ริดสีดวงมีอาการอย่างไร? ริดสีดวงภายในและภายนอกต่างกันอย่างไร

ริดสีดวงมีอาการอย่างไร? ริดสีดวงภายในและภายนอกต่างกันอย่างไร

ริดสีดวงมีอาการอะไรบ้าง? แยกริดสีดวงภายในและภายนอกจากอาการเลือดสด ก้อนยื่น คัน บวม และปวด พร้อมรู้ว่าอาการแบบไหนควรพบแพทย์

บางคนเริ่มจาก เลือดสดติดกระดาษชำระ

บางคนกลับไม่มีเลือดเลย แต่รู้สึกว่ามีก้อนนูนบริเวณทวารหนัก คัน แสบ หรือเจ็บเวลานั่ง

พอค้นคำว่า “ริดสีดวง” ก็ยิ่งงง เพราะมีทั้ง

• ริดสีดวงภายใน
• และ
• ริดสีดวงภายนอก

แล้วสองแบบนี้ต่างกันอย่างไร?

คำตอบสั้น ๆ คือ ต่างกันที่ตำแหน่งที่เกิด และจึงมีอาการเด่นไม่เหมือนกัน

ริดสีดวงภายในเกิดในเยื่อบุบริเวณทวารหนักและลำไส้ตรงส่วนปลาย อาการที่พบเด่นคือ เลือดแดงสดหลังถ่ายและก้อนยื่น ส่วนริดสีดวงภายนอกเกิดใต้ผิวหนังรอบทวาร จึงมักทำให้ คัน มีก้อน กดเจ็บ หรือปวด โดยเฉพาะเมื่อเกิดลิ่มเลือด (สถาบันโรคเบาหวานและไต)

แต่สิ่งสำคัญคือ อาการทางทวารหนักไม่ได้เกิดจากริดสีดวงเสมอ โดยเฉพาะ เลือดออกทางทวารหนัก ไม่ควรวินิจฉัยตัวเองจากอาการเพียงอย่างเดียว (สถาบันโรคเบาหวานและไต)

ริดสีดวงคืออะไร?

ริดสีดวงทวาร หรือ Hemorrhoids คือภาวะที่โครงสร้างหลอดเลือดและเนื้อเยื่อบริเวณทวารหนักหรือลำไส้ตรงส่วนปลายเกิดการโป่งพอง บวม หรือมีอาการ

แบ่งได้เป็น 2 กลุ่มหลัก

ริดสีดวงภายใน (Internal hemorrhoids)
เกิดบริเวณด้านในของทวารหนักและลำไส้ตรงส่วนล่าง

ริดสีดวงภายนอก (External hemorrhoids)
เกิดใต้ผิวหนังบริเวณรอบปากทวารหนัก (สถาบันโรคเบาหวานและไต)

บางคนสามารถมี ทั้งริดสีดวงภายในและภายนอกพร้อมกัน ได้ จึงไม่จำเป็นว่าทุกคนจะมีอาการตรงตามรูปแบบใดรูปแบบหนึ่งชัดเจนเสมอไป

ริดสีดวงมีอาการอย่างไร?

อาการที่พบได้ ได้แก่

• เลือดแดงสดหลังถ่าย
• คันบริเวณทวารหนัก
• ระคายเคืองหรือแสบ
• มีก้อนบริเวณทวาร
• ก้อนยื่นออกมาตอนเบ่ง
• ปวดหรือไม่สบายบริเวณทวาร
• มีมูกหรือความรู้สึกว่าถ่ายไม่สุดในบางราย

NHS ระบุอาการที่พบได้ของริดสีดวง ได้แก่ เลือดแดงสดหลังถ่าย คัน มีก้อน ปวด มีมูก และความรู้สึกเหมือนยังถ่ายไม่หมด (nhs.uk)

แต่ความน่าสนใจคือ อาการแต่ละแบบช่วยบอกตำแหน่งของริดสีดวงได้บางส่วน

ริดสีดวงภายในมีอาการอย่างไร?

อาการที่พบบ่อยที่สุดอย่างหนึ่งคือ “ถ่ายเป็นเลือด แต่แทบไม่เจ็บ”

ริดสีดวงภายในที่ยังไม่ยื่นออกมามักไม่ทำให้ปวดมาก เพราะอยู่ในบริเวณด้านใน แต่สามารถทำให้มีเลือดออกได้

NIDDK ระบุอาการสำคัญของ internal hemorrhoids ได้แก่

เลือดแดงสดบนอุจจาระ กระดาษชำระ หรือในโถหลังถ่าย
และ
ก้อนริดสีดวงที่ยื่นผ่านปากทวาร หรือ prolapse (สถาบันโรคเบาหวานและไต)

ดังนั้นคนที่บอกว่า “มีเลือดสด แต่ไม่ค่อยเจ็บ” อาการนี้สามารถเข้าได้กับริดสีดวงภายใน แต่ไม่ได้หมายความว่าเลือดออกทุกครั้งคือริดสีดวง

ริดสีดวงภายในมีก้อนยื่นออกมาได้ไหม?

ได้ เมื่อโรคมากขึ้น ริดสีดวงภายในสามารถยื่นผ่านปากทวารออกมาขณะถ่ายได้

การแบ่ง Grade ของริดสีดวงภายในมักใช้ระดับการยื่นของก้อนเป็นหลัก

Grade 1
ก้อนอยู่ด้านใน ยังไม่ยื่นออกมา

Grade 2
ก้อนยื่นออกมาตอนถ่าย แต่กลับเข้าเองได้

Grade 3
ก้อนยื่นออกมาและต้องใช้นิ้วช่วยดันกลับ

Grade 4
ก้อนยื่นอยู่ภายนอกและไม่สามารถดันกลับเข้าไปได้

ข้อมูลจาก NHS ระบุว่า Grade 3 สามารถดันกลับด้วยนิ้วได้ ส่วน Grade 4 ยื่นอยู่ภายนอกและดันกลับไม่ได้ (ncic.nhs.uk)

ยิ่งก้อนยื่นมาก การเลือกใช้ยาเพียงอย่างเดียวอาจไม่ตอบโจทย์ทั้งหมด และอาจต้องได้รับการประเมินเรื่องหัตถการหรือการรักษาวิธีอื่น

แล้วริดสีดวงภายนอกมีอาการอย่างไร?

ริดสีดวงภายนอกเกิด ใต้ผิวหนังรอบปากทวาร

เพราะตำแหน่งนี้มีเส้นประสาทรับความรู้สึกมากกว่า อาการจึงมักต่างจากริดสีดวงภายใน

NIDDK ระบุอาการที่พบได้ของ external hemorrhoids ได้แก่

• คันบริเวณทวาร
• มีก้อนแข็งหรือกดเจ็บบริเวณปากทวาร
• ปวดหรือเมื่อยบริเวณทวาร โดยเฉพาะเวลานั่ง (สถาบันโรคเบาหวานและไต)

บางคนอาจรู้สึกว่า

“อยู่ดี ๆ มีก้อนเจ็บขึ้นมาข้างนอก”

โดยเฉพาะหากมีก้อนแข็งและปวดมากแบบฉับพลัน ต้องนึกถึง thrombosed external hemorrhoid หรือริดสีดวงภายนอกที่มีลิ่มเลือด

ริดสีดวงภายนอกที่มีลิ่มเลือดเป็นอย่างไร?

เมื่อเกิดลิ่มเลือดในริดสีดวงภายนอก อาการอาจแตกต่างจากริดสีดวงทั่วไปอย่างชัดเจน

มักมี ก้อนแข็ง + ปวดมาก + เกิดค่อนข้างฉับพลัน

NIDDK ระบุว่า blood clot เป็นภาวะแทรกซ้อนของ external hemorrhoid ได้ ขณะที่แหล่งข้อมูล NHS ระบุว่า thrombosed external hemorrhoid สามารถทำให้เกิดอาการปวดรุนแรง โดยอาการปวดมักสูงสุดในช่วงประมาณ 48–72 ชั่วโมงแรกก่อนค่อย ๆ ลดลง (สถาบันโรคเบาหวานและไต)

ดังนั้นคนที่มีอาการ

“เมื่อวานยังปกติ วันนี้มีก้อนปวดจนแทบนั่งไม่ได้”

ไม่ควรเหมารวมว่าเป็นริดสีดวงธรรมดาและซื้อยาทาเพียงอย่างเดียว

ควรได้รับการประเมิน โดยเฉพาะถ้าปวดมาก

ริดสีดวงภายในกับภายนอกต่างกันอย่างไร?

จำให้เข้าใจง่ายได้แบบนี้

NIDDK แยก internal hemorrhoids ว่าเด่นเรื่อง rectal bleeding และ prolapse ส่วน external hemorrhoids เด่นเรื่อง คัน ก้อนกดเจ็บ และอาการปวด (สถาบันโรคเบาหวานและไต)

ถ่ายเป็นเลือดสด แต่ไม่มีความเจ็บ เป็นริดสีดวงภายในแน่นอนไหม?

ไม่แน่นอน

แม้อาการนี้เข้าได้กับ internal hemorrhoids แต่ NIDDK เน้นว่า ไม่ใช่อาการทางทวารทั้งหมดเกิดจากริดสีดวง และเลือดออกทางทวารหนักอาจเกิดจากโรคทางเดินอาหารอื่น เช่น Crohn’s disease, ulcerative colitis หรือมะเร็งลำไส้ใหญ่และไส้ตรงได้ (สถาบันโรคเบาหวานและไต)

ดังนั้นถ้า

• ไม่เคยได้รับการวินิจฉัยมาก่อน
• เลือดออกซ้ำ
• ปริมาณเลือดเพิ่มขึ้น
• อาการเปลี่ยนจากเดิม

ควรได้รับการประเมิน ไม่ควรพึ่งยาริดสีดวงเพื่อกลบอาการอย่างเดียว

ทำไมบางคนเป็นริดสีดวงแล้วคันมาก?

อาการคันสามารถเกิดได้ทั้งริดสีดวงภายนอกและริดสีดวงภายในที่ยื่นออกมา

เมื่อก้อนยื่นหรือมีสารคัดหลั่ง/มูกออกมา ผิวหนังรอบทวารอาจเกิดความชื้นและระคายเคือง

อีกปัญหาหนึ่งคือ

ยิ่งคัน → ยิ่งเช็ดแรง → ยิ่งระคายเคือง → ยิ่งคัน

NIDDK ยังระบุว่าการถูหรือทำความสะอาดบริเวณทวารมากเกินไปสามารถทำให้อาการของ external hemorrhoids แย่ลงได้ (สถาบันโรคเบาหวานและไต)

จึงควรทำความสะอาดอย่างอ่อนโยนและรักษาบริเวณดังกล่าวให้สะอาดและแห้ง

ทำไมถึงเป็นริดสีดวง?

ปัจจัยที่สัมพันธ์กับริดสีดวง ได้แก่

• การเบ่งขณะถ่าย
• นั่งบนโถสุขภัณฑ์นาน
• ท้องผูกเรื้อรัง
• ท้องเสียเรื้อรัง
• รับประทานอาหารใยอาหารต่ำ
• อายุเพิ่มขึ้น
• การตั้งครรภ์
• ยกของหนักเป็นประจำ (สถาบันโรคเบาหวานและไต)

หลายคนจึงวนอยู่ในวงจร

อุจจาระแข็ง → เบ่งแรง → ริดสีดวงกำเริบ → ใช้ยา → ดีขึ้น → ยังท้องผูก → กลับมาเป็นอีก

เพราะฉะนั้นการรักษาที่ดีไม่ควรดูเพียงว่าจะใช้ “ยาอะไร” แต่ต้องถามด้วยว่า ทำไมเราถึงต้องเบ่งทุกวัน

ถ้าเป็นริดสีดวง ควรเริ่มดูแลอย่างไร?

ถ้าอาการไม่รุนแรง การดูแลเบื้องต้นเน้นทำให้อุจจาระนิ่มและลดการเบ่ง

เช่น

• เพิ่มใยอาหาร
• ดื่มน้ำให้เหมาะสม
• ไม่กลั้นอุจจาระ
• ลดการเบ่ง
• ไม่นั่งห้องน้ำนาน
• รักษาความสะอาดบริเวณทวารอย่างอ่อนโยน

ยาอาจเข้ามามีบทบาทตามอาการ เช่น ยากินกลุ่ม phlebotonics, ยาทา หรือยาเหน็บ ในผู้ที่เหมาะสม แต่ไม่มีรูปแบบเดียวที่เหมาะกับทุกคน เพราะอาการของ internal และ external hemorrhoids ต่างกัน

Internal Link Recommendation:
“ยารักษาริดสีดวงมีอะไรบ้าง? ยากิน ยาทา และยาเหน็บต่างกันอย่างไร”

ริดสีดวงแบบไหนยาอาจไม่พอ?

หากเป็นริดสีดวงภายในที่ก้อนยื่นมาก โดยเฉพาะ

ต้องดันกลับ
หรือ
ดันกลับไม่ได้

หรือมีเลือดออกซ้ำและรบกวนชีวิตประจำวัน แม้ปรับพฤติกรรมและใช้ยาอย่างเหมาะสมแล้ว ก็อาจต้องได้รับการประเมินเรื่องหัตถการหรือการผ่าตัด

ส่วนริดสีดวงภายนอก หากมีก้อนลิ่มเลือดและปวดรุนแรง ก็อาจต้องได้รับการประเมินเพิ่มเติมเช่นกัน

ดังนั้นคำว่า “ริดสีดวง” จึงไม่ได้หมายความว่าทุกคนสามารถใช้ยาชุดเดียวกันได้

เมื่อไรควรพบแพทย์?

NIDDK แนะนำให้ขอความช่วยเหลือจากแพทย์หาก

ยังมีอาการหลังดูแลเองประมาณ 1 สัปดาห์
หรือ
มีเลือดออกทางทวารหนัก (สถาบันโรคเบาหวานและไต)

ควรได้รับการประเมินเพิ่มเติมหากมี

• เลือดออกซ้ำหรือออกมาก
• ก้อนยื่นมากขึ้น
• ก้อนดันกลับไม่ได้
• ปวดรุนแรง
• ก้อนแข็งและเจ็บแบบฉับพลัน
• อาการเปลี่ยนจากเดิม
• น้ำหนักลดโดยไม่ทราบสาเหตุ
• พฤติกรรมการขับถ่ายเปลี่ยน
• อุจจาระดำ
• มีไข้หรืออาการผิดปกติอื่นร่วมด้วย

การวินิจฉัยริดสีดวงอาจต้องอาศัยทั้งประวัติ การตรวจบริเวณทวาร การตรวจทางทวารหนักด้วยนิ้ว และในบางรายอาจใช้ anoscopy หรือการตรวจลำไส้เพิ่มเติมตามความเหมาะสม (สถาบันโรคเบาหวานและไต)

FAQ

ริดสีดวงภายในเจ็บไหม?

ส่วนใหญ่ถ้ายังไม่ยื่นออกมาจะไม่ค่อยเจ็บ แต่สามารถมีเลือดแดงสดหลังถ่ายได้ หาก prolapse ออกมาสามารถทำให้เกิดความไม่สบายหรือปวดได้ (สถาบันโรคเบาหวานและไต)

ริดสีดวงภายนอกเป็นก้อนแข็งได้ไหม?

ได้ โดยเฉพาะหากเกิดลิ่มเลือด ก้อนอาจแข็ง กดเจ็บ และปวดมากแบบฉับพลัน (สถาบันโรคเบาหวานและไต)

ถ่ายเป็นเลือดแต่ไม่มีก้อน เป็นริดสีดวงได้ไหม?

ได้ ริดสีดวงภายในอาจทำให้เลือดออกโดยไม่มีก้อนให้เห็นจากภายนอก แต่เลือดออกไม่ใช่อาการเฉพาะของริดสีดวง จึงควรประเมินหาสาเหตุเมื่อเหมาะสม (สถาบันโรคเบาหวานและไต)

มีก้อนยื่นออกมาตอนถ่าย แล้วกลับเข้าเอง เป็นระยะไหน?

โดยทั่วไปเข้ากับ internal hemorrhoids Grade 2 ส่วนก้อนที่ต้องดันกลับเข้ากับ Grade 3 และดันกลับไม่ได้เป็น Grade 4 (ncic.nhs.uk)

ริดสีดวงภายในและภายนอกเป็นพร้อมกันได้ไหม?

ได้ คนหนึ่งคนสามารถมีทั้ง internal และ external hemorrhoids ได้พร้อมกัน อาการจึงอาจมีทั้งเลือดออก ก้อน คัน และปวดร่วมกัน

Summary

ริดสีดวงภายในและภายนอกต่างกันหลัก ๆ ที่ตำแหน่ง และทำให้อาการเด่นต่างกัน

ริดสีดวงภายในมักสัมพันธ์กับ เลือดแดงสดหลังถ่าย + ก้อนยื่น และถ้ายังไม่ยื่นมักไม่ปวดมาก

ส่วนริดสีดวงภายนอกมักสัมพันธ์กับ คัน + มีก้อนภายนอก + กดเจ็บหรือปวด โดยเฉพาะเมื่อเกิดลิ่มเลือด อาการปวดสามารถเกิดขึ้นอย่างมากและฉับพลันได้ (สถาบันโรคเบาหวานและไต)

แต่สิ่งสำคัญที่สุดคือ อย่าวินิจฉัยริดสีดวงจากเลือดออกหรือก้อนด้วยตัวเองเพียงอย่างเดียว

หากมีเลือดออกซ้ำ ปวดมาก ก้อนยื่นดันกลับไม่ได้ หรือรักษาเองประมาณหนึ่งสัปดาห์แล้วยังไม่ดีขึ้น ควรได้รับการประเมินเพื่อยืนยันสาเหตุและเลือกวิธีรักษาให้เหมาะสม

หมายเหตุสำคัญ

บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อให้ความรู้ทั่วไป ไม่สามารถใช้แทนการตรวจวินิจฉัยได้ อาการเลือดออก ปวด หรือมีก้อนบริเวณทวารสามารถเกิดจากโรคอื่นได้ หากไม่เคยได้รับการวินิจฉัย มีเลือดออกซ้ำ ปวดรุนแรง หรืออาการเปลี่ยนแปลง ควรพบแพทย์หรือบุคลากรทางการแพทย์

เรียบเรียงโดย: www.chulalakpharmacy.com

References

• NIDDK. Symptoms & Causes of Hemorrhoids. ข้อมูลอาการของ internal และ external hemorrhoids รวมถึงเลือดออก ก้อน คัน และปวด (สถาบันโรคเบาหวานและไต)
• NIDDK. Definition & Facts of Hemorrhoids. ข้อมูลตำแหน่งของริดสีดวงภายในและภายนอก รวมถึงภาวะแทรกซ้อน (สถาบันโรคเบาหวานและไต)
• NIDDK. Diagnosis of Hemorrhoids. การตรวจวินิจฉัยด้วย physical examination, digital rectal examination และ anoscopy (สถาบันโรคเบาหวานและไต)
• NHS. Piles (haemorrhoids). ข้อมูลอาการเลือดสด คัน มีก้อน ปวด และมูก (nhs.uk)
• Oxford University Hospitals. Haemorrhoids. ข้อมูล internal/external hemorrhoids และลักษณะอาการ (โรงพยาบาลมหาวิทยาลัยออกซ์ฟอร์ด)