แผ่นแปะยาคุมทำให้อ้วนไหม? น้ำหนักขึ้น สิว ประจำเดือนเปลี่ยนหรือไม่
แผ่นแปะยาคุมทำให้อ้วนหรือสิวขึ้นจริงไหม? ทำความเข้าใจผลของแผ่นแปะคุมกำเนิดต่อ น้ำหนัก สิว ประจำเดือน เลือดกะปริบกะปรอย และอาการช่วงเริ่มใช้ พร้อมสัญญาณที่ควรพบแพทย์
ก่อนเลือกใช้ แผ่นแปะยาคุมกำเนิด หลายคนไม่ได้กังวลเพียงว่า
“คุมกำเนิดได้ดีไหม?”
แต่กลับกังวลเรื่องที่มองเห็นและรู้สึกได้ในชีวิตประจำวันมากกว่า เช่น
“แปะแล้วจะอ้วนไหม?”
“สิวจะเห่อหรือเปล่า?”
หรือ
“ประจำเดือนจะมาปกติไหม?”
บางคนเคยมีประสบการณ์น้ำหนักขึ้นหรือสิวเปลี่ยนหลังใช้ยาคุมชนิดอื่น จึงกังวลว่าแผ่นแปะยาคุมซึ่งมีฮอร์โมนเหมือนกันจะให้ผลแบบเดียวกันหรือไม่
คำตอบคือ แต่ละเรื่องต้องแยกกันดู
โดยทั่วไปยังไม่มีหลักฐานชัดเจนว่าแผ่นแปะคุมกำเนิดทำให้น้ำหนักเพิ่มอย่างมีนัยสำคัญในผู้ใช้ส่วนใหญ่ ขณะที่เรื่องสิวอาจดีขึ้นในบางคน และเรื่องประจำเดือนนั้นมีโอกาสเปลี่ยนแปลงได้ โดยเฉพาะในช่วงไม่กี่เดือนแรกของการใช้ (nhs.uk)
ก่อนอื่น แผ่นแปะยาคุมมีฮอร์โมนอะไร?
แผ่นแปะคุมกำเนิดเป็นการคุมกำเนิดแบบ Combined Hormonal Contraception หรือ CHC ซึ่งมีฮอร์โมน 2 กลุ่ม คือ
Estrogen + Progestin
ฮอร์โมนจะถูกปล่อยจากแผ่นแปะผ่านผิวหนังเข้าสู่กระแสเลือดอย่างต่อเนื่อง เพื่อช่วยยับยั้งการตกไข่ รวมทั้งทำให้มูกบริเวณปากมดลูกข้นขึ้นและทำให้สภาพเยื่อบุโพรงมดลูกไม่เหมาะต่อการตั้งครรภ์
สูตรของแผ่นแปะอาจแตกต่างกันไปตามผลิตภัณฑ์ เช่น norelgestromin/ethinyl estradiol หรือ levonorgestrel/ethinyl estradiol ดังนั้นผลข้างเคียงและข้อจำกัดบางอย่างอาจแตกต่างกันเล็กน้อยตามสูตรที่ใช้ (ศูนย์ควบคุมและป้องกันโรค)
รูปแบบการใช้ที่พบได้ทั่วไปคือ
แผ่นที่ 1 → 7 วัน
แผ่นที่ 2 → 7 วัน
แผ่นที่ 3 → 7 วัน
จากนั้น
เว้นแผ่น 7 วัน
และเริ่มรอบใหม่ โดยมักมีเลือดคล้ายประจำเดือนเกิดขึ้นในช่วงที่เว้นแผ่น (nhs.uk)
แผ่นแปะยาคุมทำให้อ้วนไหม?
นี่อาจเป็นคำถามอันดับต้น ๆ ของคนที่ลังเลว่าจะเริ่มใช้แผ่นแปะหรือไม่
คำตอบที่ตรงที่สุดคือ
ปัจจุบันยังไม่มีหลักฐานชัดเจนว่าแผ่นแปะยาคุมทำให้น้ำหนักเพิ่มในผู้ใช้ส่วนใหญ่
NHS ระบุว่าไม่มีหลักฐานว่าการใช้แผ่นแปะคุมกำเนิดทำให้น้ำหนักเพิ่มขึ้นโดยตรง (nhs.uk)
และในการศึกษาการใช้แผ่นแปะ norelgestromin/ethinyl estradiol ในผู้หญิงไทย ก็ไม่พบการเปลี่ยนแปลงของน้ำหนักตัวอย่างมีนัยสำคัญระหว่างการศึกษา (PubMed)
ดังนั้นความคิดที่ว่า
“ใช้แผ่นแปะยาคุม = ต้องอ้วนขึ้นแน่นอน”
จึงไม่ถูกต้อง
แต่ก็ไม่ได้หมายความว่าน้ำหนักจะไม่มีทางเปลี่ยนเลย
แล้วทำไมบางคนรู้สึกว่าน้ำหนักขึ้นหลังเริ่มใช้?
น้ำหนักตัวของคนเราสามารถขึ้นลงได้จากหลายปัจจัย เช่น
บางคนอาจรู้สึกตัวบวม คัดเต้านม หรือแน่นตัวมากขึ้นในช่วงเริ่มใช้ฮอร์โมน และตีความว่าเป็น “น้ำหนักขึ้นจากไขมัน” ทั้งที่อาจเป็นการเปลี่ยนแปลงของน้ำในร่างกายในช่วงสั้น ๆ
ในทางกลับกัน เอกสารกำกับยาของแผ่นแปะบางสูตรก็มีรายงาน weight increased เป็นอาการไม่พึงประสงค์ เช่น ในการศึกษาของแผ่นแปะ levonorgestrel/ethinyl estradiol สูตรหนึ่งพบรายงานน้ำหนักเพิ่มประมาณ 2% ของผู้เข้าร่วม ดังนั้นบางคนสามารถพบการเปลี่ยนแปลงของน้ำหนักได้ แต่ข้อมูลดังกล่าวไม่ได้หมายความว่าผู้ใช้ทุกคนจะอ้วนขึ้น หรือพิสูจน์ว่าฮอร์โมนเป็นสาเหตุของน้ำหนักที่เพิ่มทุกกรณี (FDA Access Data)
ถ้าน้ำหนักขึ้นหลังเริ่มแผ่นแปะ ควรทำอย่างไร?
อย่าเพิ่งตัดสินจากน้ำหนักที่เปลี่ยนเพียง 1–2 วัน
ควรติดตามน้ำหนักในเงื่อนไขที่ใกล้เคียงกัน เช่น ชั่งตอนเช้า หลังเข้าห้องน้ำ ก่อนรับประทานอาหาร สัปดาห์ละ 1–2 ครั้ง แล้วดูแนวโน้มประมาณหลายสัปดาห์
CDC ระบุว่าการบันทึกน้ำหนักหรือ BMI ก่อนเริ่มใช้ Combined Hormonal Contraception อาจมีประโยชน์ เพื่อใช้เปรียบเทียบภายหลังหากผู้ใช้กังวลเรื่องน้ำหนัก (ศูนย์ควบคุมและป้องกันโรค)
หากน้ำหนักเพิ่มต่อเนื่องมากผิดปกติหรือมีอาการบวมร่วมด้วย ควรประเมินปัจจัยอื่นร่วมด้วย ไม่ควรสรุปทันทีว่าเกิดจากแผ่นแปะเพียงอย่างเดียว
แล้วแผ่นแปะยาคุมทำให้สิวขึ้นไหม?
เรื่องสิวมีความซับซ้อนกว่าน้ำหนัก เพราะฮอร์โมนสามารถมีผลต่อการสร้างน้ำมันของต่อมไขมันและฮอร์โมน androgen ซึ่งเกี่ยวข้องกับการเกิดสิว
แผ่นแปะคุมกำเนิดเป็น Combined Hormonal Contraceptive ที่มี estrogen ร่วมกับ progestin
โดยหลักการ ฮอร์โมน estrogen สามารถเพิ่มระดับ Sex Hormone-Binding Globulin หรือ SHBG และช่วยลดปริมาณ androgen อิสระบางส่วน จึงเป็นเหตุผลว่าทำไมยาคุมฮอร์โมนรวมบางสูตรสามารถช่วยให้อาการสิวดีขึ้นได้
มีหลักฐานที่ชัดเจนสำหรับ ยาคุมชนิดรับประทานแบบฮอร์โมนรวมบางสูตร ว่าสามารถช่วยรักษาสิวได้ และ American Academy of Dermatology ยังจัด combined oral contraceptives เป็นหนึ่งในตัวเลือกการรักษาสิวแบบ systemic therapy (American Academy of Dermatology)
แต่ไม่ควรนำข้อมูลของ “ยาคุมเม็ดทุกสูตร” มาเท่ากับ “แผ่นแปะทุกสูตร” โดยตรง เพราะชนิดและปริมาณของ progestin แตกต่างกัน
แล้วข้อมูลของแผ่นแปะโดยตรงล่ะ?
มีข้อมูลที่น่าสนใจจากการศึกษาผู้หญิงไทยที่ใช้แผ่นแปะคุมกำเนิด norelgestromin/ethinyl estradiol ซึ่งรายงานว่า ผู้เข้าร่วมบางส่วนมี สิวบนใบหน้าดีขึ้น ระหว่างการใช้แผ่นแปะ (PubMed)
ดังนั้นแผ่นแปะยาคุมไม่ได้หมายความว่าจะทำให้สิวขึ้นเสมอไป และในบางคนสิวอาจดีขึ้น
อย่างไรก็ตาม การตอบสนองต่อฮอร์โมนแตกต่างกันในแต่ละคน
บางคนอาจรู้สึกว่าสิวเปลี่ยนในช่วงแรกหลังเริ่มใช้ เนื่องจากร่างกายกำลังปรับตัวต่อระดับฮอร์โมนใหม่ ขณะที่สิวก็สามารถเกิดจากปัจจัยอื่นได้ เช่น ความเครียด การนอน เครื่องสำอาง การเปลี่ยนผลิตภัณฑ์ดูแลผิว หรือ PCOS
ดังนั้น หากเริ่มใช้แผ่นแปะแล้วเกิดสิวขึ้น จึงไม่ควรสรุปจากช่วงเวลาเพียงอย่างเดียวว่าแผ่นแปะเป็นสาเหตุแน่นอน
ต้องรอกี่เดือนจึงจะรู้ว่าสิวดีขึ้นหรือแย่ลง?
ผลข้างเคียงจากฮอร์โมนหลายอย่างมักพบมากในช่วงแรก และ NHS ระบุว่าอาการข้างเคียงของการคุมกำเนิดด้วยฮอร์โมนมักดีขึ้นภายในประมาณ 3 เดือน
หากผ่านประมาณ 3 เดือนแล้วสิวยังแย่ลงอย่างชัดเจน หรือสร้างปัญหาในการใช้ชีวิต ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรเพื่อประเมินว่าสูตรฮอร์โมนหรือวิธีคุมกำเนิดอื่นเหมาะกว่าไหม (nhs.uk)
แผ่นแปะยาคุมทำให้ประจำเดือนเปลี่ยนอย่างไร?
ถ้าเรื่องน้ำหนักเป็นสิ่งที่หลายคนกังวลที่สุด
เรื่องที่ พบได้จริงบ่อยกว่าในช่วงเริ่มใช้แผ่นแปะ คือ
การเปลี่ยนแปลงของเลือดประจำเดือน
โดยเฉพาะ
NHS ระบุว่า breakthrough bleeding หรือเลือดออกระหว่างรอบ และการเปลี่ยนแปลงของประจำเดือนพบได้บ่อยในช่วงไม่กี่เดือนแรก ของการใช้แผ่นแปะคุมกำเนิด (nhs.uk)
นี่จึงเป็นอาการที่ควรอธิบายให้ผู้ใช้ทราบก่อนเริ่มใช้ เพื่อไม่ให้เกิดความกังวลเมื่อพบเลือดเล็กน้อยในช่วงเดือนแรก ๆ
ประจำเดือนจะมาในสัปดาห์ที่เว้นแผ่นหรือไม่?
สำหรับรูปแบบมาตรฐานที่ใช้
ติดแผ่น 3 สัปดาห์ → เว้นแผ่น 1 สัปดาห์
มักมีเลือดออกในช่วงสัปดาห์ที่เว้นแผ่น ซึ่งเรียกว่า withdrawal bleeding
เลือดที่เกิดขึ้นไม่ได้เกิดจากวงจรตกไข่ตามธรรมชาติแบบเดียวกับประจำเดือนปกติ แต่เป็นเลือดที่เกิดหลังระดับฮอร์โมนลดลงในช่วงที่หยุดแผ่น
แม้เลือดยังไม่หยุดสนิท เมื่อครบ 7 วันของช่วงเว้นแผ่น ก็ต้องเริ่มแผ่นใหม่ตามกำหนด ไม่ควรรอให้เลือดหยุดก่อน เพราะการยืดช่วงปลอดฮอร์โมนนานเกินไปอาจลดประสิทธิภาพการคุมกำเนิด (nhs.uk)
ประจำเดือนอาจมาน้อยลงหรือสั้นลงไหม?
เป็นไปได้
ในการศึกษาผู้หญิงไทยที่ใช้แผ่นแปะ norelgestromin/ethinyl estradiol พบว่า ระยะเวลาของการมีเลือดลดลง และผู้เข้าร่วมรายงานอาการปวดประจำเดือนลดลงด้วย (PubMed)
NHS ก็ระบุว่าในผู้ใช้บางคน แผ่นแปะสามารถช่วยให้อาการที่เกี่ยวข้องกับประจำเดือน เช่น อาการปวดประจำเดือน ดีขึ้นได้ (nhs.uk)
ดังนั้นการเปลี่ยนจาก
“ประจำเดือนเยอะและปวดมาก”
เป็น
“เลือดน้อยลงหรือปวดน้อยลง”
ไม่ได้จำเป็นต้องเป็นสิ่งผิดปกติ
แล้วถ้ามีเลือดกะปริบกะปรอย ต้องหยุดแผ่นไหม?
โดยทั่วไป ไม่ควรหยุดแผ่นเองทันทีเพียงเพราะมี spotting ในช่วงแรก
เพราะการหยุดหรือเริ่มแผ่นไม่ตรงกำหนดอาจลดประสิทธิภาพการคุมกำเนิด
ในกลุ่มยาคุมฮอร์โมนรวม การมี spotting หรือเลือดออกผิดรอบพบได้โดยเฉพาะในช่วงที่ร่างกายกำลังปรับตัว และโดยมากจะลดลงเมื่อใช้ต่อเนื่อง (ศูนย์ควบคุมและป้องกันโรค)
หากเลือดออกไม่มากและไม่มีอาการผิดปกติอื่น สามารถติดตามอาการก่อนได้
แต่ถ้าเลือดออกมากผิดปกติ ออกต่อเนื่องยาวนาน หรือกลับมาเกิดใหม่หลังจากใช้แผ่นแปะมานานโดยรอบเดือนเคยปกติ ควรประเมินสาเหตุอื่น เช่น
การตั้งครรภ์ การใช้แผ่นไม่ถูกต้อง ปฏิกิริยาระหว่างยา โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ ความผิดปกติของต่อมไทรอยด์ เนื้องอกหรือความผิดปกติของมดลูก เป็นต้น (ศูนย์ควบคุมและป้องกันโรค)
ถ้าประจำเดือนไม่มาในช่วงเว้นแผ่น แปลว่าท้องหรือไม่?
ไม่จำเป็นเสมอไป
การใช้ฮอร์โมนสามารถทำให้เยื่อบุโพรงมดลูกบางลง จึงอาจทำให้เลือดออกน้อยมากหรือบางรอบแทบไม่มีเลือดออก
แต่ต้องย้อนดูว่าในรอบที่ผ่านมา
หากมีโอกาสตั้งครรภ์ ควรตรวจการตั้งครรภ์ ไม่ควรใช้เพียงการมีหรือไม่มีเลือดในช่วงเว้นแผ่นเป็นตัวตัดสิน
ถ้าเริ่มใช้แล้วมีอาการข้างเคียง ควรรอกี่เดือน?
อาการอย่างเลือดกะปริบกะปรอย คัดเต้านม คลื่นไส้ ปวดศีรษะ หรือรู้สึกว่าร่างกายเปลี่ยนไป สามารถเกิดขึ้นได้ในช่วงเริ่มใช้ฮอร์โมน
ในหลายคนอาการจะค่อย ๆ ดีขึ้นหลังร่างกายปรับตัว โดย NHS แนะนำว่า หากยังมีผลข้างเคียงที่รบกวนหลังใช้ประมาณ 3 เดือน ควรปรึกษาบุคลากรทางการแพทย์ เพราะวิธีคุมกำเนิดชนิดอื่นอาจเหมาะสมกว่า (nhs.uk)
แต่คำว่า “รอดู 3 เดือน” ไม่ได้ใช้กับอาการรุนแรงทุกชนิด
บางอาการควรประเมินทันที
อาการแบบไหนไม่ควรรอให้ครบ 3 เดือน?
แผ่นแปะยาคุมเป็นยาคุมชนิดฮอร์โมนรวม จึงมีความเสี่ยงต่อการเกิด ลิ่มเลือดอุดตัน แม้ความเสี่ยงโดยรวมจะอยู่ในระดับต่ำ
NHS ประเมินว่าลิ่มเลือดในผู้ใช้ Combined Hormonal Contraception เช่น แผ่นแปะ เกิดได้สูงสุดประมาณ 1 ใน 1,000 คน (nhs.uk)
หากมีอาการ เช่น
ขาบวมข้างเดียว ปวดน่องผิดปกติ หายใจเหนื่อยกะทันหัน เจ็บหน้าอก ไอเป็นเลือด อ่อนแรงหรือชาครึ่งซีก พูดไม่ชัด หรือมีอาการทางระบบประสาทรุนแรง
ควรรีบเข้ารับการประเมินทางการแพทย์ ไม่ควรรอดูอาการเอง
นอกจากนี้แผ่นแปะฮอร์โมนรวมไม่ได้เหมาะกับทุกคน โดยเฉพาะผู้ที่มีปัจจัยเสี่ยงบางอย่าง เช่น ประวัติลิ่มเลือดอุดตัน โรคหลอดเลือดบางชนิด ไมเกรนที่มี aura ความดันโลหิตสูงบางระดับ หรือผู้ที่อายุมากกว่า 35 ปีและสูบบุหรี่ จึงควรได้รับการคัดกรองก่อนเริ่มใช้ (ศูนย์ควบคุมและป้องกันโรค)
แล้วสรุปว่า “อ้วน สิว และประจำเดือน” ต้องกังวลแค่ไหน?
ถ้าแยกทีละเรื่อง จะเห็นภาพง่ายขึ้น
เรื่องน้ำหนัก
ปัจจุบันยังไม่มีหลักฐานชัดเจนว่าแผ่นแปะคุมกำเนิดทำให้น้ำหนักเพิ่มในผู้ใช้ส่วนใหญ่ แม้บางสูตรจะมีรายงานน้ำหนักเพิ่มเป็นอาการไม่พึงประสงค์ในผู้ใช้บางรายก็ตาม (nhs.uk)
เรื่องสิว
ไม่ได้หมายความว่าจะต้องเป็นสิวเพิ่ม แผ่นแปะฮอร์โมนรวมบางสูตรอาจทำให้สิวดีขึ้นได้ และมีการศึกษาในผู้หญิงไทยที่รายงานการ改善ของสิวบนใบหน้าระหว่างใช้แผ่นแปะ แต่ผลในแต่ละคนแตกต่างกัน (PubMed)
เรื่องประจำเดือน
เป็นเรื่องที่มีโอกาสเปลี่ยนแปลงได้ชัดกว่า โดยเฉพาะเลือดกะปริบกะปรอยหรือเลือดออกผิดรอบในช่วงไม่กี่เดือนแรก ขณะที่ในระยะต่อมาเลือดอาจมาน้อยลง สั้นลง หรืออาการปวดประจำเดือนอาจดีขึ้นในบางคน (nhs.uk)
สิ่งสำคัญจึงไม่ใช่การถามเพียงว่า
“แผ่นแปะมีผลข้างเคียงไหม?”
แต่ควรถามว่า
“ผลที่เกิดขึ้นเป็นการเปลี่ยนแปลงที่คาดได้ในช่วงปรับตัว หรือเป็นสัญญาณที่ควรประเมินเพิ่มเติม?”
สรุป
แผ่นแปะยาคุมไม่ได้ทำให้อ้วนในทุกคน และปัจจุบันยังไม่มีหลักฐานชัดเจนว่าการใช้แผ่นแปะทำให้น้ำหนักเพิ่มอย่างมีนัยสำคัญในผู้ใช้ส่วนใหญ่
สำหรับ สิว ผลสามารถแตกต่างกันได้ แต่ไม่ได้หมายความว่าใช้แล้วสิวจะขึ้นเสมอไป ในทางตรงกันข้าม แผ่นแปะฮอร์โมนรวมบางสูตรมีข้อมูลว่าผู้ใช้บางส่วนมีสิวดีขึ้น
ส่วน ประจำเดือน เป็นสิ่งที่มีโอกาสเปลี่ยนแปลงมากกว่า โดยเฉพาะช่วง 2–3 เดือนแรก อาจมีเลือดกะปริบกะปรอยหรือเลือดออกผิดรอบได้ เมื่อร่างกายปรับตัวแล้ว หลายคนมีรอบเลือดที่คาดการณ์ได้ง่ายขึ้น เลือดอาจสั้นลงหรือปวดประจำเดือนน้อยลง
หากอาการเล็กน้อยในช่วงแรก สามารถติดตามอาการได้ แต่หากใช้ประมาณ 3 เดือนแล้วยังมีผลข้างเคียงที่รบกวนมาก ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรเพื่อประเมินว่าควรใช้ต่อหรือเลือกวิธีคุมกำเนิดอื่น
และหากเกิดอาการที่สงสัยลิ่มเลือดอุดตัน เช่น ขาบวมข้างเดียว เจ็บหน้าอก หรือหายใจเหนื่อยกะทันหัน ไม่ควรรอดูอาการ ควรเข้ารับการรักษาทันที
หมายเหตุสำคัญ
บทความนี้จัดทำเพื่อให้ความรู้ทั่วไป ไม่สามารถใช้แทนการวินิจฉัยหรือคำแนะนำเฉพาะบุคคลจากแพทย์หรือเภสัชกรได้ แผ่นแปะคุมกำเนิดเป็นยาคุมชนิดฮอร์โมนรวมและไม่ได้เหมาะกับทุกคน ก่อนเริ่มใช้ควรประเมินประวัติสุขภาพ ความดันโลหิต ประวัติลิ่มเลือด ไมเกรน การสูบบุหรี่ ยาที่ใช้อยู่ และปัจจัยเสี่ยงอื่นที่เกี่ยวข้อง
แผ่นแปะคุมกำเนิด ไม่สามารถป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ หากมีความเสี่ยงควรใช้ถุงยางอนามัยร่วมด้วย (ศูนย์ควบคุมและป้องกันโรค)
เรียบเรียงโดย www.chulalakpharmacy.com
References
No results found.
ยังไม่มีบัญชี