วัคซีน RSV ในหญิงตั้งครรภ์ฉีดตอนไหน? ป้องกันลูกหลังคลอดได้อย่างไร

วัคซีน RSV ในหญิงตั้งครรภ์ฉีดตอนไหน? ป้องกันลูกหลังคลอดได้นานแค่ไหน

วัคซีน RSV ในหญิงตั้งครรภ์ควรฉีดกี่สัปดาห์? คำแนะนำประเทศไทยปี 2569 ระบุช่วง 24–36 สัปดาห์ รู้จักการส่งภูมิผ่านรก ประสิทธิภาพในการป้องกัน RSV รุนแรงในทารก ระยะเวลาป้องกัน และกรณีคลอดใกล้วันฉีดวัคซีน

ประเทศไทยแนะนำให้หญิงตั้งครรภ์รับวัคซีน RSV ชนิด 2 สายพันธุ์จำนวน 1 เข็มในช่วงอายุครรภ์ 24–36 สัปดาห์ ตามคำแนะนำการสร้างเสริมภูมิคุ้มกันโรคตลอดช่วงชีวิต ปี 2569 ของกรมควบคุมโรค วัคซีนจะกระตุ้นให้แม่สร้างแอนติบอดีต่อ RSV แล้วส่งผ่านรกไปยังทารก ทำให้ลูกมีภูมิตั้งแต่แรกเกิด ซึ่งเป็นช่วงที่ทารกยังเล็กเกินกว่าจะสร้างภูมิคุ้มกันได้ดีด้วยตนเอง

WHO แนะนำ maternal RSV vaccine ในไตรมาสที่ 3 ตั้งแต่ประมาณ 28 สัปดาห์ขึ้นไป และควรได้รับวัคซีนมากกว่า 2 สัปดาห์ก่อนคลอดเพื่อให้มีเวลาสร้างและส่งแอนติบอดีไปยังลูกได้เพียงพอ ภูมิที่ได้รับจากแม่มีเป้าหมายป้องกัน RSV รุนแรงในช่วงประมาณ 6 เดือนแรกหลังคลอด ไม่ได้หมายความว่าลูกจะไม่สามารถติด RSV ได้เลย


RSV หรือ Respiratory Syncytial Virus เป็นหนึ่งในสาเหตุสำคัญของหลอดลมฝอยอักเสบและปอดอักเสบในทารก โดยเฉพาะในช่วง 6 เดือนแรกของชีวิต ซึ่งเป็นช่วงที่เด็กยังมีทางเดินหายใจขนาดเล็กและระบบภูมิคุ้มกันยังพัฒนาไม่เต็มที่

ปัจจุบันจึงมีแนวทางป้องกันที่เริ่มตั้งแต่ ก่อนเด็กเกิด ด้วยการฉีดวัคซีน RSV ให้หญิงตั้งครรภ์ เพื่อให้แม่สร้างแอนติบอดีแล้วส่งผ่านรกไปยังลูก

วิธีนี้เรียกว่า maternal immunization และต่างจากการฉีดวัคซีนให้เด็กโดยตรง เพราะตัวเด็กไม่ได้เป็นผู้ได้รับวัคซีน แต่ได้รับ “ภูมิจากแม่” ตั้งแต่ยังอยู่ในครรภ์


วัคซีน RSV ในหญิงตั้งครรภ์ควรฉีดกี่สัปดาห์?

สำหรับประเทศไทย คำแนะนำกรมควบคุมโรค ปี 2569 ระบุให้หญิงตั้งครรภ์รับวัคซีน RSV ชนิด 2 สายพันธุ์ จำนวน 1 เข็ม ที่อายุครรภ์ 24–36 สัปดาห์

กรมควบคุมโรคยังระบุว่าวัคซีน RSV ที่ขึ้นทะเบียนในประเทศไทยเป็นวัคซีนชนิดโปรตีน และสำหรับหญิงตั้งครรภ์ให้ใช้เฉพาะชนิด 2 สายพันธุ์ ไม่แนะนำวัคซีน RSV ชนิด adjuvanted สำหรับหญิงตั้งครรภ์

จุดนี้สำคัญ เพราะบางคนค้นข้อมูลจากเว็บไซต์ต่างประเทศแล้วพบตัวเลขต่างกัน เช่น WHO แนะนำในไตรมาสที่ 3 ตั้งแต่ประมาณ 28 สัปดาห์ขึ้นไป ส่วน CDC สหรัฐฯ ใช้ช่วง 32–36 สัปดาห์ สำหรับผลิตภัณฑ์และฤดูกาลที่กำหนดในสหรัฐฯ

ดังนั้นหญิงตั้งครรภ์ในประเทศไทยควรยึด คำแนะนำประเทศไทยร่วมกับเอกสารกำกับของวัคซีนที่สถานพยาบาลใช้จริง ไม่ควรนำช่วงอายุครรภ์จากต่างประเทศมาใช้แทนโดยอัตโนมัติ


ทำไมต้องฉีดวัคซีน RSV ก่อนคลอด?

เป้าหมายไม่ใช่เพียงป้องกันแม่จาก RSV แต่ต้องการให้แม่สร้างแอนติบอดีแล้วส่งผ่านรกไปป้องกันลูก

หลังฉีดวัคซีน ระบบภูมิคุ้มกันของแม่จะสร้าง neutralizing antibodies ต่อโปรตีนสำคัญของ RSV จากนั้น antibody ชนิด IgG สามารถผ่านรกเข้าสู่กระแสเลือดของทารกได้

WHO อธิบายว่า maternal RSV vaccine ถูกออกแบบเพื่อให้ทารกมีภูมิคุ้มกันตั้งแต่เกิด และช่วยป้องกัน severe RSV disease ในช่วงเดือนแรก ๆ ซึ่งเป็นช่วงที่ความเสี่ยงต่อการเจ็บป่วยรุนแรงสูงที่สุด

แนวคิดนี้คล้ายกับวัคซีนบางชนิดที่ให้ระหว่างตั้งครรภ์ เช่น วัคซีนไอกรน ซึ่งใช้ภูมิคุ้มกันจากแม่เป็น “สะพานป้องกัน” เด็กในช่วงที่ยังเล็กเกินกว่าจะสร้างภูมิจากวัคซีนของตนเองได้เต็มที่


ต้องฉีดก่อนคลอดนานแค่ไหนจึงส่งภูมิถึงลูกได้ดี?

โดยทั่วไปควรมีเวลามากกว่า 2 สัปดาห์ระหว่างการฉีดวัคซีนกับการคลอด เพื่อให้แม่สร้าง antibody และส่งผ่านรกไปยังลูกได้เพียงพอ

WHO ระบุว่าหญิงตั้งครรภ์ควรได้รับ maternal RSV vaccine มากกว่า 2 สัปดาห์ก่อนคลอด เพื่อให้เกิดการส่งผ่านภูมิที่เหมาะสม อย่างไรก็ตาม แม้ได้รับใกล้คลอดกว่านั้น ก็อาจยังมี antibody บางส่วนส่งไปถึงทารกได้ เพียงแต่ปริมาณอาจน้อยกว่า

จุดนี้จึงอธิบายว่าทำไมการรอจนใกล้วันคลอดมากเกินไปอาจไม่ใช่ช่วงที่เหมาะที่สุด เพราะภูมิคุ้มกันไม่ได้เกิดทันทีหลังฉีด

ในทางปฏิบัติ ควรพูดคุยเรื่องวัคซีนกับแพทย์ฝากครรภ์ล่วงหน้า เพื่อไม่ให้พลาดช่วงเวลาที่เหมาะสมหากมีโอกาสคลอดก่อนกำหนดหรือมีการเปลี่ยนแปลงแผนคลอด


ถ้าฉีดวัคซีนแล้วคลอดภายใน 14 วัน ลูกยังได้รับภูมิไหม?

อาจได้รับภูมิบางส่วน แต่การส่งผ่าน antibody อาจยังไม่เต็มที่

WHO ระบุว่าการฉีดมากกว่า 2 สัปดาห์ก่อนคลอดเหมาะสมกว่าในการให้ antibody ผ่านรก ส่วน CDC ใช้หลัก 14 วันเช่นกันในการพิจารณาว่าทารกอาจยังต้องได้รับ RSV monoclonal antibody หากคลอดเร็วหลังแม่ได้รับวัคซีน

สำหรับประเทศไทย กรมควบคุมโรคระบุว่าโดยทั่วไป ไม่แนะนำ Nirsevimab ในทารกที่มารดาได้รับวัคซีน RSV มากกว่า 14 วันก่อนคลอด ซึ่งสะท้อนว่าระยะเวลาระหว่างวัคซีนกับการคลอดมีผลต่อการประเมินว่าลูกได้รับภูมิจากแม่เพียงพอหรือไม่

ดังนั้นหากแม่ได้รับวัคซีนแล้วคลอดเร็วกว่าคาด ควรแจ้งวันที่ฉีดวัคซีนให้กุมารแพทย์ทราบเพื่อช่วยวางแผนการป้องกันลูกต่อ


วัคซีน RSV ในแม่ป้องกันลูกได้นานแค่ไหน?

ภูมิจาก maternal RSV vaccine มีเป้าหมายปกป้องทารกในช่วงประมาณ 6 เดือนแรกหลังคลอด

WHO ระบุว่า antibody ที่ส่งผ่านจากแม่จะค่อย ๆ ลดลงตามเวลา และการป้องกันมีความสำคัญที่สุดในช่วงประมาณครึ่งปีแรก ซึ่งเป็นช่วงที่เด็กมีความเสี่ยง RSV รุนแรงสูง

CDC ก็ระบุในทิศทางเดียวกันว่า maternal antibodies จากวัคซีน RSV ช่วยป้องกันลูกได้ประมาณ 6 เดือนหลังคลอด

จึงควรเข้าใจว่า maternal vaccination ไม่ได้ทำให้เด็กมีภูมิ RSV ตลอดชีวิต และไม่ได้ป้องกันการติดเชื้อทุกครั้ง แต่มีเป้าหมายหลักคือ ลดโอกาสเกิดโรคทางเดินหายใจส่วนล่างรุนแรงในช่วงที่ทารกเปราะบางที่สุด


ประสิทธิภาพป้องกัน RSV รุนแรงในทารกดีแค่ไหน?

การทดลอง Phase 3 ขนาดใหญ่ MATISSE ศึกษาหญิงตั้งครรภ์มากกว่า 7,000 รายใน 18 ประเทศ โดยให้ RSVpreF vaccine หรือ placebo ในช่วงอายุครรภ์ 24–36 สัปดาห์

ผลพบว่า วัคซีนลด medically attended severe RSV-associated lower respiratory tract illness ในทารกได้ประมาณ 81.8% ภายใน 90 วันแรกหลังคลอด และประมาณ 69.4% ภายใน 180 วัน

นี่เป็นเหตุผลสำคัญที่ maternal RSV vaccine ถูกนำมาใช้เพื่อปกป้องเด็กในช่วงเดือนแรกของชีวิต

อย่างไรก็ตาม ตัวเลขดังกล่าวไม่ควรถูกตีความว่า “ลดการติด RSV ได้ 82%” เพราะ endpoint หลักคือ โรค RSV ทางเดินหายใจส่วนล่างชนิดรุนแรงที่ต้องได้รับการดูแลทางการแพทย์ ไม่ใช่การป้องกันการติดเชื้อทุกระดับ


วัคซีน RSV ทำให้ลูกไม่ติด RSV เลยหรือไม่?

ไม่ วัคซีนไม่ได้รับประกันว่าทารกจะไม่ติด RSV แต่ช่วยลดความเสี่ยงต่อโรครุนแรง

เด็กที่มี antibody จากแม่ยังสามารถมี RSV infection และมีอาการน้ำมูก ไอ หรือไข้ได้ แต่เป้าหมายของภูมิคุ้มกันคือช่วยลดโอกาสที่โรคจะลงทางเดินหายใจส่วนล่างอย่างรุนแรงจนต้องเข้ารับการรักษาในโรงพยาบาล

ดังนั้นหลังคลอดยังควรใช้มาตรการป้องกันทั่วไป เช่น ล้างมือก่อนสัมผัสทารก ไม่ให้ผู้มีอาการหวัด ไอ หรือจามเข้าใกล้เด็ก และทำความสะอาดของใช้ที่สัมผัสบ่อย



ถ้าไม่ได้ฉีดวัคซีนตอนตั้งครรภ์ ยังป้องกันลูกหลังคลอดได้ไหม?

ยังมีทางเลือกด้วย RSV monoclonal antibody เช่น Nirsevimab ซึ่งเป็นภูมิคุ้มกันสำเร็จรูปที่ฉีดให้ทารกโดยตรง

WHO แนะนำให้ประเทศใช้หนึ่งในสองแนวทาง คือ maternal RSV vaccine หรือ long-acting monoclonal antibody สำหรับทารก เพื่อป้องกัน severe RSV disease โดยทั่วไปไม่จำเป็นต้องใช้ทั้งสองอย่างพร้อมกันในแม่-ลูกคู่เดียวกัน

ประเทศไทยระบุว่า Nirsevimab เป็นภูมิคุ้มกันสำเร็จรูปที่มีใช้ และในฤดูกาลแรกแนะนำสำหรับเด็กอายุน้อยกว่า 8 เดือนทั้งเด็กสุขภาพดีและเด็กกลุ่มเสี่ยงในช่วงฤดูกาล RSV ซึ่งประเทศไทยประมาณเดือนมิถุนายน–พฤศจิกายน

ดังนั้นการพลาดวัคซีนระหว่างตั้งครรภ์ไม่ได้หมายความว่าลูกจะไม่มีทางเลือกในการป้องกัน


ถ้าแม่ฉีดวัคซีนแล้ว ลูกต้องได้ Nirsevimab อีกไหม?

โดยทั่วไปไม่จำเป็นต้องใช้ทั้งสองอย่าง

คำแนะนำกรมควบคุมโรคประเทศไทยระบุว่าไม่แนะนำ Nirsevimab ในทารกที่มารดาได้รับวัคซีน RSV มากกว่า 14 วันก่อนคลอดแล้ว

WHO และ CDC ใช้หลักใกล้เคียงกันว่า ทารกส่วนใหญ่ต้องการการป้องกัน หนึ่งในสองแนวทาง คือ maternal vaccination หรือ infant monoclonal antibody ไม่จำเป็นต้องให้สองอย่างซ้ำกันโดยอัตโนมัติ

อย่างไรก็ตาม อาจมีบางสถานการณ์ที่แพทย์พิจารณา antibody เพิ่ม เช่น แม่มีภาวะที่อาจทำให้สร้างหรือส่ง antibody ผ่านรกได้ไม่ดี หรือเด็กมีความเสี่ยงสูงมากต่อ severe RSV จึงควรพิจารณาเป็นรายบุคคล


วัคซีน RSV ในหญิงตั้งครรภ์ปลอดภัยไหม?

ข้อมูลจาก Phase 3 trial ไม่พบ safety signal สำคัญต่อแม่ ทารก หรือเด็กที่ติดตามถึง 24 เดือน และอัตรา adverse events โดยรวมใกล้เคียงกับ placebo

อาการที่พบได้บ่อยหลังฉีด ได้แก่ ปวดบริเวณฉีด ปวดศีรษะ และปวดกล้ามเนื้อ ซึ่งสอดคล้องกับข้อมูลกรมควบคุมโรคประเทศไทย

อย่างไรก็ตาม FDA สหรัฐฯ มีคำเตือนเรื่อง potential risk of preterm birth สำหรับผลิตภัณฑ์ RSVpreF ที่ใช้ในหญิงตั้งครรภ์ เนื่องจากการทดลองพบจำนวนคลอดก่อนกำหนดต่างกันเล็กน้อยระหว่างกลุ่มวัคซีนกับ placebo แต่ข้อมูลยังไม่เพียงพอที่จะยืนยันหรือปฏิเสธว่าวัคซีนเป็นสาเหตุโดยตรง FDA จึงกำหนดช่วงใช้ผลิตภัณฑ์นั้นในสหรัฐฯ ที่ 32–36 สัปดาห์

ประเด็นนี้เป็นอีกเหตุผลที่ ช่วงเวลาฉีดและชนิดวัคซีนควรยึดตามคำแนะนำของประเทศและผลิตภัณฑ์ที่ใช้จริง


หญิงตั้งครรภ์ทุกคนต้องฉีดวัคซีน RSV หรือไม่?

วัคซีน RSV เป็นทางเลือกเพื่อช่วยลด severe RSV disease ในทารก โดยควรพิจารณาร่วมกับแพทย์ฝากครรภ์ตามช่วงอายุครรภ์ ประวัติสุขภาพ ชนิดผลิตภัณฑ์ ความเสี่ยงคลอดก่อนกำหนด และฤดูกาล RSV

กรมควบคุมโรคประเทศไทยระบุวัคซีน RSV อยู่ในกลุ่มวัคซีนทางเลือก/การสร้างเสริมภูมิคุ้มกันตามช่วงชีวิต และแนะนำให้ตัดสินใจร่วมกับแพทย์เนื่องจากสุขภาพ ข้อควรระวัง และความเหมาะสมของแต่ละคนอาจแตกต่างกัน

ดังนั้นไม่ควรเลือกช่วงเวลาฉีดจากข้อมูลออนไลน์เพียงอย่างเดียวโดยไม่ตรวจอายุครรภ์และชนิดวัคซีนที่จะได้รับ


FAQ คำถามที่พบบ่อย

วัคซีน RSV คนท้องฉีดกี่สัปดาห์?

ตามคำแนะนำกรมควบคุมโรคประเทศไทย ปี 2569 แนะนำวัคซีน RSV ชนิด 2 สายพันธุ์ จำนวน 1 เข็มในช่วง อายุครรภ์ 24–36 สัปดาห์

ทำไมบางเว็บไซต์บอก 28 สัปดาห์ หรือ 32–36 สัปดาห์?

เพราะคำแนะนำต่างกันตามประเทศ WHO แนะนำไตรมาสที่ 3 ตั้งแต่ประมาณ 28 สัปดาห์ขึ้นไป ส่วน CDC สหรัฐฯ แนะนำ 32–36 สัปดาห์ตามผลิตภัณฑ์และฤดูกาลของสหรัฐฯ ขณะที่ประเทศไทยระบุ 24–36 สัปดาห์ จึงควรใช้แนวทางไทยร่วมกับฉลากผลิตภัณฑ์จริง

ฉีดวัคซีน RSV ก่อนคลอดกี่วันจึงดี?

WHO แนะนำให้มีเวลามากกว่า 2 สัปดาห์ก่อนคลอด เพื่อให้แม่สร้างและส่ง antibody ผ่านรกไปยังลูกได้เพียงพอ

ภูมิ RSV จากแม่อยู่กับลูกนานแค่ไหน?

การป้องกันจาก maternal antibodies มีเป้าหมายอยู่ในช่วงประมาณ 6 เดือนแรกหลังคลอด และจะค่อย ๆ ลดลงตามเวลา

ฉีดวัคซีนแล้วลูกยังเป็น RSV ได้ไหม?

ได้ เพราะวัคซีนไม่ได้ป้องกันการติดเชื้อ 100% แต่มีเป้าหมายสำคัญในการลด RSV lower respiratory tract disease ชนิดรุนแรงและการเข้ารับการรักษาในโรงพยาบาล


สรุป

วัคซีน RSV ในหญิงตั้งครรภ์เป็นวิธีป้องกันลูกตั้งแต่ก่อนคลอด โดยกระตุ้นให้แม่สร้างแอนติบอดีแล้วส่งผ่านรกไปยังทารก

สำหรับประเทศไทย คำแนะนำกรมควบคุมโรค ปี 2569 ระบุให้ฉีด วัคซีน RSV ชนิด 2 สายพันธุ์ 1 เข็มในช่วงอายุครรภ์ 24–36 สัปดาห์ และไม่แนะนำวัคซีน RSV ชนิด adjuvanted สำหรับหญิงตั้งครรภ์

ควรมีเวลาระหว่างฉีดกับคลอดมากกว่า 2 สัปดาห์เมื่อเป็นไปได้ เพื่อให้เกิดการสร้างและส่ง antibody ไปยังทารกอย่างเหมาะสม โดยภูมิจากแม่มีเป้าหมายป้องกันลูกในช่วงประมาณ 6 เดือนแรกหลังคลอด ซึ่งเป็นช่วงที่ทารกมีความเสี่ยงต่อ RSV รุนแรงสูง

การทดลองขนาดใหญ่พบว่าการฉีด RSVpreF ระหว่างตั้งครรภ์ลด severe RSV-associated lower respiratory tract illness ในทารกได้ประมาณ 81.8% ใน 90 วันแรก และ 69.4% ภายใน 180 วันหลังคลอด แต่ไม่ได้หมายความว่าป้องกันการติด RSV ได้ทุกครั้ง

หากแม่ไม่ได้ฉีดวัคซีน หรือคลอดเร็วภายในช่วงที่ยังส่งภูมิได้ไม่เต็มที่ ยังมีทางเลือกคือภูมิคุ้มกันสำเร็จรูปสำหรับทารก เช่น Nirsevimab ซึ่งควรพิจารณาตามอายุเด็ก ฤดูกาล RSV และคำแนะนำแพทย์



ศึกษาข้อมูลเพิ่มเติม

  • วัคซีน RSV ในแม่ vs ภูมิคุ้มกันสำเร็จรูปในทารก ต่างกันอย่างไร? ต้องใช้ทั้งสองอย่างไหม
  • RSV ติดซ้ำได้ไหม? เคยเป็นแล้วมีภูมินานแค่ไหน
  • RSV ตรวจ ATK ได้ไหม? Antigen กับ PCR ต่างกันอย่างไร และเมื่อไรควรตรวจ

บทความนี้ควรทำหน้าที่เป็น Pregnancy Intent Article ใน RSV Cluster โดยเน้นคำค้น “วัคซีน RSV คนท้อง / RSV pregnancy / ฉีดกี่สัปดาห์ / ป้องกันลูกอย่างไร” ส่วนรายละเอียดเปรียบเทียบกับ Nirsevimab ให้เชื่อมไปยังบทความเฉพาะที่มีอยู่แล้ว แทนการอธิบายซ้ำทั้งหมด เพื่อช่วยลด Keyword Cannibalization

หมายเหตุสำคัญ

ช่วงอายุครรภ์สำหรับ maternal RSV vaccination ไม่เหมือนกันทุกประเทศ ประเทศไทยปี 2569 ระบุ 24–36 สัปดาห์ ขณะที่ WHO และสหรัฐฯ ใช้ช่วงที่แตกต่างกัน จึงควรยึดคำแนะนำประเทศไทยร่วมกับข้อบ่งใช้และเอกสารกำกับของวัคซีนที่ใช้จริง

หากมีความเสี่ยงคลอดก่อนกำหนด โรคประจำตัว ภาวะแทรกซ้อนของการตั้งครรภ์ หรือคาดว่าจะคลอดเร็ว ควรปรึกษาสูติแพทย์ก่อนกำหนดวันฉีด และหากคลอดภายใน 14 วันหลังได้รับวัคซีน ควรแจ้งประวัติแก่กุมารแพทย์เพื่อประเมินการป้องกัน RSV ของทารกหลังคลอดเพิ่มเติม



เรียบเรียงโดย: ร้านขายยาจุฬาลักษณ์เภสัช



References

  1. กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข. คำแนะนำการสร้างเสริมภูมิคุ้มกันโรคตลอดช่วงชีวิต สำหรับประชาชน ปี 2569. แนะนำวัคซีน RSV ชนิด 2 สายพันธุ์ 1 เข็มในหญิงตั้งครรภ์ช่วง 24–36 สัปดาห์.
  2. World Health Organization. WHO outlines recommendations to protect infants against RSV. 30 May 2025.
  3. World Health Organization. Respiratory syncytial virus immunization products – Questions and Answers.
  4. World Health Organization. Respiratory syncytial virus (RSV) Fact Sheet.
  5. Centers for Disease Control and Prevention. RSV Vaccine Guidance for Pregnant Women.
  6. Centers for Disease Control and Prevention. Immunizations to Protect Infants.
  7. Kampmann B, et al. Bivalent Prefusion F Vaccine in Pregnancy to Prevent RSV Illness in Infants. New England Journal of Medicine. 2023.
  8. U.S. Food and Drug Administration. ABRYSVO – Prescribing Information.

แชร์ข้อมูลไปยัง

สินค้าที่เกี่ยวข้อง

No results found.

ยังไม่มีบัญชี