ท้องผูกกี่วันถึงผิดปกติ? สาเหตุ วิธีดูแล และเมื่อไรควรใช้ยาระบาย

ท้องผูกกี่วันถึงผิดปกติ? สาเหตุ วิธีดูแล และเมื่อไรควรใช้ยาระบาย

ท้องผูกไม่ได้หมายถึง “ไม่ถ่ายทุกวัน” เสมอไป เพราะแต่ละคนมีความถี่ในการขับถ่ายต่างกัน

โดยทั่วไป ภาวะท้องผูกมักพิจารณาจากอาการ เช่น ถ่ายน้อยกว่า 3 ครั้งต่อสัปดาห์ อุจจาระแข็ง ต้องเบ่งมาก รู้สึกถ่ายไม่สุด หรือรู้สึกว่ามีสิ่งอุดกั้นขณะถ่าย มากกว่าดูจำนวนวันเพียงอย่างเดียว

การดูแลเบื้องต้นควรเริ่มจากดื่มน้ำให้เพียงพอ เพิ่มใยอาหารอย่างค่อยเป็นค่อยไป ออกกำลังกาย และสร้างเวลาขับถ่ายให้สม่ำเสมอ

หากยังไม่ดีขึ้น อาจพิจารณายาระบายตามลักษณะของท้องผูก เช่น Fiber Supplement, Osmotic Laxative หรือยากลุ่มอื่นตามความเหมาะสม

แต่หากมี ปวดท้องรุนแรง อาเจียน ท้องบวมมาก ไม่ผายลม ถ่ายเป็นเลือด น้ำหนักลด ไข้ หรือท้องผูกเกิดใหม่และเป็นต่อเนื่อง ควรได้รับการประเมินเพิ่มเติม เพราะอาจไม่ใช่ท้องผูกธรรมดา

คำถามที่หลายคนสงสัยคือ

“ไม่ถ่ายกี่วันถึงเรียกว่าท้องผูก?”

คำตอบคือ ไม่มีจำนวนวันที่ตายตัวสำหรับทุกคน

บางคนถ่ายวันละ 1–2 ครั้ง บางคนถ่ายวันเว้นวัน และบางคนถ่ายประมาณ 3 ครั้งต่อสัปดาห์ก็ยังเป็นรูปแบบปกติของตนเองได้

สิ่งที่สำคัญกว่าคือ ลักษณะของอุจจาระ ความยากในการขับถ่าย และความรู้สึกหลังถ่าย

ท้องผูกคืออะไร?

อาการที่สนับสนุน Constipation ได้แก่ ถ่ายอุจจาระน้อยกว่า 3 ครั้งต่อสัปดาห์ อุจจาระแข็ง แห้ง หรือเป็นก้อน ถ่ายยากหรือเจ็บเวลาถ่าย รู้สึกว่าถ่ายไม่หมด หรือรู้สึกเหมือนมีสิ่งอุดกั้นบริเวณทวารหนักหรือไส้ตรง

ดังนั้น คนที่ ถ่ายทุกวัน แต่ต้องเบ่งมากและอุจจาระแข็ง ก็ยังอาจมีภาวะท้องผูกได้

ไม่ถ่าย 2–3 วันผิดปกติไหม?

ไม่จำเป็นเสมอไป

หากปกติถ่ายวันเว้นวันหรือทุก 2–3 วัน และไม่มีปวดท้อง ท้องอืดมาก อุจจาระแข็ง เบ่งมาก หรือรู้สึกถ่ายไม่สุด ก็อาจยังเป็นรูปแบบปกติของร่างกาย

แต่หากปกติถ่ายทุกวันแล้วจู่ ๆ ไม่ถ่าย 3–4 วัน พร้อมแน่นท้องและอุจจาระแข็ง ก็มีแนวโน้มว่าเป็นท้องผูกมากขึ้น

ดังนั้น ต้องเปรียบเทียบกับ รูปแบบการขับถ่ายเดิมของแต่ละคน

ไม่ถ่ายเกิน 1 สัปดาห์ควรทำอย่างไร?

หากไม่ถ่ายมาหลายวันจนใกล้ประมาณหนึ่งสัปดาห์ โดยเฉพาะร่วมกับปวดท้อง ท้องบวม คลื่นไส้ เบื่ออาหาร ถ่ายออกยากมาก หรือรู้สึกว่ามีอุจจาระค้าง ควรได้รับการประเมินมากกว่าซื้อยาระบายใช้ต่อเนื่องเอง

หากมี

ไม่ถ่าย + ไม่ผายลม + อาเจียน + ท้องบวม

ต้องระวังลำไส้อุดตันและควรไปโรงพยาบาล ไม่ควรเพิ่มยาระบายเอง

ท้องผูกเกิดจากอะไร?

สาเหตุมีตั้งแต่พฤติกรรมในชีวิตประจำวันไปจนถึงโรคประจำตัว

สาเหตุที่พบได้บ่อย เช่น กินใยอาหารน้อย ดื่มน้ำน้อย ไม่ค่อยออกกำลังกาย กลั้นอุจจาระ เปลี่ยนกิจวัตรหรือเดินทาง การตั้งครรภ์ อายุที่มากขึ้น ยาบางชนิด และโรคของลำไส้หรือระบบประสาทบางชนิด

ในบางคน อาจเกิดจากการเคลื่อนของอุจจาระผ่านลำไส้ช้าลง หรือมีปัญหาการทำงานของกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกราน

กินผักน้อยทำให้ท้องผูกได้ไหม?

ได้

ใยอาหารช่วยเพิ่มมวลและความอ่อนนุ่มของอุจจาระ ทำให้เคลื่อนผ่านลำไส้ได้ง่ายขึ้น

NIDDK แนะนำให้ผู้ใหญ่ได้รับใยอาหารประมาณ 22–34 กรัมต่อวัน ขึ้นกับอายุและเพศ

แหล่งใยอาหาร เช่น ผัก ผลไม้ ธัญพืชไม่ขัดสี ถั่ว และเมล็ดพืช

อย่างไรก็ตาม ควรเพิ่ม Fiber แบบค่อยเป็นค่อยไป ไม่ควรเพิ่มมากในเวลาอันสั้น เพราะอาจทำให้ท้องอืด มีแก๊ส และปวดบิดได้

หากสงสัยลำไส้อุดตัน ไม่ควรเพิ่ม Bulk-forming Fiber เองโดยยังไม่ประเมินสาเหตุ

ดื่มน้ำมากขึ้นช่วยท้องผูกไหม?

ช่วยได้ โดยเฉพาะในผู้ที่ดื่มน้ำน้อยหรือมีภาวะขาดน้ำ

น้ำช่วยให้อุจจาระไม่แข็งเกินไป โดยเฉพาะเมื่อเพิ่ม Fiber

แต่การดื่มน้ำมากเกินความต้องการไม่ได้รักษาท้องผูกทุกสาเหตุ เช่น Slow-transit Constipation หรือ Pelvic Floor Dysfunction

ดังนั้น น้ำเป็นส่วนสำคัญ แต่ไม่ใช่คำตอบของท้องผูกทุกชนิด

กลั้นอุจจาระบ่อยทำให้ท้องผูกได้ไหม?

ได้

เมื่อรู้สึกปวดถ่ายแต่กลั้นไว้ อุจจาระจะอยู่ในลำไส้นานขึ้นและมีน้ำถูกดูดกลับมากขึ้น ทำให้อุจจาระแข็งและถ่ายยากขึ้น

ควรพยายามเข้าห้องน้ำเมื่อมีความรู้สึกอยากถ่าย และสามารถสร้างเวลาขับถ่ายเป็นประจำ โดยเฉพาะหลังอาหารเช้าหรือมื้ออาหารที่ Gastrocolic Reflex ช่วยกระตุ้นการทำงานของลำไส้

นั่งถ่ายนานและเบ่งแรงมีผลอะไร?

การเบ่งเป็นเวลานานเพิ่มแรงดันบริเวณทวารหนัก และอาจทำให้ริดสีดวงกำเริบ เกิดแผลปริขอบทวาร เจ็บทวาร หรือเลือดออก

จึงควรหลีกเลี่ยงการนั่งห้องน้ำนานเกินความจำเป็น รวมถึงการนั่งเล่นโทรศัพท์จนใช้เวลานานโดยไม่ได้ถ่าย

ศึกษาข้อมูลเพิ่มเติม
ริดสีดวงระยะไหนใช้ยาได้? เมื่อไรยาอาจไม่พอและต้องทำหัตถการ

ยาอะไรทำให้ท้องผูกได้บ้าง?

ยาหลายชนิดสามารถทำให้ท้องผูกได้ เช่น

Opioids, ยาเสริมธาตุเหล็ก, Calcium Supplements บางชนิด, ยาลดกรดที่มี Aluminum หรือ Calcium, Anticholinergic Drugs รวมถึงยาบางชนิดสำหรับความดันโลหิตและยาทางจิตเวช

หากท้องผูกเริ่มหลังใช้ยาใหม่ ควรทบทวนรายการยากับแพทย์หรือเภสัชกร

ไม่ควรหยุดยาประจำเอง

เพราะบางครั้งสามารถปรับชนิดยา ขนาดยา หรือเพิ่มการดูแลท้องผูกได้โดยไม่ต้องหยุดการรักษาหลัก

โรคอะไรทำให้ท้องผูกได้บ้าง?

ภาวะที่สัมพันธ์กับท้องผูกได้ เช่น Irritable Bowel Syndrome with Constipation หรือ IBS-C, Hypothyroidism, Diabetes, โรคทางระบบประสาท, Pelvic Floor Dysfunction และโรคของลำไส้ใหญ่บางชนิด

ดังนั้น หากท้องผูกเป็นเรื้อรัง หรือรูปแบบการขับถ่ายเปลี่ยนไปจากเดิมอย่างชัดเจน ควรได้รับการประเมินเพิ่มเติม

ท้องผูกควรดูแลตัวเองอย่างไร?

การดูแลพื้นฐานควรเริ่มจากเพิ่มใยอาหารทีละน้อย ดื่มน้ำให้เพียงพอ ออกกำลังกายสม่ำเสมอ เข้าห้องน้ำเมื่อปวดถ่าย และสร้างเวลาขับถ่ายให้เป็นประจำ

ควรหลีกเลี่ยงการเบ่งนาน และทบทวนยาและอาหารเสริมที่ใช้อยู่หากอาการเริ่มหลังใช้ผลิตภัณฑ์ใหม่

การปรับอาหาร การเคลื่อนไหวร่างกาย และ Bowel Training เป็นพื้นฐานสำคัญก่อนพึ่งยาระบาย

ควรใช้ยาระบายเมื่อไร?

อาจพิจารณาเมื่อปรับอาหารและพฤติกรรมแล้วอาการยังไม่ดีขึ้น อุจจาระแข็งมาก ถ่ายยากจนรบกวนชีวิต หรือมีข้อบ่งชี้ทางการแพทย์

ยาระบายมีหลายกลุ่มและทำงานไม่เหมือนกัน จึงควรเลือกตามลักษณะของท้องผูกและโรคประจำตัว

Fiber Supplement หรือ Bulk-forming Laxative คืออะไร?

ตัวอย่างที่พบบ่อยคือ Psyllium

ยากลุ่มนี้ดูดน้ำและเพิ่มมวลอุจจาระ ช่วยให้อุจจาระเคลื่อนผ่านลำไส้ได้ง่ายขึ้น

เหมาะกับผู้ที่ได้รับ Fiber ไม่เพียงพอและไม่มีภาวะอุดตัน

ควรดื่มน้ำให้เพียงพอ เพราะหากรับประทาน Bulk-forming Agent แต่ดื่มน้ำน้อย อาจทำให้แน่นท้องหรือท้องผูกมากขึ้น

Osmotic Laxative คืออะไร?

ยากลุ่มนี้ช่วยดึงน้ำเข้าสู่ลำไส้ ทำให้อุจจาระนิ่มและถ่ายง่ายขึ้น

ตัวอย่าง ได้แก่

Polyethylene Glycol หรือ PEG, Lactulose และ Magnesium-containing Laxatives บางชนิด

แนวทาง AGA และ ACG สนับสนุน PEG เป็นหนึ่งในตัวเลือกที่มีหลักฐานสำหรับ Chronic Idiopathic Constipation ในผู้ใหญ่

อย่างไรก็ตาม ยาระบายที่มี Magnesium ต้องระวังในผู้ที่มีโรคไต

Stimulant Laxative คืออะไร?

ตัวอย่าง ได้แก่ Bisacodyl และ Senna

ยากลุ่มนี้ช่วยกระตุ้นการบีบตัวของลำไส้ และอาจใช้เป็น Short-term หรือ Rescue Therapy ในบางรายเมื่อวิธีอื่นยังไม่เพียงพอ

Bisacodyl และ Sodium Picosulfate มีบทบาทในการใช้ระยะสั้นหรือ Rescue Therapy และ Senna เป็นอีกหนึ่งทางเลือก

ไม่ควรเพิ่มขนาดยาเองหรือใช้ต่อเนื่องเป็นเวลานานโดยไม่ทบทวนสาเหตุของท้องผูก

ยาระบายแบบเหน็บหรือสวนใช้เมื่อไร?

Glycerin Suppository หรือยาสวนบางชนิดอาจใช้เมื่อมีอุจจาระค้างบริเวณปลายลำไส้หรือทวารหนัก

แต่หากมีปวดท้องมาก เลือดออก สงสัยลำไส้อุดตัน หรืออาการใหม่ที่ผิดปกติ ไม่ควรใช้ยาสวนหรือยาระบายแรงด้วยตนเอง

ยาระบายทำให้ “ติดยา” ไหม?

คำว่า “ติดยาระบาย” อาจทำให้เข้าใจผิด

ยาระบายบางชนิดสามารถใช้ระยะยาวได้ภายใต้การดูแล เช่น PEG ในผู้ป่วยบางกลุ่ม

ประเด็นสำคัญจึงไม่ใช่ว่าใช้ยาระบายแล้ว “ลำไส้ขี้เกียจ” ทุกคน แต่คือ ต้องเลือกชนิดยาให้เหมาะ และไม่ควรใช้ต่อเนื่องโดยไม่ทราบสาเหตุ

การใช้ยาระบายเป็นเวลานานโดยไม่ประเมินอาจทำให้พลาดโรคที่ควรตรวจหรือเกิดผลข้างเคียงได้

ยาระบายกลุ่ม Magnesium ปลอดภัยไหม?

ต้องระวังในผู้ที่มีโรคไต

Magnesium ถูกขับออกทางไต หากไตทำงานลดลงอาจเกิดการสะสมได้

ผู้สูงอายุหรือผู้ที่มีโรคไตจึงควรสอบถามแพทย์หรือเภสัชกรก่อนใช้ผลิตภัณฑ์กลุ่มนี้

คนท้องใช้ยาระบายได้ไหม?

ยาบางชนิดสามารถใช้ได้ แต่ควรเริ่มจาก Fiber น้ำ และการเคลื่อนไหวร่างกายก่อน

หากท้องผูกรุนแรงหรือมีเลือดออก ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนใช้ยา

ไม่ควรซื้อยาระบายสมุนไพรหรือยากระตุ้นแรง ๆ ใช้เองโดยไม่ทราบส่วนประกอบ

ผู้สูงอายุควรเลือกยาระบายอย่างไร?

ผู้สูงอายุมีความเสี่ยงท้องผูกจากการเคลื่อนไหวน้อย ดื่มน้ำน้อย รับประทาน Fiber น้อย ใช้ยาหลายชนิด และมีโรคประจำตัว

การเลือกยาระบายจึงต้องคำนึงถึงโรคไต โรคหัวใจ ภาวะขาดน้ำ และยาที่ใช้อยู่

ไม่ควรซื้อยาระบายชนิดเดิมใช้ซ้ำเป็นเวลานานโดยไม่ประเมินสาเหตุ

ท้องผูกนานแค่ไหนเรียกว่าเรื้อรัง?

Chronic Constipation มักหมายถึงอาการที่เกิดซ้ำต่อเนื่องเป็นเวลาหลายเดือน ไม่ได้พิจารณาจากการไม่ถ่ายเพียงครั้งเดียว

หากท้องผูกต่อเนื่องหลายสัปดาห์ถึงหลายเดือน หรือจำเป็นต้องใช้ยาระบายบ่อย ควรได้รับการประเมินเพื่อหาสาเหตุ

เมื่อไรควรพบแพทย์?

ควรได้รับการประเมินหากท้องผูกไม่ดีขึ้นด้วยการดูแลตัวเอง เป็นต่อเนื่อง ต้องใช้ยาระบายบ่อย หรือรูปแบบการขับถ่ายเปลี่ยนไปจากเดิมอย่างชัดเจน

ควรพบแพทย์เช่นกันหากมี น้ำหนักลดโดยไม่ได้ตั้งใจ เลือดในอุจจาระ ปวดท้องต่อเนื่อง ไข้ อาเจียน ภาวะซีด หรือมีประวัติครอบครัวโรคมะเร็งลำไส้

หากอุจจาระเปลี่ยนรูปร่างหรือเล็กลงต่อเนื่อง ก็ควรได้รับการประเมินเพิ่มเติม

อาการแบบไหนควรไปโรงพยาบาลทันที?

ควรได้รับการประเมินเร่งด่วนหากมี ปวดท้องรุนแรง ท้องบวมมาก อาเจียนต่อเนื่อง ไม่ถ่ายและไม่ผายลม ถ่ายเป็นเลือดมาก ถ่ายดำเหมือนยางมะตอย หน้ามืดหรือเป็นลม

รวมถึงมีไข้สูงร่วมกับอาการป่วยมาก หรือท้องแข็งและกดเจ็บมาก

โดยเฉพาะ

ไม่ถ่าย + ไม่ผายลม + อาเจียน + ท้องบวม

ต้องระวังลำไส้อุดตัน และไม่ควรใช้ยาระบายด้วยตนเอง

ศึกษาข้อมูลเพิ่มเติม
ปวดท้องตำแหน่งไหนบอกอะไรได้บ้าง? ปวดแบบไหนควรไปโรงพยาบาล

FAQ

ไม่ถ่ายกี่วันถึงเรียกว่าท้องผูก?

ไม่มีจำนวนวันที่ใช้ได้กับทุกคน แต่การถ่ายน้อยกว่า 3 ครั้งต่อสัปดาห์ร่วมกับอุจจาระแข็ง เบ่งมาก หรือรู้สึกถ่ายไม่สุด สนับสนุนภาวะท้องผูกมากขึ้น

ไม่ถ่าย 3 วันต้องกินยาระบายไหม?

ไม่จำเป็นเสมอไป หากไม่มีอาการและเป็นรูปแบบปกติของตนเอง แต่ถ้ามีอุจจาระแข็ง แน่นท้อง หรือเบ่งมาก ควรเริ่มจากปรับอาหาร น้ำ และพฤติกรรมก่อน

ท้องผูกกิน Fiber อย่างเดียวพอไหม?

บางคนดีขึ้น แต่หากเป็น Slow-transit Constipation หรือมี Pelvic Floor Dysfunction อาจต้องใช้วิธีอื่นร่วม

PEG ใช้รักษาท้องผูกได้ไหม?

ได้ และมีหลักฐานสนับสนุนสำหรับ Chronic Idiopathic Constipation ในผู้ใหญ่

Bisacodyl ใช้ได้ไหม?

ใช้ได้ในบางกรณี โดยเฉพาะ Short-term หรือ Rescue Therapy แต่ควรใช้ตามคำแนะนำและไม่พึ่งยาอย่างเดียวหากมีท้องผูกเรื้อรัง

ยาระบายทำให้ลำไส้ขี้เกียจไหม?

ไม่ได้เกิดกับทุกคน ยาระบายบางชนิดสามารถใช้ระยะยาวได้ภายใต้การดูแล แต่ไม่ควรใช้ต่อเนื่องโดยไม่ประเมินสาเหตุ

ท้องผูกแล้วมีเลือดออกต้องกังวลไหม?

เลือดแดงสดอาจเกิดจากริดสีดวงหรือแผลปริจากอุจจาระแข็ง แต่หากเลือดออกซ้ำ เลือดมาก น้ำหนักลด หรืออาการเปลี่ยนจากเดิม ควรได้รับการประเมิน

ท้องผูกแล้วไม่ผายลมและอาเจียนควรทำอย่างไร?

ควรไปโรงพยาบาล เพราะอาจสัมพันธ์กับลำไส้อุดตัน และไม่ควรกินยาระบายเอง

สรุป

ท้องผูกไม่ควรดูเพียงว่า

“ไม่ถ่ายกี่วัน”

แต่ควรพิจารณาทั้งความถี่ ลักษณะอุจจาระ การเบ่ง ความรู้สึกถ่ายไม่สุด และการเปลี่ยนแปลงจากรูปแบบเดิม

โดยทั่วไป การถ่ายน้อยกว่า 3 ครั้งต่อสัปดาห์ ร่วมกับอุจจาระแข็งหรือถ่ายยาก เป็นลักษณะที่สนับสนุน Constipation

การดูแลเบื้องต้นควรเริ่มจาก เพิ่ม Fiber แบบค่อยเป็นค่อยไป ดื่มน้ำให้เพียงพอ ออกกำลังกาย และฝึกขับถ่ายให้สม่ำเสมอ

หากยังไม่ดีขึ้น อาจพิจารณายาระบาย เช่น Bulk-forming Agent, PEG หรือยากลุ่มอื่นตามลักษณะอาการและโรคประจำตัว

หากมี ปวดท้องรุนแรง ท้องบวม อาเจียน ไม่ผายลม ถ่ายเป็นเลือด น้ำหนักลด หรืออาการเป็นเรื้อรัง ควรได้รับการประเมิน ไม่ควรเพิ่มยาระบายเองต่อเนื่อง

บทความที่เกี่ยวข้อง

• ท้องอืด แน่นท้อง เรอบ่อย เกิดจากอะไร? อาหาร กรดไหลย้อน หรือระบบย่อยอาหาร
• ปวดท้องตำแหน่งไหนบอกอะไรได้บ้าง? ปวดแบบไหนควรไปโรงพยาบาล
• อาหารเป็นพิษมีอาการอย่างไร? อาเจียน ท้องเสีย ควรกินอะไรและเมื่อไรควรไปโรงพยาบาล
• ท้องเสียกินยาอะไรได้บ้าง? เมื่อไรไม่ควรใช้ยาหยุดถ่าย
• ริดสีดวงระยะไหนใช้ยาได้? เมื่อไรยาอาจไม่พอและต้องทำหัตถการ

References

National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Constipation.
NIDDK

National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Symptoms & Causes of Constipation.
NIDDK

National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Treatment for Constipation.
NIDDK

National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Eating, Diet, & Nutrition for Constipation.
NIDDK

American Gastroenterological Association. Pharmacological Management of Chronic Idiopathic Constipation.
American Gastroenterological Association

Scientific References

Chang L, Chey WD, Imdad A, et al. American Gastroenterological Association–American College of Gastroenterology Clinical Practice Guideline: Pharmacological Management of Chronic Idiopathic Constipation. Gastroenterology. 2023.

National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Constipation: Symptoms, Causes, Diagnosis and Treatment.
NIDDK

หมายเหตุสำคัญ

ท้องผูกมีหลายสาเหตุ และยาระบายแต่ละชนิดเหมาะกับผู้ป่วยไม่เหมือนกัน โดยเฉพาะเด็ก ผู้สูงอายุ หญิงตั้งครรภ์ และผู้ที่มีโรคไตหรือโรคเรื้อรัง

หากมีปวดท้องรุนแรง ท้องบวม อาเจียน ไม่ผายลม ถ่ายเป็นเลือด น้ำหนักลด หรืออาการเปลี่ยนจากเดิมอย่างชัดเจน ควรได้รับการประเมินจากแพทย์ ไม่ควรใช้ยาระบายต่อเนื่องเพื่อกดอาการโดยยังไม่ทราบสาเหตุ

เรียบเรียงโดย: www.chulalakpharmacy.com