โคลไตรมาโซล (Clotrimazole) คือ ยาต้านเชื้อราในกลุ่ม Azoles (อะโซลส์) ที่มีฤทธิ์กว้าง (Broad-spectrum antifungal agent) ใช้สำหรับรักษาการติดเชื้อราที่ผิวหนัง เยื่อบุ และช่องคลอดที่เกิดจากเชื้อรากลุ่มต่าง ๆ เช่น Dermatophytes (สาเหตุของกลาก, สังคัง), ยีสต์ (Candida), และเชื้อราที่เป็นสาเหตุของเกลื้อน (Malassezia furfur) [1]
กลไกการออกฤทธิ์
Clotrimazole ออกฤทธิ์โดยการ ทำลายผนังเซลล์ของเชื้อรา (Fungicidal/Fungistatic) โดยมีกลไกสำคัญคือ:
- ยับยั้งการสังเคราะห์ Ergosterol: ยาจะขัดขวางการทำงานของเอนไซม์ที่จำเป็นในการสังเคราะห์ Ergosterol ซึ่งเป็นส่วนประกอบสำคัญของเยื่อหุ้มเซลล์ของเชื้อรา
- ผนังเซลล์ถูกทำลาย: เมื่อ Ergosterol ถูกยับยั้ง ทำให้โครงสร้างของเยื่อหุ้มเซลล์เชื้อราไม่สมบูรณ์และเสียหาย นำไปสู่การรั่วไหลของสารสำคัญภายในเซลล์ และทำให้เชื้อราตายในที่สุด
ประโยชน์ (ข้อบ่งใช้)
Clotrimazole ถูกใช้ในการรักษาการติดเชื้อราที่ผิวหนังและเยื่อบุ โดยมีรูปแบบการใช้หลัก 2 รูปแบบ:
| รูปแบบยา | ข้อบ่งใช้หลัก | ตัวอย่างโรค |
|---|---|---|
| ครีม/เจล/น้ำยา (Topical) | การติดเชื้อราที่ผิวหนังชั้นนอก | กลาก (Tinea), สังคัง (Jock Itch), น้ำกัดเท้า (Athlete’s Foot), เกลื้อน (Tinea Versicolor) |
| ยาเหน็บ/ครีมช่องคลอด (Vaginal) | การติดเชื้อยีสต์ในช่องคลอด | ภาวะช่องคลอดอักเสบจากเชื้อรา (Vulvovaginal Candidiasis) หรือที่เรียกว่า ตกขาวจากเชื้อรา [2] |
| ยาอม/ยาเม็ดในช่องปาก | การติดเชื้อราแคนดิดาในช่องปาก (Oral Thrush) | โดยเฉพาะในผู้ป่วยภูมิคุ้มกันต่ำ |
ขนาดยาและการบริหารยา
- ยาครีม/เจล/น้ำยา: ทายาบาง ๆ บริเวณรอยโรคและบริเวณโดยรอบ วันละ 2-3 ครั้ง
- ระยะเวลา: ขึ้นอยู่กับชนิดของเชื้อ มักใช้เวลา $2-4$ สัปดาห์ และควรทายาต่อไปอีก $1-2$ สัปดาห์ หลังอาการหายสนิทเพื่อป้องกันการกลับเป็นซ้ำ
- ระยะเวลา: ขึ้นอยู่กับชนิดของเชื้อ มักใช้เวลา $2-4$ สัปดาห์ และควรทายาต่อไปอีก $1-2$ สัปดาห์ หลังอาการหายสนิทเพื่อป้องกันการกลับเป็นซ้ำ
- ยาเหน็บช่องคลอด: เหน็บยาตามคำแนะนำของแพทย์/เภสัชกร (มักเป็นแบบ $1$ วัน, $3$ วัน, หรือ $7$ วัน)
ผลข้างเคียง
ผลข้างเคียงที่พบบ่อยมักเกิดจากการใช้ชนิดทาเฉพาะที่:
- อาการเฉพาะที่: อาการแสบร้อน, แดง, คัน, หรือระคายเคืองบริเวณที่ทายา
- อาการแพ้: หากมีผื่นลมพิษหรืออาการบวมบริเวณที่ทา ควรรีบหยุดใช้ยาและปรึกษาแพทย์
ข้อควรระวังและคำแนะนำเพิ่มเติม
- ความสม่ำเสมอ: ต้องทายาอย่าง ต่อเนื่อง ตลอดระยะเวลาที่กำหนด ห้ามหยุดยาเองเมื่ออาการดีขึ้น
- ห้ามรับประทาน: ยา Clotrimazole ชนิดทาภายนอกหรือยาเหน็บ ห้ามนำมารับประทาน โดยเด็ดขาด
- ห้ามใช้ยาผสมสเตียรอยด์นาน: ยา Clotrimazole บางยี่ห้อมีการผสมสเตียรอยด์ (เช่น Clotrimazole/Betamethasone) ซึ่งควรใช้ตามคำสั่งแพทย์เท่านั้น ไม่ควรใช้ติดต่อกันนานเกิน $2$ สัปดาห์ [3]
- การตั้งครรภ์/ให้นมบุตร: ควรปรึกษาแพทย์ก่อนใช้ยา โดยเฉพาะชนิดเหน็บช่องคลอด แม้ว่าโอกาสการดูดซึมเข้าร่างกายจะต่ำ
ยี่ห้อยาที่มีส่วนประกอบในไทย
- Canesten (คาเนสเทน – ทั้งครีมและยาเหน็บ)
- Clotrim (โคลทริม)
- Mycozole
- รูปแบบผสมกับสเตียรอยด์: Clotrimazole + Betamethasone (เช่น ยาในกลุ่ม Trimovate, Daktacort บางชนิด)
แหล่งซื้อยา (ระบุว่าต้องมีใบสั่งแพทย์)
- ยา Clotrimazole ชนิดทา/เหน็บ: เป็นยาที่จำหน่ายได้ทั่วไป (Over-The-Counter – OTC) สามารถซื้อได้จากร้านขายยาที่มีเภสัชกรแนะนำ โดยไม่ต้องมีใบสั่งแพทย์
“ข้อมูลในบทความนี้เป็นเพียงความรู้เบื้องต้น ไม่สามารถใช้ทดแทนการปรึกษาและวินิจฉัยจากแพทย์หรือเภสัชได้ ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรทุกครั้งเมื่อใช้ยา หรือมีปัญหาสุขภาพ”
แหล่งข้อมูลอ้างอิง:
- Haamor.com. ยาโคลไตรมาโซล (Clotrimazole). [ข้อมูลยาและข้อบ่งใช้หลัก]
- คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล. ช่องคลอดอักเสบจากเชื้อรา. [ข้อมูลการใช้ยาเหน็บ Clotrimazole]
- ราชวิทยาลัยแพทย์ผิวหนังแห่งประเทศไทย. โรคผิวหนังที่เกิดจากเชื้อรา. [ข้อมูลการรักษาด้วยยาทาและข้อควรระวัง]
เรียบเรียงโดย (Compiled by) : www.chulalakpharmacy.com








