ไมโคนาโซล (Miconazole) คือ ยาต้านเชื้อราในกลุ่ม Azoles (อะโซลส์) เช่นเดียวกับ Clotrimazole และ Ketoconazole มีฤทธิ์กว้าง (Broad-spectrum antifungal agent) ใช้สำหรับรักษาการติดเชื้อราที่ผิวหนัง (กลาก, เกลื้อน, น้ำกัดเท้า) และการติดเชื้อยีสต์ในช่องปากและช่องคลอด ยานี้มีจำหน่ายในหลายรูปแบบ ทั้งครีม, ผง, สเปรย์, ยาเหน็บ, และเจลสำหรับช่องปาก [1, 2]
กลไกการออกฤทธิ์
Miconazole ออกฤทธิ์โดยการ ทำลายเยื่อหุ้มเซลล์ของเชื้อรา (Fungicidal/Fungistatic) ด้วยกลไกสำคัญคือ:
- ยับยั้งการสังเคราะห์ Ergosterol: ยาจะขัดขวางการทำงานของเอนไซม์ที่จำเป็นในการสร้าง Ergosterol ซึ่งเป็นส่วนประกอบสำคัญในการรักษาความสมบูรณ์ของเยื่อหุ้มเซลล์เชื้อรา [1]
- ผนังเซลล์เสียหาย: เมื่อโครงสร้างของเยื่อหุ้มเซลล์ถูกทำลาย ทำให้เกิดการรั่วไหลของสารสำคัญภายในเซลล์ ส่งผลให้เชื้อราไม่สามารถเจริญเติบโตและตายในที่สุด
ประโยชน์ (ข้อบ่งใช้)
Miconazole มีข้อบ่งใช้หลักในการรักษาการติดเชื้อราและยีสต์ในรูปแบบต่างๆ:
| รูปแบบยา | ข้อบ่งใช้หลัก | ตัวอย่างโรค |
|---|---|---|
| ครีม/ผง/สเปรย์ (Topical) | การติดเชื้อราที่ผิวหนังชั้นนอก | กลาก (Ringworm), เกลื้อน (Tinea Versicolor), สังคัง (Jock Itch), น้ำกัดเท้า (Athlete’s Foot), ผื่นผ้าอ้อมที่มีเชื้อรา [2] |
| ยาเหน็บ/ครีมช่องคลอด (Vaginal) | การติดเชื้อยีสต์ในช่องคลอด | ภาวะช่องคลอดอักเสบจากเชื้อรา (Vulvovaginal Candidiasis) (ตกขาวจากเชื้อรา) |
| เจลในช่องปาก (Oral Gel) | การติดเชื้อยีสต์ในช่องปาก | ฝ้าขาวในช่องปาก (Oral Thrush) ที่เกิดจากเชื้อ Candida |
ขนาดยาและการบริหารยา
- ยาครีมทาผิว: ทาบาง ๆ บริเวณที่มีรอยโรคและบริเวณโดยรอบ วันละ $1-2$ ครั้ง
- ระยะเวลา: ขึ้นอยู่กับชนิดของเชื้อ มักใช้เวลา $2-4$ สัปดาห์ และควรทายาต่อไปอีก $1-2$ สัปดาห์ หลังอาการหายสนิท [3]
- ยาเหน็บช่องคลอด: เหน็บยาตามคำแนะนำของแพทย์/เภสัชกร (มักเป็นแบบ $1$ วัน, $3$ วัน, หรือ $7$ วัน)
ผลข้างเคียง
ผลข้างเคียงส่วนใหญ่มักเกิดจากการใช้ชนิดทาเฉพาะที่ และมักไม่รุนแรง:
- อาการเฉพาะที่: อาการแสบร้อน, คัน, แดง, หรือระคายเคืองเล็กน้อยบริเวณที่ทายาหรือเหน็บยา
- อาการแพ้: หากมีผื่นลมพิษ หรืออาการบวม ควรหยุดใช้ยาและปรึกษาแพทย์ทันที
ข้อควรระวังและคำแนะนำเพิ่มเติม
- การใช้ยาเหน็บช่องคลอด: Miconazole ชนิดเหน็บช่องคลอดอาจทำให้ ถุงยางอนามัย (Condoms) และ แผ่นไดอะแฟรม (Diaphragms) มีประสิทธิภาพลดลง เนื่องจากยาอาจทำลายยางลาเท็กซ์ได้ ดังนั้น ควรใช้วิธีคุมกำเนิดอื่นในระหว่างการรักษาและต่อเนื่องไปอีก $5$ วันหลังหยุดยา [4]
- ห้ามหยุดยาเอง: ควรใช้ยาอย่างต่อเนื่องตามที่แพทย์หรือเภสัชกรแนะนำ แม้อาการจะดีขึ้นแล้ว เพื่อให้แน่ใจว่ากำจัดเชื้อราได้หมดและป้องกันการกลับมาเป็นซ้ำ
- การตั้งครรภ์/ให้นมบุตร: ควรปรึกษาแพทย์ก่อนใช้ยา โดยเฉพาะชนิดเหน็บช่องคลอด
ยี่ห้อยาที่มีส่วนประกอบในไทย
- Daktarin (ดาคทาริน – ครีม, เจลช่องปาก, ผง)
- Canazole
- รูปแบบผสมกับยาสเตียรอยด์ เช่น Miconazole + Hydrocortisone (ต้องระวังการใช้ในระยะยาว)
แหล่งซื้อยา (ระบุว่าต้องมีใบสั่งแพทย์)
- ยา Miconazole ชนิดทา/ยาเหน็บ/เจลช่องปาก: เป็นยาที่จำหน่ายได้ทั่วไป (Over-The-Counter – OTC) สามารถซื้อได้จากร้านขายยาที่มีเภสัชกรแนะนำ โดยไม่ต้องมีใบสั่งแพทย์

“ข้อมูลในบทความนี้เป็นเพียงความรู้เบื้องต้น ไม่สามารถใช้ทดแทนการปรึกษาและวินิจฉัยจากแพทย์หรือเภสัชได้ ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรทุกครั้งเมื่อใช้ยา หรือมีปัญหาสุขภาพ”
แหล่งข้อมูลอ้างอิง:
- Haamor.com. ยาไมโคนาโซล (Miconazole). [ข้อมูลยาและกลไก]
- คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล. ยา Miconazole. [ข้อมูลรูปแบบยาและข้อบ่งใช้]
- ราชวิทยาลัยแพทย์ผิวหนังแห่งประเทศไทย. โรคผิวหนังที่เกิดจากเชื้อรา. [ข้อมูลการรักษา]
- Drugs.com. Miconazole. [ข้อควรระวังถุงยางอนามัย]
เรียบเรียงโดย (Compiled by) : www.chulalakpharmacy.com





