเหลือง) ปัสสาวะสีเข้ม ควรรีบพบแพทย์ทันที [1]
- ห้ามใช้ยาเม็ดโดยพลการ: ยา Ketoconazole ชนิดเม็ดมีปฏิกิริยากับยาอื่นหลายชนิดและมีผลข้างเคียงสูง ห้ามซื้อมาใช้เองโดยไม่มีใบสั่งแพทย์
- ความสม่ำเสมอในการใช้ยาทา: ต้องทายาต่อเนื่องแม้ผื่นจะหายแล้ว เพื่อกำจัดเชื้อราที่ซ่อนอยู่ทั้งหมดและป้องกันการกลับเป็นซ้ำ
- สุขอนามัย: ต้องรักษาผิวหนังให้แห้งสะอาด และหลีกเลี่ยงการใช้สิ่งของร่วมกับผู้อื่น เพื่อสนับสนุนการทำงานของยาต้านเชื้อรา
ยี่ห้อยาที่มีส่วนประกอบในไทย (ตัวอย่าง)
- Nizoral (ไนโซรัล – ครีม, แชมพู)
- Ketozole (คีโตโซล)
- Mycohal
แหล่งซื้อยา (ระบุว่าต้องมีใบสั่งแพทย์)
- ยาเม็ด Ketoconazole: ต้องใช้ตามใบสั่งแพทย์เท่านั้น เนื่องจากความเสี่ยงต่อตับ
- ยาครีม/แชมพู Ketoconazole $1-2\%$: สามารถซื้อได้จากร้านขายยาที่มีเภสัชกรแนะนำ (OTC)
“ข้อมูลในบทความนี้เป็นเพียงความรู้เบื้องต้น ไม่สามารถใช้ทดแทนการปรึกษาและวินิจฉัยจากแพทย์หรือเภสัชได้ ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรทุกครั้งเมื่อใช้ยา หรือมีปัญหาสุขภาพ”
แหล่งข้อมูลอ้างอิง:
- Siamhealth.net. ยารักษาเชื้อราคีโตโคนาโซล Ketoconazole.
- HDmall.co.th. ยาต้านเชื้อรา (Antifungal Drug).
- ราชวิทยาลัยแพทย์ผิวหนังแห่งประเทศไทย. โรคผิวหนังที่เกิดจากเชื้อรา.
เรียบเรียงโดย (Compiled by) : www.chulalakpharmacy.com









