ยาคุม 21 เม็ด กับ 28 เม็ด ต่างกันอย่างไร? วิธีกินและเว้นยาให้ถูกต้อง
ยาคุม 21 เม็ดกับ 28 เม็ดต่างกันตรงไหน แบบ 21 เม็ดต้องเว้นกี่วัน แบบ 28 เม็ดต้องหยุดไหม เริ่มแผงใหม่วันไหน พร้อมวิธีกินและข้อควรรู้เมื่อกินยาคุม
ยาคุม 21 เม็ดกับ 28 เม็ดไม่ได้ต่างกันเพียงจำนวนเม็ด แต่ต่างกันหลัก ๆ ที่วิธีจัดช่วง “ปลอดฮอร์โมน” เพื่อช่วยให้เริ่มแผงใหม่ได้ถูกวัน ยาคุมแบบ 21 เม็ดโดยทั่วไปเป็นเม็ดฮอร์โมนทั้งหมด เมื่อกินครบต้อง เว้น 7 วัน แล้วเริ่มแผงใหม่ในวันที่ 8 ส่วนยาคุม 28 เม็ดแบบ 21/7 จะมีเม็ดฮอร์โมน 21 เม็ดและเม็ดไม่มีฮอร์โมนอีก 7 เม็ด จึงกินต่อเนื่องวันละ 1 เม็ดจนหมดแผง และ เริ่มแผงใหม่วันรุ่งขึ้นทันทีโดยไม่เว้นยา (คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล)
อย่างไรก็ตาม ยาคุม 28 เม็ดไม่ได้มีสูตร 21+7 ทุกยี่ห้อ บางชนิดเป็น 24 เม็ดฮอร์โมน + 4 เม็ดไม่มีฮอร์โมน (24/4) หรือมีรูปแบบอื่น จึงควรดูชื่อยา สีเม็ด และลูกศรบนแผงของยี่ห้อที่ใช้อยู่ ไม่ควรนับจากจำนวนเม็ดอย่างเดียว
ยาคุม 21 เม็ด กับ 28 เม็ด ต่างกันอย่างไร?
สำหรับยาเม็ดคุมกำเนิดชนิดฮอร์โมนรวมที่ใช้กันทั่วไป ความแตกต่างสำคัญไม่ได้อยู่ที่ว่าแบบ 28 เม็ด “แรงกว่า” หรือคุมกำเนิดดีกว่าแบบ 21 เม็ด แต่เป็นวิธีจัดยาเพื่อให้ผู้ใช้รักษาช่วงปลอดฮอร์โมนได้ถูกต้องและลดโอกาสลืมเริ่มแผงใหม่
ยาคุม 21 เม็ด โดยทั่วไปทั้ง 21 เม็ดเป็นเม็ดที่มีฮอร์โมน เมื่อกินครบจึงมีช่วงหยุดยา 7 วัน ส่วนยาคุม 28 เม็ดแบบ 21/7 เพิ่มเม็ดที่ไม่มีฮอร์โมนอีก 7 เม็ดเข้ามาแทนช่วงหยุดยา ทำให้ผู้ใช้สามารถกินวันละ 1 เม็ดต่อเนื่องทุกวันและเริ่มแผงใหม่ทันทีหลังหมดแผง (มหาวิทยาลัยมหิดล)
ยาคุม 21 เม็ด กินอย่างไร?
กินวันละ 1 เม็ดติดต่อกัน 21 วัน เมื่อหมดแผงให้เว้นยา 7 วัน และเริ่มแผงใหม่ในวันที่ 8 ไม่ว่าประจำเดือนจะหมดแล้วหรือยัง
ตัวอย่าง หากกินเม็ดสุดท้ายของแผงในวันจันทร์ ให้งดรับประทานยาตั้งแต่วันอังคารถึงวันจันทร์ รวม 7 วัน แล้วเริ่มเม็ดแรกของแผงใหม่ในวันอังคารถัดไป
ระหว่างช่วงหยุด 7 วันมักเกิดเลือดประจำเดือนหรือ withdrawal bleeding แต่ไม่ต้องรอให้เลือดหยุดก่อนจึงเริ่มแผงใหม่ สิ่งสำคัญคือ อย่าให้ช่วงที่ไม่มีฮอร์โมนนานเกิน 7 วัน เพราะการยืดช่วงปลอดฮอร์โมนอาจเพิ่มโอกาสที่รังไข่จะกลับมาทำงานและลดประสิทธิภาพการคุมกำเนิดได้ (CDC)
ยาคุม 28 เม็ด กินอย่างไร?
กินวันละ 1 เม็ดตามลำดับบนแผงจนครบ 28 เม็ด แล้วเริ่มแผงใหม่ในวันถัดไปทันที ไม่ต้องหยุด 7 วัน
ในสูตร 21/7 เม็ดแรก 21 เม็ดเป็นฮอร์โมน ส่วน 7 เม็ดท้ายไม่มีฮอร์โมน ช่วงนี้จึงทำหน้าที่เหมือนกับช่วงเว้นยา 7 วันของแผง 21 เม็ด เพียงแต่ยังมีเม็ดให้กินทุกวันเพื่อช่วยรักษาพฤติกรรมการกินยาและลดโอกาสลืมวันเริ่มแผงใหม่ (คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล)
อย่างไรก็ตาม ต้องตรวจแผงยาจริงก่อนเสมอ เพราะยาคุม 28 เม็ดบางยี่ห้อเป็นสูตร 24/4 คือมีฮอร์โมน 24 เม็ดและเม็ดไม่มีฮอร์โมน 4 เม็ด ดังนั้นไม่ควรเหมารวมว่า “7 เม็ดสุดท้ายเป็นเม็ดแป้ง” กับยาคุมทุกยี่ห้อ
ยาคุม 28 เม็ด ต้องเว้น 7 วันไหม?
ไม่ต้องเว้นเพิ่มอีก 7 วันหลังหมดแผง เพราะช่วงปลอดฮอร์โมนถูกใส่ไว้ในแผงเรียบร้อยแล้วในรูปแบบเม็ดไม่มีฮอร์โมน
หากกินแผง 28 เม็ดครบแล้วหยุดเพิ่มอีก 7 วัน จะทำให้ช่วงที่ไม่มีฮอร์โมนยาวเกินกำหนดและอาจลดประสิทธิภาพการคุมกำเนิดได้
ดังนั้นหลักจำง่าย ๆ คือ
21 เม็ด → กินหมด → เว้น 7 วัน → วันที่ 8 เริ่มแผงใหม่
28 เม็ด → กินหมด → วันรุ่งขึ้นเริ่มแผงใหม่ทันที
ประจำเดือนมาระหว่างกินยาคุมตอนไหน?
สำหรับยาคุม 21 เม็ด เลือดมักมาในช่วง 7 วันที่เว้นยา ส่วนยาคุม 28 เม็ดแบบ 21/7 เลือดมักมาในช่วงที่กำลังกินเม็ดไม่มีฮอร์โมนช่วงท้ายแผง (มหาวิทยาลัยมหิดล)
เลือดที่เกิดขึ้นในช่วงนี้เรียกว่า withdrawal bleeding ซึ่งเกิดจากระดับฮอร์โมนลดลง ไม่ใช่ประจำเดือนจากวงจรการตกไข่ตามธรรมชาติแบบเดียวกับคนที่ไม่ได้ใช้ยาคุมฮอร์โมน
ที่สำคัญ ไม่ต้องรอให้ประจำเดือนหมดก่อนเริ่มแผงใหม่ หากถึงวันกำหนดเริ่มแผงใหม่แล้วควรเริ่มตามวันนั้น
เริ่มยาคุมแผงแรกวันไหน?
หนึ่งในวิธีที่เข้าใจง่ายคือเริ่มยาในช่วงต้นของรอบประจำเดือน โดยคำแนะนำของกรมอนามัยระบุว่าสามารถเริ่มแผงแรกภายใน 5 วันนับจากวันแรกที่มีประจำเดือน (กรมอนามัย)
ในแนวทางสากล ยาคุมฮอร์โมนรวมสามารถเริ่มได้ในเวลาอื่นหากมั่นใจว่าไม่ได้ตั้งครรภ์ แต่ถ้าเริ่มเกิน 5 วันหลังประจำเดือนเริ่มมา ควรงดเพศสัมพันธ์หรือใช้ถุงยางเสริมในช่วง 7 วันแรกของการกินยา (CDC)
แบบ 21 เม็ดหรือ 28 เม็ด คุมกำเนิดดีกว่ากัน?
หากเป็นยาคุมฮอร์โมนรวมที่มีสูตรฮอร์โมนเหมาะสมและกินถูกต้อง ประสิทธิภาพไม่ได้ขึ้นอยู่เพียงว่าในแผงมี 21 หรือ 28 เม็ด
ความแตกต่างสำคัญคือรูปแบบการใช้ ยาคุม 28 เม็ดช่วยให้กินยาทุกวันต่อเนื่อง จึงอาจเหมาะกับคนที่กลัวลืมวันเริ่มแผงใหม่ ขณะที่แบบ 21 เม็ดเหมาะกับคนที่จำช่วงเว้นยาและวันเริ่มแผงใหม่ได้ดี
สิ่งที่มีผลต่อประสิทธิภาพมากกว่าคือ การลืมเม็ดฮอร์โมน การเริ่มแผงใหม่ช้า หรือการยืดช่วงปลอดฮอร์โมนนานเกินกำหนด (CDC)
ถ้าลืมกินเม็ดแป้งของยาคุม 28 เม็ด มีผลไหม?
โดยทั่วไป การลืมเม็ดที่ไม่มีฮอร์โมนไม่ได้ลดประสิทธิภาพการคุมกำเนิดโดยตรง เพราะเม็ดเหล่านี้ไม่มีฮอร์โมนสำหรับยับยั้งการตกไข่ จุดประสงค์สำคัญคือช่วยให้ผู้ใช้กินยาเป็นกิจวัตรและเริ่มแผงใหม่ตรงวัน
หากลืมเม็ดไม่มีฮอร์โมน สามารถข้ามเม็ดที่ลืมและกินต่อให้ถึงวันเริ่มแผงใหม่ตามกำหนดได้ สิ่งที่ต้องหลีกเลี่ยงคือ การเริ่มเม็ดฮอร์โมนของแผงใหม่ช้า ซึ่งเท่ากับยืดช่วงปลอดฮอร์โมนให้นานขึ้น (CDC)
ถ้าลืมกินเม็ดฮอร์โมนต้องทำอย่างไร?
หากลืม เม็ดฮอร์โมน 1 เม็ด และยังไม่เกิน 48 ชั่วโมงนับจากเวลาที่ควรกิน ให้กินเม็ดที่ลืมทันทีที่นึกได้ แล้วกินเม็ดต่อไปตามเวลาปกติ แม้บางวันจะต้องกิน 2 เม็ด โดยทั่วไปยังไม่ต้องใช้วิธีคุมกำเนิดเสริม (CDC)
หากลืม ตั้งแต่ 2 เม็ดติดต่อกัน หรือผ่านไปตั้งแต่ 48 ชั่วโมงขึ้นไป ให้กินเม็ดที่ลืมล่าสุดทันที ทิ้งเม็ดที่ลืมก่อนหน้านั้น แล้วกินเม็ดที่เหลือตามเวลา พร้อมใช้ถุงยางหรืองดเพศสัมพันธ์จนกินเม็ดฮอร์โมนต่อเนื่องครบ 7 วัน หากเกิดการลืมในช่วงท้ายของเม็ดฮอร์โมน อาจต้องข้ามช่วงปลอดฮอร์โมนและเริ่มแผงใหม่ทันทีตามแนวทางการจัดการเม็ดยาที่ลืม (CDC)
21 เม็ดกับ 28 เม็ด เปลี่ยนแทนกันได้ไหม?
หากเป็น ยี่ห้อและสูตรฮอร์โมนเดียวกัน ความแตกต่างอาจอยู่เพียงการเพิ่มเม็ดไม่มีฮอร์โมนเข้าไปในแผง 28 เม็ด แต่ไม่ควรใช้หลักนี้เหมารวมกับยาคุมต่างยี่ห้อ เพราะชนิดและขนาดฮอร์โมนอาจแตกต่างกัน
หากต้องการเปลี่ยนจากแบบ 21 เม็ดเป็น 28 เม็ด หรือกลับกัน ควรตรวจชื่อสารสำคัญ ขนาดฮอร์โมน และจำนวนเม็ดฮอร์โมนของผลิตภัณฑ์ก่อน ไม่ควรดูเฉพาะจำนวนเม็ดบนแผง (คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล)
ใครบ้างควรประเมินก่อนใช้ยาคุมฮอร์โมนรวม?
ยาคุมฮอร์โมนรวมไม่เหมาะกับทุกคน ผู้ที่มีปัจจัยเสี่ยงบางอย่าง เช่น ประวัติลิ่มเลือดอุดตัน ไมเกรนชนิดมีออรา ความดันโลหิตสูงบางระดับ โรคหัวใจหรือหลอดเลือดบางชนิด หรือสูบบุหรี่และมีอายุ 35 ปีขึ้นไป ควรได้รับการประเมินก่อนเลือกวิธีคุมกำเนิด
นอกจากนี้ ยาคุมกำเนิดไม่สามารถป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ เช่น HIV ซิฟิลิส หนองใน หรือ Chlamydia หากมีความเสี่ยงควรใช้ถุงยางร่วมด้วย (CDC)
สรุป ยาคุม 21 เม็ดกับ 28 เม็ดเลือกแบบไหนดี?
ทั้งสองแบบสามารถคุมกำเนิดได้ดีเมื่อใช้ถูกต้อง ความแตกต่างหลักอยู่ที่วิธีจัดช่วงปลอดฮอร์โมนและความสะดวกในการจำวันเริ่มแผงใหม่
ถ้าเป็นแบบ 21 เม็ด ให้กินครบ 21 เม็ด → เว้น 7 วัน → เริ่มแผงใหม่วันที่ 8
ถ้าเป็นแบบ 28 เม็ด ให้กินตามลำดับจนหมด 28 เม็ด → เริ่มแผงใหม่วันรุ่งขึ้นทันที
สำหรับคนที่มักลืมวันเริ่มแผงใหม่ แบบ 28 เม็ดอาจช่วยให้จำง่ายกว่า เพราะมียาให้กินทุกวัน แต่ก่อนใช้ควรตรวจให้ชัดว่าแผงที่ถืออยู่เป็นสูตร 21/7, 24/4 หรือรูปแบบอื่น เพราะวิธีกินต้องยึดตามจำนวนเม็ดฮอร์โมนจริงของผลิตภัณฑ์ ไม่ใช่ดูเพียงว่าเป็น “แผง 28 เม็ด”
FAQ
ยาคุม 21 เม็ดต้องเว้นกี่วัน?
หลังรับประทานครบ 21 เม็ดให้ เว้น 7 วัน และเริ่มแผงใหม่ในวันที่ 8 แม้ประจำเดือนยังไม่หมด (มหาวิทยาลัยมหิดล)
ยาคุม 28 เม็ดหมดแผงต้องหยุดไหม?
ไม่ต้องหยุด เมื่อกินเม็ดที่ 28 แล้วให้เริ่มเม็ดแรกของแผงใหม่ในวันรุ่งขึ้นทันที
ยาคุม 28 เม็ด 7 เม็ดสุดท้ายเป็นเม็ดแป้งทุกยี่ห้อไหม?
ไม่ใช่ ยาคุม 28 เม็ดมีหลายรูปแบบ เช่น 21/7 และ 24/4 จึงต้องตรวจจำนวนเม็ดฮอร์โมนตามผลิตภัณฑ์ที่ใช้จริง (มหาวิทยาลัยมหิดล)
ประจำเดือนยังไม่หมด แต่ถึงวันเริ่มแผงใหม่แล้วต้องกินไหม?
ต้องเริ่มแผงใหม่ตามกำหนด ไม่ควรรอให้ประจำเดือนหมด เพราะอาจทำให้ช่วงปลอดฮอร์โมนนานเกินไปและลดประสิทธิภาพการคุมกำเนิด
แบบ 21 เม็ดกับ 28 เม็ด แบบไหนคุมดีกว่า?
หากเป็นสูตรที่เหมาะสมและใช้ถูกต้อง ประสิทธิภาพไม่ได้ขึ้นกับจำนวนเม็ดในแผงเป็นหลัก สิ่งสำคัญกว่าคือกินเม็ดฮอร์โมนสม่ำเสมอและเริ่มแผงใหม่ตรงเวลา
Internal Links ที่แนะนำ
เรียบเรียงโดย: ร้านขายยาจุฬาลักษณ์เภสัช
References
ประเทศไทย
ต่างประเทศ
No results found.
ยังไม่มีบัญชี