มือเท้าปากมีอาการอย่างไร? ผู้ใหญ่ติดได้ไหม แพร่เชื้อนานแค่ไหน
โรคมือเท้าปากมีไข้ แผลในปาก และผื่นที่มือเท้า ผู้ใหญ่ติดได้แม้พบในเด็กมากกว่า รู้ว่าช่วงไหนแพร่เชื้อมากที่สุด เชื้อยังแพร่หลังอาการหายได้ไหม และเมื่อไรควรพบแพทย์
ถ้าเด็กเริ่มมีไข้ เจ็บคอ แผลหรือตุ่มในปาก และต่อมาพบผื่นหรือตุ่มที่ฝ่ามือและฝ่าเท้า หนึ่งในโรคที่ควรนึกถึงคือ โรคมือเท้าปาก หรือ Hand, Foot, and Mouth Disease: HFMD
แต่คำถามที่ผู้ปกครองและคนในครอบครัวถามบ่อยคือ “โรคนี้เป็นเฉพาะเด็ก หรือผู้ใหญ่ก็ติดได้?”
คำตอบคือ ผู้ใหญ่ก็ติดโรคมือเท้าปากได้ แม้โรคจะพบบ่อยที่สุดในเด็กอายุต่ำกว่า 5 ปี
CDC – About Hand, Foot, and Mouth Disease ระบุว่า HFMD พบบ่อยในเด็กเล็ก แต่คนทุกวัยสามารถติดได้ และผู้ใหญ่บางรายอาจไม่มีอาการหรือมีอาการน้อยกว่าเด็ก
อีกเรื่องที่ต้องเข้าใจคือ ช่วงสัปดาห์แรกมักแพร่เชื้อได้มากที่สุด แต่ไวรัสสามารถยังแพร่ต่อได้อีกหลายวันหรือหลายสัปดาห์หลังอาการหาย โดยเชื้อสามารถพบได้ในน้ำลาย น้ำมูก ของเหลวจากตุ่ม และอุจจาระ
มือเท้าปากเกิดจากเชื้ออะไร?
HFMD ไม่ได้เกิดจากไวรัสเพียงชนิดเดียว แต่เกิดจากไวรัสในกลุ่ม Enterovirus
CDC – HFMD: Causes and How It Spreads ระบุเชื้อที่พบเกี่ยวข้อง เช่น
โดย EV-A71 มีความสัมพันธ์กับภาวะแทรกซ้อนทางระบบประสาทรุนแรงบางกรณี แม้จะพบไม่บ่อย
โรคมือเท้าปากในคน ไม่ใช่โรคเดียวกับ foot-and-mouth disease ในวัว หมู หรือสัตว์กีบ คนไม่ได้รับ HFMD จากโรคปากและเท้าเปื่อยของสัตว์ และสัตว์ก็ไม่ได้รับ HFMD ของคน
อาการมือเท้าปากเริ่มอย่างไร?
ช่วงแรกอาจคล้าย viral infection ทั่วไป
CDC ระบุว่าอาการสามารถเริ่มประมาณ 3–5 วันหลังได้รับเชื้อ โดยช่วงแรกอาจมีไข้ เจ็บคอ ไม่สบายตัว และรับประทานอาหารหรือดื่มได้น้อยลง
หลังจากนั้นจึงเริ่มเห็นลักษณะที่ช่วยให้นึกถึง HFMD มากขึ้น คือ แผลในปาก และผื่นที่มือหรือเท้า
แผลในปากมีลักษณะอย่างไร?
มักเริ่มเป็นจุดแดงเล็ก ๆ โดยเฉพาะบริเวณลิ้น ด้านในกระพุ้งแก้ม หรือส่วนอื่นในช่องปาก จากนั้นอาจกลายเป็นตุ่มหรือแผลที่เจ็บ
CDC – HFMD Symptoms and Complications ระบุว่า mouth sores สามารถทำให้การกลืนเจ็บ เด็กจึงอาจไม่อยากกิน ไม่อยากดื่ม น้ำลายไหลมากขึ้น หรือเลือกดื่มเฉพาะของเย็น
สิ่งที่ต้องระวังมากกว่าตุ่มในปากเองคือ ภาวะขาดน้ำ เพราะเด็กเจ็บจนไม่ยอมดื่ม
ผื่นต้องขึ้นที่มือและเท้าทุกคนไหม?
ตำแหน่งที่พบบ่อยคือ ฝ่ามือและฝ่าเท้า
ผื่นมักเป็นจุดแดงแบนหรือนูนเล็กน้อย และบางจุดสามารถเป็นตุ่มน้ำได้ แต่ไม่ได้จำกัดอยู่เพียงมือกับเท้า
CDC ระบุว่าผื่นสามารถพบที่ ก้น ขา และแขน ได้เช่นกัน และผื่นโดยทั่วไปมักไม่คันมาก
ดังนั้น ชื่อ “มือเท้าปาก” ไม่ได้หมายความว่าตุ่มต้องอยู่เฉพาะ 3 ตำแหน่งนั้นเท่านั้น
ผู้ใหญ่ติดมือเท้าปากได้ไหม?
ได้
CDC – About Non-Polio Enteroviruses ระบุว่าผู้ใหญ่สามารถติด non-polio enteroviruses ซึ่งเป็นสาเหตุของ HFMD ได้ เพียงแต่มีแนวโน้มเกิดอาการน้อยกว่าหรือมีอาการเบากว่าเด็ก เพราะอาจมีภูมิคุ้มกันจากการสัมผัสเชื้อมาก่อน
ผู้ใหญ่บางรายจึงมีเพียงเจ็บคอ ไข้ต่ำ ปวดเมื่อย หรือตุ่มเล็กน้อย ขณะที่บางคนไม่มีอาการเลย แต่ยังสามารถติดและแพร่ไวรัสได้
ผู้ใหญ่ที่ไม่มีอาการแพร่เชื้อได้ไหม?
ได้
CDC ระบุว่าคนที่ติด HFMD สามารถแพร่เชื้อได้แม้ไม่มีอาการ
จึงอธิบายได้ว่าทำไมบางครอบครัวมีเด็กติดโรคทั้งที่ผู้ใหญ่ทุกคนดูแข็งแรงดี คนหนึ่งอาจมี infection แบบ asymptomatic และนำไวรัสเข้าสู่บ้านโดยไม่รู้ตัว
มือเท้าปากติดต่ออย่างไร?
ไวรัสสามารถแพร่ได้จากหลายทาง ได้แก่
เส้นทางจากอุจจาระมีความสำคัญมากในบ้านที่มีเด็กเล็ก โดยเฉพาะเวลาผู้ใหญ่เปลี่ยนผ้าอ้อม ช่วยเด็กเข้าห้องน้ำ หรือทำความสะอาดหลังขับถ่ายแล้วล้างมือไม่สะอาด
ช่วงไหนแพร่เชื้อมากที่สุด?
CDC ระบุว่า ผู้ป่วยมักแพร่เชื้อได้มากที่สุดในช่วงสัปดาห์แรกของการเจ็บป่วย ซึ่งเป็นช่วงที่มักมีไข้ แผลในปาก และผื่นหรือตุ่ม
แต่จุดที่หลายคนเข้าใจผิดคือ อาการหายแล้วไม่ได้หมายความว่าหยุดแพร่เชื้อทันที
หลังตุ่มหายแล้วยังแพร่เชื้อไหม?
ยังเป็นไปได้
CDC – HFMD: Causes and How It Spreads ระบุว่าไวรัสสามารถยังแพร่จากผู้ติดเชื้อได้อีก หลายวันหรือหลายสัปดาห์หลังอาการหาย
โดยไวรัสสามารถพบในน้ำลาย น้ำมูก สารคัดหลั่งในลำคอ ของเหลวจากตุ่ม และอุจจาระ
จึงไม่สามารถใช้กฎง่าย ๆ ว่า “ตุ่มแห้งหมดแล้ว แปลว่าไม่มีเชื้อแล้ว 100%”
โดยเฉพาะเรื่องสุขอนามัยหลังเข้าห้องน้ำและเปลี่ยนผ้าอ้อมยังควรให้ความสำคัญต่อไป
ต้องให้เด็กหยุดเรียนจนตุ่มหายหมดหรือไม่?
ไม่จำเป็นต้องใช้ “ตุ่มหายหมด” เป็นเกณฑ์เดียว
CDC ระบุว่าโดยทั่วไปเด็กสามารถกลับ childcare หรือโรงเรียนได้เมื่อ ไม่มีไข้ รู้สึกดีพอที่จะร่วมกิจกรรม และไม่มีน้ำลายไหลที่ควบคุมไม่ได้จากแผลในปาก
อย่างไรก็ตาม หากสถานศึกษาหรือหน่วยงานสาธารณสุขกำลังควบคุม outbreak อาจมีข้อกำหนดเพิ่มเติม
การให้เด็กหยุดเรียนหลายสัปดาห์จนไวรัสหยุดออกทางอุจจาระทั้งหมดไม่ใช่แนวทางที่ปฏิบัติได้จริง
สิ่งสำคัญกว่าคือ ล้างมือ + ทำความสะอาดพื้นผิว + ไม่ใช้ของร่วมกัน
มือเท้าปากใช้ยาปฏิชีวนะไหม?
ไม่ใช้เพื่อรักษาตัวโรค เพราะ HFMD เกิดจากไวรัส
ผู้ป่วยส่วนใหญ่หายเองภายในประมาณ 7–10 วัน และต้องการเพียงการรักษาตามอาการ
การดูแลหลัก ได้แก่ ลดไข้และปวด ให้ดื่มน้ำเพียงพอ และเลือกอาหารหรือเครื่องดื่มที่ไม่ระคายแผลในปาก
ไม่ควรซื้อ antibiotic เพียงเพราะเห็นตุ่มในปากหรือมีไข้
แผลในปากมาก เด็กไม่ยอมดื่ม ทำอย่างไร?
ควรให้ความสำคัญกับ hydration
เลือกของเหลวที่เด็กยอมรับและไม่ทำให้แผลแสบมาก เครื่องดื่มเย็นอาจช่วยในบางราย
CDC เตือนว่าปัญหาที่พบบ่อยคือเด็กไม่ดื่มเพราะ mouth sores เจ็บ จึงเสี่ยง dehydration
ควรสังเกตอาการ เช่น ปัสสาวะน้อย ปากแห้ง ไม่มีน้ำตา ซึม หรือดื่มไม่ได้ หากมีควรได้รับการประเมิน
เมื่อไรควรไปพบแพทย์?
CDC แนะนำให้พบ healthcare provider หากเด็ก
แม้ภาวะแทรกซ้อนทางระบบประสาทจะพบไม่บ่อย แต่หากมี ซึมผิดปกติ ชัก อ่อนแรง หายใจผิดปกติ ปวดศีรษะรุนแรง หรืออาการทรุดเร็ว ควรไปโรงพยาบาลทันที
ทำอย่างไรลดการแพร่ในบ้าน?
สิ่งสำคัญที่สุดคือ ล้างมือบ่อย ๆ ด้วยสบู่และน้ำ โดยเฉพาะหลังเปลี่ยนผ้าอ้อม หลังเข้าห้องน้ำ ก่อนเตรียมอาหาร และก่อนกินอาหาร
ควรทำความสะอาดและฆ่าเชื้อของเล่น โต๊ะ ลูกบิดประตู และพื้นผิวที่สัมผัสบ่อย
หลีกเลี่ยงการจูบ ใช้แก้วหรือช้อนร่วมกัน และสัมผัสใกล้ชิดมากขณะมีอาการ
CDC แนะนำหลักเหล่านี้เพื่อลดการแพร่ HFMD ในบ้าน โรงเรียน และศูนย์เด็กเล็ก
สรุป
โรคมือเท้าปากมักเริ่มจาก ไข้ เจ็บคอ และไม่สบายตัว จากนั้นเกิด แผลในปาก และผื่นหรือตุ่มบริเวณมือและเท้า โดยผื่นสามารถพบที่ก้น แขน และขาได้เช่นกัน
แม้จะพบมากที่สุดในเด็กอายุต่ำกว่า 5 ปี ผู้ใหญ่ก็ติดได้ และบางคนอาจมีอาการเพียงเล็กน้อยหรือไม่มีอาการเลย
ผู้ป่วยมัก แพร่เชื้อมากที่สุดในสัปดาห์แรก แต่ไวรัสสามารถยังแพร่ได้อีก หลายวันหรือหลายสัปดาห์หลังอาการหาย ผ่านน้ำลาย น้ำมูก ของเหลวจากตุ่ม และอุจจาระ
ผู้ป่วยส่วนใหญ่อาการไม่รุนแรงและดีขึ้นเองในประมาณ 7–10 วัน
สิ่งสำคัญที่สุดคือ ป้องกันภาวะขาดน้ำและรักษาสุขอนามัยเพื่อลดการแพร่เชื้อ
หมายเหตุสำคัญ
โรคที่มีตุ่มในปากและผื่นตามมือเท้ามี differential diagnosis อื่นได้ หากผื่นผิดปกติ อาการรุนแรง มีชัก ซึม หายใจผิดปกติ หรือมีภาวะขาดน้ำ ควรได้รับการประเมินโดยแพทย์
เรียบเรียงโดย: www.chulalakpharmacy.com
References
Tags: มือเท้าปาก, HFMD, hand foot mouth disease, มือเท้าปากผู้ใหญ่, มือเท้าปากติดต่อกี่วัน, Coxsackievirus, Enterovirus 71, EV-A71, แผลในปาก, ผื่นมือเท้า
No results found.
ยังไม่มีบัญชี