ชวัคซีน RSV กับวัคซีนปอดอักเสบต่างกันอย่างไร? ผู้สูงอายุควรฉีดตัวไหน
วัคซีน RSV กับวัคซีนปอดอักเสบไม่ใช่วัคซีนชนิดเดียวกัน RSV ป้องกันไวรัส ส่วน Pneumococcal vaccine ป้องกันเชื้อแบคทีเรีย Streptococcus pneumoniae ผู้สูงอายุควรมีตัวไหน ฉีดแทนกันได้ไหม และฉีดวันเดียวกันได้หรือไม่
วัคซีน RSV และวัคซีนปอดอักเสบหรือ Pneumococcal vaccine ป้องกันคนละเชื้อและไม่สามารถใช้แทนกันได้ วัคซีน RSV มีเป้าหมายลดโรคทางเดินหายใจรุนแรงจาก Respiratory Syncytial Virus ส่วนวัคซีน Pneumococcal ป้องกันโรคจากแบคทีเรีย Streptococcus pneumoniae ซึ่งสามารถทำให้เกิดปอดอักเสบ การติดเชื้อในกระแสเลือด และเยื่อหุ้มสมองอักเสบได้ ผู้สูงอายุบางรายจึงมีข้อบ่งชี้ของ ทั้งสองวัคซีน ไม่ใช่ต้องเลือกเพียงตัวเดียว
คำแนะนำประเทศไทยปี 2569 แนะนำวัคซีน RSV 1 ครั้งสำหรับผู้มีอายุ 75 ปีขึ้นไป และอายุ 60–74 ปีที่มีความเสี่ยงต่อ RSV รุนแรง ส่วนวัคซีน Pneumococcal มีแนวทางตามอายุ โรคประจำตัว ประวัติวัคซีนเดิม และชนิดวัคซีนที่เลือกใช้ จึงควรประเมินเป็นรายบุคคล
เมื่อพูดถึงวัคซีนสำหรับผู้สูงอายุ หลายคนเรียกทั้งวัคซีน RSV และ Pneumococcal vaccine ว่า “วัคซีนป้องกันปอดอักเสบ” จึงเกิดความเข้าใจว่าเป็นวัคซีนที่ทำหน้าที่เหมือนกัน หรือฉีดตัวหนึ่งแล้วไม่จำเป็นต้องฉีดอีกตัว
ความจริงคือ ปอดอักเสบไม่ได้เกิดจากเชื้อชนิดเดียว สามารถเกิดจากไวรัส แบคทีเรีย และเชื้ออื่น ๆ ได้ ดังนั้นวัคซีนแต่ละชนิดจึงป้องกันได้เฉพาะโรคหรือเชื้อที่เป็นเป้าหมายของวัคซีนนั้น
วัคซีน RSV ป้องกันโรครุนแรงจากไวรัส RSV ส่วน Pneumococcal vaccine ป้องกันโรคจากเชื้อนิวโมคอคคัส ทั้งสองจึงมีบทบาทเสริมกันมากกว่าทดแทนกัน
วัคซีน RSV กับวัคซีนปอดอักเสบ ต่างกันอย่างไร?
ต่างกันตั้งแต่ชนิดของเชื้อที่ป้องกัน
วัคซีน RSV ป้องกัน Respiratory Syncytial Virus ซึ่งเป็นไวรัสที่สามารถทำให้เกิดหลอดลมอักเสบ หลอดลมฝอยอักเสบ และปอดอักเสบ โดยเฉพาะในทารกและผู้สูงอายุ รวมถึงผู้ที่มีโรคหัวใจ ปอด หรือภูมิคุ้มกันบกพร่อง
ส่วนวัคซีน Pneumococcal ป้องกัน Streptococcus pneumoniae ซึ่งเป็นแบคทีเรียที่สามารถก่อให้เกิดปอดอักเสบ รวมถึงโรครุนแรงแบบ invasive pneumococcal disease เช่น การติดเชื้อในกระแสเลือดและเยื่อหุ้มสมองอักเสบ
| ประเด็น | วัคซีน RSV | วัคซีน Pneumococcal |
| เชื้อเป้าหมาย | RSV | Streptococcus pneumoniae |
| ประเภทเชื้อ | ไวรัส | แบคทีเรีย |
| ป้องกันปอดอักเสบทุกชนิดไหม | ไม่ | ไม่ |
| เป้าหมายในผู้สูงอายุ | ลด RSV รุนแรงและการนอนโรงพยาบาล | ลดโรคจากนิวโมคอคคัสและ invasive disease |
| ใช้แทนกันได้ไหม | ไม่ได้ | ไม่ได้ |
| อาจจำเป็นต้องมีทั้งคู่ไหม | ได้ | ได้ |
ดังนั้นหากผู้สูงอายุเคยฉีด Pneumococcal vaccine แล้ว ก็ยังอาจมีข้อบ่งชี้รับ RSV vaccine และในทางกลับกัน
ทำไมเรียก Pneumococcal vaccine ว่า “วัคซีนปอดอักเสบ” แล้วทำให้สับสน?
คำว่า “วัคซีนปอดอักเสบ” เป็นชื่อที่ใช้กันทั่วไป แต่จริง ๆ แล้ววัคซีนนี้ไม่ได้ป้องกันปอดอักเสบจากทุกสาเหตุ
Pneumococcal vaccine ป้องกันเชื้อนิวโมคอคคัสบางสายพันธุ์ตามที่ครอบคลุมอยู่ในวัคซีน ส่วนปอดอักเสบจาก RSV, Influenza, COVID-19 หรือแบคทีเรียชนิดอื่นยังสามารถเกิดขึ้นได้
ในทางเดียวกัน RSV vaccine ก็ไม่ได้ป้องกันปอดอักเสบจาก Pneumococcus
จึงควรพูดให้แม่นยำว่า “วัคซีนป้องกันโรคนิวโมคอคคัส” มากกว่าทำให้เข้าใจว่าเป็นวัคซีนป้องกันปอดบวมทุกชนิด

ผู้สูงอายุควรฉีดวัคซีน RSV เมื่อไร?
ประเทศไทยปี 2569 แนะนำวัคซีน RSV 1 ครั้งสำหรับผู้มีอายุ 75 ปีขึ้นไป และผู้มีอายุ 60–74 ปีที่มีความเสี่ยงต่อ RSV รุนแรง
กลุ่มเสี่ยงที่กรมควบคุมโรคระบุ ได้แก่ ผู้ที่มีโรคปอดเรื้อรัง โรคหัวใจเรื้อรัง ภูมิคุ้มกันบกพร่องปานกลางถึงรุนแรง เบาหวานที่มีการทำลายอวัยวะ โรคอ้วน โรคตับ และโรคไตเรื้อรัง โดยวัคซีน RSV ที่ขึ้นทะเบียนในประเทศไทยสำหรับผู้ใหญ่มีทั้งชนิด adjuvanted และชนิด 2 สายพันธุ์ และแนะนำให้วัคซีนชนิดใดก็ได้ 1 ครั้งตามความเหมาะสม
ข้อมูล CDC ปี 2026 ใช้เกณฑ์ใกล้เคียงแต่ไม่เหมือนประเทศไทย โดยแนะนำ 1 เข็มแก่ทุกคนอายุ 75 ปีขึ้นไป และผู้ใหญ่ 50–74 ปีที่มีความเสี่ยงสูง ดังนั้นเมื่อใช้จริงในไทยควรยึดคำแนะนำและข้อบ่งใช้ที่ใช้ในประเทศไทยเป็นหลัก
วัคซีน RSV ต้องฉีดทุกปีเหมือนไข้หวัดใหญ่หรือไม่?
ปัจจุบันยังไม่แนะนำให้ฉีด RSV vaccine ทุกปี
CDC ระบุว่าผู้ที่เข้าเกณฑ์และได้รับ RSV vaccine แล้ว 1 ครั้ง ยังไม่ต้องรับเข็มซ้ำในทุกฤดูกาล และกำลังติดตามข้อมูลว่าภูมิคุ้มกันอยู่ได้นานเพียงใดและในอนาคตจำเป็นต้องมี booster หรือไม่
จุดนี้ต่างจากวัคซีน Influenza ที่โดยทั่วไปต้องได้รับทุกปี เนื่องจากสายพันธุ์ไข้หวัดใหญ่และองค์ประกอบวัคซีนมีการปรับเปลี่ยนตามฤดูกาล
สำหรับประเทศไทย กรมควบคุมโรคระบุว่าวัคซีน RSV สามารถฉีดได้ตลอดปี โดยเฉพาะช่วงที่มีการระบาด
ผู้สูงอายุควรได้รับ Pneumococcal vaccine หรือไม่?
ผู้สูงอายุเป็นกลุ่มที่มีความเสี่ยงต่อโรคนิวโมคอคคัสรุนแรงเพิ่มขึ้น จึงเป็นกลุ่มสำคัญที่ควรประเมินการได้รับ Pneumococcal vaccine
กรมควบคุมโรคระบุว่าโรคนิวโมคอคคัสพบรุนแรงได้มากขึ้นในเด็กเล็ก ผู้สูงอายุ 65 ปีขึ้นไป และผู้มีโรคประจำตัว และมีวัคซีนทั้งชนิด conjugate และ polysaccharide สำหรับป้องกันโรคดังกล่าว
แนวทางปัจจุบันในต่างประเทศมีการใช้ pneumococcal conjugate vaccines รุ่นใหม่ เช่น PCV20 หรือ PCV21 รวมถึงสูตร PCV15 ตามด้วย PPSV23 ในผู้ใหญ่ที่เข้าเกณฑ์ ขณะที่ประวัติการฉีดเดิมมีผลต่อการเลือกสูตรต่อไปอย่างมาก
ดังนั้นจึงไม่ควรซื้อวัคซีนโดยอาศัยเพียงอายุ ผู้ให้วัคซีนควรตรวจว่าเคยได้รับ PCV หรือ PPSV23 มาก่อนหรือไม่ ได้เมื่ออายุเท่าใด และมีโรคประจำตัวอะไรบ้าง
PCV กับ PPSV23 ต่างกันอย่างไร?
Pneumococcal vaccine มีหลายชนิดและไม่ได้มีเพียง “เข็มเดียวเหมือนกันทั้งหมด”
PCV หรือ Pneumococcal Conjugate Vaccine เป็นวัคซีนที่นำ antigen ของเชื้อไปเชื่อมกับโปรตีน เพื่อกระตุ้นภูมิคุ้มกันที่มีคุณภาพและเกิด immune memory ได้ดี ตัวเลขต่อท้าย เช่น PCV15 หรือ PCV20 หมายถึงจำนวน serotypes ที่วัคซีนครอบคลุม
PPSV23 หรือ Pneumococcal Polysaccharide Vaccine ครอบคลุม 23 serotypes แต่กลไกการกระตุ้นภูมิแตกต่างจาก conjugate vaccine
แนวทาง CDC ปัจจุบันสำหรับผู้ใหญ่ที่ยังไม่เคยได้รับ Pneumococcal vaccine สามารถใช้ PCV20 หรือ PCV21 แบบเข็มเดียวในหลายกรณี หรือใช้ PCV15 แล้วตามด้วย PPSV23 ตามช่วงเวลาที่กำหนด
อย่างไรก็ตาม ตารางวัคซีนต้องปรับตาม อายุ ประวัติ PCV13/PCV15/PCV20/PPSV23 และโรคประจำตัว จึงไม่ควรใช้สูตรเดียวกับทุกคน
แล้วผู้สูงอายุควรเลือก RSV หรือ Pneumococcal vaccine ก่อน?
ไม่ควรมองว่าเป็นการเลือก “RSV หรือ Pneumococcal” เพราะหากเข้าเกณฑ์ทั้งสองวัคซีน การป้องกันทั้งสองโรคมีประโยชน์คนละด้าน
ตัวอย่างเช่น ผู้สูงอายุอายุ 76 ปีที่มี COPD อาจมีความเสี่ยงสูงทั้งต่อ RSV รุนแรงและต่อ Pneumococcal disease ดังนั้นการได้รับเพียง Pneumococcal vaccine ไม่ได้ปิดความเสี่ยง RSV และการได้รับ RSV vaccine ก็ไม่ได้ป้องกัน invasive pneumococcal disease
วิธีที่เหมาะสมกว่าคือทำ Adult Vaccine Review ว่าผู้สูงอายุคนนั้นขาดวัคซีนอะไรบ้าง แล้วจัดลำดับตามอายุ โรคประจำตัว ประวัติวัคซีน และช่วงฤดูกาล
ถ้ามีโรคหัวใจหรือโรคปอด ควรให้ความสำคัญกับตัวไหน?
ผู้ที่มีโรคหัวใจหรือปอดเรื้อรังเป็นกลุ่มที่ควรประเมินทั้งสองวัคซีน เพราะโรคพื้นฐานเพิ่มความเสี่ยงจากการติดเชื้อทางเดินหายใจได้หลายชนิด
สำหรับ RSV ประเทศไทยระบุโรคหัวใจเรื้อรังและโรคปอดเรื้อรังเป็นหนึ่งในกลุ่มเสี่ยงสำหรับผู้มีอายุ 60–74 ปี
ส่วน Pneumococcal disease แนวทางด้านวัคซีนก็ให้ความสำคัญกับผู้มีโรคปอด โรคหัวใจ เบาหวาน ไต และภาวะภูมิคุ้มกันบกพร่องเช่นกัน
ดังนั้นในผู้สูงอายุที่มี COPD หอบหืด โรคหัวใจ หรือโรคประจำตัวหลายโรค การประเมินวัคซีนแบบ “ครบชุดตามความเสี่ยง” มักมีประโยชน์มากกว่าการเลือกเพียงตัวเดียว

RSV กับ Pneumococcal vaccine ฉีดวันเดียวกันได้ไหม?
สามารถพิจารณาฉีดในวันเดียวกันได้ โดยฉีดคนละตำแหน่ง
CDC ระบุว่าวัคซีน RSV สามารถให้ร่วมกับวัคซีนผู้ใหญ่อื่นใน visit เดียวกันได้ รวมถึง pneumococcal vaccines อย่างไรก็ตาม ข้อมูลเฉพาะเรื่องการฉีด RSV พร้อม Pneumococcal vaccine ยังมีจำกัด และการฉีดหลายวัคซีนพร้อมกันอาจเพิ่มอาการปวดบริเวณฉีด ไข้ ปวดศีรษะ หรือปวดกล้ามเนื้อในบางคน
หากต้องการแยกวันก็ไม่มีความจำเป็นต้องเว้นช่วงขั้นต่ำเป็นพิเศษจากหลักการวัคซีนทั่วไป แต่แพทย์หรือผู้ให้วัคซีนอาจเลือกจัดตารางตามความเหมาะสมของผู้ป่วย
สิ่งที่ต้องระวังคือ PCV และ PPSV23 บางสูตรมีลำดับและระยะห่างเฉพาะของตัวเอง เช่น ไม่ควรให้ PCV15 และ PPSV23 ใน visit เดียวกัน หากต้องใช้ทั้งคู่ควรให้ PCV15 ก่อนแล้วจึงตาม PPSV23 ตามระยะเวลาที่กำหนด
ฉีดวัคซีนปอดอักเสบแล้ว ยังเป็นปอดอักเสบได้ไหม?
ได้ เพราะ Pneumococcal vaccine ไม่ได้ป้องกันปอดอักเสบทุกสาเหตุ
วัคซีนนี้ลดความเสี่ยงจาก Streptococcus pneumoniae serotypes ที่วัคซีนครอบคลุม แต่ผู้สูงอายุยังสามารถเกิดปอดอักเสบจาก Influenza, RSV, COVID-19 รวมถึงแบคทีเรียและเชื้อชนิดอื่นได้
CDC ยังระบุว่า Influenza หรือ RSV infection สามารถเพิ่มโอกาสเกิด Pneumococcal disease ตามมาได้ จึงเป็นอีกเหตุผลที่วัคซีนทางเดินหายใจหลายชนิดมีบทบาทเสริมกันในผู้สูงอายุ
ดังนั้นคำว่า “ฉีดวัคซีนปอดบวมแล้ว” ไม่ได้หมายความว่าไม่ต้องสนใจ RSV หรือวัคซีนไข้หวัดใหญ่
วัคซีนที่ผู้สูงอายุควรทบทวนมีอะไรอีก?
นอกจาก RSV และ Pneumococcal vaccine แล้ว ผู้สูงอายุควรทบทวนวัคซีนอื่นตามอายุและความเสี่ยง เช่น Influenza, COVID-19, Tetanus/Diphtheria/Pertussis และวัคซีนงูสวัดตามข้อบ่งใช้
การจัดวัคซีนจึงควรเป็น แผนตลอดช่วงชีวิต (Life-course Vaccination) มากกว่าการฉีดเฉพาะเมื่อมีข่าวโรคระบาด เพราะวัคซีนแต่ละชนิดครอบคลุมโรคต่างกันและมีตารางการให้ไม่เหมือนกัน
FAQ คำถามที่พบบ่อย
วัคซีน RSV คือวัคซีนปอดอักเสบหรือไม่?
ไม่ใช่ วัคซีน RSV ป้องกันโรครุนแรงจากไวรัส RSV ส่วนวัคซีนที่มักเรียกว่า “วัคซีนปอดอักเสบ” คือ Pneumococcal vaccine ซึ่งป้องกันแบคทีเรีย Streptococcus pneumoniae
ฉีด Pneumococcal vaccine แล้วต้องฉีด RSV อีกไหม?
หากเข้าเกณฑ์ RSV vaccination ก็ยังอาจควรได้รับ เพราะ Pneumococcal vaccine ไม่ได้ป้องกัน RSV และ RSV vaccine ไม่ได้ป้องกัน Pneumococcus
อายุ 75 ปีขึ้นไปควรฉีด RSV ไหม?
ตามคำแนะนำประเทศไทยปี 2569 แนะนำวัคซีน RSV 1 ครั้งสำหรับผู้มีอายุ 75 ปีขึ้นไป
อายุ 60–74 ปีต้องฉีด RSV ทุกคนไหม?
ไม่จำเป็นทุกคนตามคำแนะนำประเทศไทย แต่แนะนำในผู้ที่มีความเสี่ยงต่อ RSV รุนแรง เช่น โรคหัวใจ โรคปอด ภูมิคุ้มกันบกพร่อง เบาหวานที่มีภาวะแทรกซ้อน โรคอ้วน โรคไต หรือโรคตับ
วัคซีน RSV ต้องฉีดทุกปีหรือไม่?
ปัจจุบันยังไม่แนะนำให้ฉีดทุกปี และผู้ที่ได้รับแล้ว 1 ครั้งยังไม่ควรรับซ้ำจนกว่าจะมีคำแนะนำใหม่
RSV กับ Pneumococcal vaccine ฉีดพร้อมกันได้ไหม?
สามารถพิจารณาฉีดวันเดียวกันได้โดยแยกตำแหน่งฉีด แต่ข้อมูลการให้ร่วมกันยังมีจำกัด และอาจมีอาการข้างเคียงทั่วไปเพิ่มขึ้นในบางคน
สรุป
วัคซีน RSV กับวัคซีน Pneumococcal ป้องกันคนละเชื้อ จึงไม่สามารถใช้แทนกันได้
วัคซีน RSV มีเป้าหมายลดการติดเชื้อทางเดินหายใจส่วนล่างรุนแรงและการนอนโรงพยาบาลจากไวรัส RSV ส่วน Pneumococcal vaccine ป้องกันโรคจากแบคทีเรีย Streptococcus pneumoniae ซึ่งอาจทำให้เกิดปอดอักเสบ ติดเชื้อในกระแสเลือด และเยื่อหุ้มสมองอักเสบ
สำหรับประเทศไทย ปี 2569 แนะนำ RSV vaccine 1 ครั้งในผู้ที่มีอายุ 75 ปีขึ้นไป และผู้มีอายุ 60–74 ปีที่มีความเสี่ยงต่อ RSV รุนแรง ส่วน Pneumococcal vaccine ควรพิจารณาตามอายุ โรคประจำตัว ชนิดวัคซีน และประวัติการได้รับ PCV/PPSV23 เดิม
ดังนั้นคำถามที่เหมาะสมจึงไม่ใช่ “ควรเลือก RSV หรือวัคซีนปอดอักเสบ?” แต่ควรถามว่า “จากอายุ โรคประจำตัว และประวัติวัคซีน ผู้สูงอายุคนนี้ควรได้รับวัคซีนอะไรเพิ่มบ้าง?”
ในผู้ที่เข้าเกณฑ์ทั้งสองโรค การได้รับวัคซีนทั้ง RSV และ Pneumococcal ตามตารางที่เหมาะสมสามารถมีบทบาทเสริมกันได้ โดยไม่จำเป็นต้องเลือกตัวหนึ่งแทนอีกตัวหนึ่ง

ศึกษาข้อมูลเพิ่มเติม
- RSV ในผู้สูงอายุอันตรายไหม? ทำไมอาการอาจรุนแรงกว่าไข้หวัดทั่วไป
- RSV ติดซ้ำได้ไหม? เคยเป็นแล้วมีภูมินานแค่ไหน
- วัคซีน RSV ในหญิงตั้งครรภ์ฉีดตอนไหน? ป้องกันลูกหลังคลอดได้อย่างไร
บทความนี้ควรทำหน้าที่เป็น Vaccine Comparison Intent ใน RSV Cluster โดยจับคำค้น “วัคซีน RSV vs วัคซีนปอดอักเสบ / ผู้สูงอายุควรฉีดอะไร” และไม่ควรขยายเป็นบทความ Pneumococcal vaccine แบบเต็ม เพราะสามารถแตกเป็นบทความเฉพาะเรื่อง PCV20 vs PPSV23 ในผู้สูงอายุ ต่อได้อีกหนึ่ง Search Intent โดยไม่ Cannibalize กับหน้านี้
หมายเหตุสำคัญ
บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป ตาราง Pneumococcal vaccine มีหลายรูปแบบและเปลี่ยนแปลงตามชนิดผลิตภัณฑ์ อายุ โรคประจำตัว และประวัติวัคซีนเดิม โดยเฉพาะผู้ที่เคยได้รับ PCV13, PCV15, PCV20 หรือ PPSV23 มาก่อน ควรตรวจสอบประวัติก่อนรับเข็มใหม่
คำแนะนำเรื่องอายุของ RSV vaccine แตกต่างกันในแต่ละประเทศ บทความนี้ใช้ คำแนะนำกรมควบคุมโรคประเทศไทย ปี 2569 เป็นหลักสำหรับผู้อ่านในประเทศไทย และใช้ CDC เป็นข้อมูลเสริมด้านตารางวัคซีนและการให้วัคซีนร่วมกัน
เรียบเรียงโดย: ร้านขายยาจุฬาลักษณ์เภสัช
References
- กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข. คำแนะนำการสร้างเสริมภูมิคุ้มกันโรคตลอดช่วงชีวิต สำหรับประชาชน ปี 2569. คำแนะนำวัคซีน RSV ในผู้ใหญ่.
- กรมควบคุมโรค. วัคซีนป้องกันโรคติดเชื้อนิวโมคอคคัสหรือวัคซีนป้องกันโรคไอพีดี.
- Centers for Disease Control and Prevention. Vaccines for Adults — RSV. Updated February 20, 2026.
- Centers for Disease Control and Prevention. RSV Vaccine Guidance for Adults. Updated February 24, 2026.
- Centers for Disease Control and Prevention. Pneumococcal Disease in Adults and Vaccines to Prevent It. Updated 2026.
- Centers for Disease Control and Prevention. Pneumococcal Vaccination: Information for Health Care Providers.
- Centers for Disease Control and Prevention. RSV Immunization: Information for Health Care Providers.
- World Health Organization. Respiratory Syncytial Virus Immunization Products. Updated 2025–2026.






