การใช้ยาคีโตโคนาโซล (Ketoconazole) รักษาเชื้อรา

Ketoconazole ถูกใช้ในการรักษาการติดเชื้อราหลายชนิด โดยมีประสิทธิภาพสูงทั้งในรูปแบบ ยาทาภายนอก (ครีม/แชมพู) สำหรับการติดเชื้อที่ผิวหนังชั้นนอก และ ยาเม็ดรับประทาน สำหรับการติดเชื้อราที่รุนแรงหรือลุกลาม อย่างไรก็ตาม ยาชนิดรับประทานถูกสงวนไว้ใช้ในกรณีที่จำเป็นเท่านั้น เนื่องจากมีความเสี่ยงต่อ พิษต่อตับ (Hepatotoxicity) และปฏิกิริยากับยาอื่นสูง [1]

กลไกการออกฤทธิ์

ยา Ketoconazole ออกฤทธิ์โดยการ ทำลายเยื่อหุ้มเซลล์ของเชื้อรา ผ่านกลไกการยับยั้งเอนไซม์ที่จำเป็นต่อการสร้าง Ergosterol ซึ่งเป็นองค์ประกอบหลักของผนังเซลล์เชื้อรา เมื่อผนังเซลล์เสียหาย เชื้อราก็จะตายและหยุดการเจริญเติบโต [2]

ประโยชน์ (ข้อบ่งใช้) และรูปแบบยา

Ketoconazole ถูกใช้รักษาการติดเชื้อราตามความเหมาะสมของรูปแบบยา:

รูปแบบยาข้อบ่งใช้หลักตัวอย่างโรคที่รักษา
ครีม/เจล (Topical)การติดเชื้อราที่ผิวหนังชั้นนอกกลาก (Tinea), สังคัง (Jock Itch), น้ำกัดเท้า (Athlete’s Foot), เกลื้อน (Tinea Versicolor), เชื้อยีสต์ที่ผิวหนัง [3]
แชมพู (Shampoo)การติดเชื้อราบนหนังศีรษะรังแค (Dandruff) ที่เกิดจากเชื้อรา, โรคเซ็บเดิร์ม (Seborrheic Dermatitis) บนหนังศีรษะ, เกลื้อน (ใช้ฟอกผิวหนัง)
ยาเม็ดรับประทานการติดเชื้อราภายในร่างกายที่รุนแรง หรือการติดเชื้อที่ผิวหนัง/เล็บ/ศีรษะที่ รุนแรง หรือ ดื้อต่อยาทาการติดเชื้อราในระบบ, เชื้อราที่เล็บที่รุนแรง [1]

ขนาดยาและการบริหารยา

  • ยาครีม/เจล: ทาบาง ๆ บริเวณที่ติดเชื้อและบริเวณโดยรอบ วันละ $1-2$ ครั้ง
    • ระยะเวลา: มักใช้เวลา $2-4$ สัปดาห์ และควรทาต่ออีก $1-2$ สัปดาห์ หลังอาการหายเพื่อป้องกันการกลับเป็นซ้ำ
  • แชมพู: ใช้สระผม/ฟอกผิวหนัง ทิ้งไว้ $3-5$ นาที แล้วล้างออก (ความถี่ขึ้นอยู่กับอาการ เช่น $2$ ครั้ง/สัปดาห์)
  • ยาเม็ดรับประทาน: ขนาดยาขึ้นอยู่กับชนิดและความรุนแรงของเชื้อ ต้องรับประทานตามคำสั่งแพทย์เท่านั้น

ผลข้างเคียง

  • ยาทา/แชมพู: อาการระคายเคืองเฉพาะที่, แสบร้อน, ผิวแห้ง, คัน
  • ยาเม็ดรับประทาน: คลื่นไส้, อาเจียน, ปวดท้อง, ปวดศีรษะ ผลข้างเคียงที่รุนแรงที่สุดคือ พิษต่อตับ (Hepatotoxicity)

ข้อควรระวังและคำแนะนำเพิ่มเติม

  1. ยาเม็ดต้องระวังตับเป็นพิเศษ: หากแพทย์พิจารณาให้ยา Ketoconazole ชนิดรับประทาน จะต้องมีการ ตรวจเลือดติดตามการทำงานของตับ เป็นระยะอย่างเคร่งครัด หากมีอาการดีซ่าน (ตัวเหลือง ตาเหลือง) ปัสสาวะสีเข้ม ควรรีบพบแพทย์ทันที [1]
  2. ห้ามใช้ยาเม็ดโดยพลการ: ยา Ketoconazole ชนิดเม็ดมีปฏิกิริยากับยาอื่นหลายชนิดและมีผลข้างเคียงสูง ห้ามซื้อมาใช้เองโดยไม่มีใบสั่งแพทย์
  3. ความสม่ำเสมอในการใช้ยาทา: ต้องทายาต่อเนื่องแม้ผื่นจะหายแล้ว เพื่อกำจัดเชื้อราที่ซ่อนอยู่ทั้งหมดและป้องกันการกลับเป็นซ้ำ
  4. สุขอนามัย: ต้องรักษาผิวหนังให้แห้งสะอาด และหลีกเลี่ยงการใช้สิ่งของร่วมกับผู้อื่น เพื่อสนับสนุนการทำงานของยาต้านเชื้อรา

ยี่ห้อยาที่มีส่วนประกอบในไทย (ตัวอย่าง)

  • Nizoral (ไนโซรัล – ครีม, แชมพู)
  • Ketozole (คีโตโซล)
  • Mycohal

แหล่งซื้อยา (ระบุว่าต้องมีใบสั่งแพทย์)

  • ยาเม็ด Ketoconazole: ต้องใช้ตามใบสั่งแพทย์เท่านั้น เนื่องจากความเสี่ยงต่อตับ
  • ยาครีม/แชมพู Ketoconazole $1-2\%$: สามารถซื้อได้จากร้านขายยาที่มีเภสัชกรแนะนำ (OTC)

“ข้อมูลในบทความนี้เป็นเพียงความรู้เบื้องต้น ไม่สามารถใช้ทดแทนการปรึกษาและวินิจฉัยจากแพทย์หรือเภสัชได้ ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรทุกครั้งเมื่อใช้ยา หรือมีปัญหาสุขภาพ”


แหล่งข้อมูลอ้างอิง:

  1. Siamhealth.net. ยารักษาเชื้อราคีโตโคนาโซล Ketoconazole.
  2. HDmall.co.th. ยาต้านเชื้อรา (Antifungal Drug).
  3. ราชวิทยาลัยแพทย์ผิวหนังแห่งประเทศไทย. โรคผิวหนังที่เกิดจากเชื้อรา.


เรียบเรียงโดย (Compiled by)  : www.chulalakpharmacy.com

แชร์

ยังไม่มีบัญชี