กลากเป็นวงแดง ขอบนูน คัน ใช่เชื้อราทุกครั้งหรือไม่?
ผื่นเป็นวงแดง ขอบนูน คัน คือกลากแน่นอนหรือไม่? รู้จัก tinea corporis และโรคที่หน้าตาคล้าย เช่น eczema สะเก็ดเงิน pityriasis rosea พร้อมวิธีตรวจ KOH
เห็นผื่นแดงกลม ๆ บริเวณแขน ลำตัว หรือขา ขอบผื่นดูนูน มีขุย และคัน หลายคนจึงสรุปทันทีว่า “เป็นกลากแน่นอน” แล้วเริ่มหายาฆ่าเชื้อรามาทา
ลักษณะดังกล่าว เข้ากับกลากจริง โดยเฉพาะ tinea corporis ซึ่ง DermNet อธิบายว่ามักเริ่มจากปื้นแดงกลม มีขอบนูนและมีขุย จากนั้นค่อย ๆ ขยายออกด้านนอก ขณะที่ตรงกลางจางลง DermNet – Tinea corporis
แต่คำสำคัญคือ “เข้ากับ” ไม่ใช่ “ยืนยัน 100%” เพราะโรคผิวหนังหลายชนิดสามารถทำให้เกิดผื่นเป็นวง มีขุย และคันคล้ายกลากได้ เช่น Discoid eczema, Psoriasis, Pityriasis rosea และโรคอื่นอีกหลายชนิด
กลากที่ผิวหนังมีลักษณะคลาสสิกอย่างไร?
Tinea corporis เป็นการติดเชื้อ dermatophyte ที่ผิวหนัง ลักษณะคลาสสิกคือปื้นกลมหรือวงรีสีแดง ขอบรอบนอกนูนและมีขุย ค่อย ๆ ขยายขนาดออก บริเวณตรงกลางดูจางลง และมักมีอาการคัน
American Academy of Dermatology – Ringworm: Signs and symptoms อธิบายว่า ringworm บนผิวหนังมักเกิดเป็น roundish patches ที่มี raised, scaly border และบริเวณกลางวงมักเริ่ม clear ก่อน
จุดที่สำคัญคือ ขอบของผื่น เพราะบริเวณที่เชื้อกำลัง active มักอยู่ที่ขอบที่กำลังขยาย
ถ้ามีวงกลมและขอบแดง เท่ากับเป็นเชื้อราไหม?
ยังไม่พอ
คำว่า annular lesion หรือผื่นรูปวงแหวน มี differential diagnosis จำนวนมาก ตัวอย่างที่พบบ่อยมากคือ Nummular หรือ Discoid Eczema ซึ่งสามารถเป็นผื่นกลมเหมือนเหรียญ แดง มีขุย และคันมาก
DermNet ระบุ discoid eczema เป็นหนึ่งใน differential diagnosis หลักของ tinea corporis DermNet – Tinea corporis
Eczema ต่างจากกลากอย่างไร?
ไม่มีลักษณะเดียวที่แยกได้ 100% แต่โดยทั่วไป eczema อาจมีผิวแห้งมาก ขุยกระจายทั่วปื้น มีน้ำเหลืองหรือรอยเกา คันมาก และมีผื่นหลายวงที่ค่อนข้างคล้ายกัน
ส่วนกลากมักเด่นที่ active border คือขอบที่นูน มีขุย และกำลังขยายออก
DermNet ระบุว่า discoid eczema เป็น round หรือ oval dry/exudative plaques และสามารถเลียนแบบ tinea corporis ได้
สะเก็ดเงินก็เป็นวงได้หรือ?
ได้
Psoriasis สามารถเป็นปื้นแดงที่ขอบชัดและมี scale บางปื้นสามารถดูเป็นวงจนคล้ายกลาก
เบาะแสที่ช่วยสนับสนุน psoriasis เช่น
DermNet ระบุว่า plaque psoriasis สามารถสับสนกับ tinea corporis ได้ และบางครั้งจำเป็นต้องใช้ mycology ช่วยแยก
Pityriasis rosea ทำไมถึงถูกเข้าใจว่าเป็นกลาก?
เพราะระยะแรกอาจเริ่มจากผื่นวงใหญ่เพียงวงเดียว เรียกว่า Herald patch ซึ่งอาจมีขุยและรูปร่างคล้าย tinea หลังจากนั้นจึงค่อยมีผื่นขนาดเล็กเพิ่มขึ้นตามลำตัว
DermNet ระบุ pityriasis rosea herald patch เป็นหนึ่งใน differential diagnosis ของ tinea corporis DermNet – Tinea corporis
ดังนั้น คนที่เริ่มจาก “กลาก 1 วง” แล้วอีก 1–2 สัปดาห์มีผื่นขึ้นกระจายหลายวง ควรประเมินใหม่แทนที่จะเพิ่มยาฆ่าเชื้อราเพียงอย่างเดียว
ถ้ากลากจริง ต้องมีตรงกลางซีดทุกครั้งไหม?
ไม่จำเป็น
ลักษณะกลากมีความหลากหลาย บางผื่นมี central clearing ชัด บางผื่นแทบไม่มี โดยเฉพาะถ้ามีการอักเสบมาก ติดเชื้อจากสัตว์ หรือเคยใช้ยาสเตียรอยด์มาก่อน
DermNet ระบุว่า tinea corporis สามารถมี papules, pustules และรูปแบบที่หลากหลายได้ DermNet – Tinea corporis
ดังนั้น absence ของ central clearing ไม่ได้ตัดกลากออก 100%
ถ้าทาสเตียรอยด์แล้วผื่นจาง แปลว่าไม่ใช่กลากหรือไม่?
ไม่ใช่
ตรงกันข้าม อาจเป็นปัญหาที่ทำให้กลากวินิจฉัยยากขึ้น เมื่อทา steroid ความแดงและอาการคันสามารถลดลง แต่เชื้อราอาจยังอยู่และแพร่ต่อ ทำให้เกิด Tinea incognito
DermNet ระบุว่า tinea incognito มักมีผื่นที่ขอบไม่ชัด อักเสบน้อยลง และอาจมีตุ่มหนองมากกว่าขุย ทำให้ดูต่างจากกลากทั่วไป
ดังนั้น ไม่ควรใช้ “ทาสเตียรอยด์แล้วดีขึ้น” เป็นวิธีทดสอบว่าผื่นเป็นเชื้อราหรือไม่
ถ้าอยากรู้ให้แน่ชัด ตรวจอย่างไร?
วิธีพื้นฐานคือขูดสะเก็ดจาก active edge ของผื่น แล้วตรวจด้วย KOH microscopy เพื่อหา hyphae หรือ spores ของเชื้อรา
DermNet ระบุว่าสามารถขูดตัวอย่างจากขอบผื่นที่มีขุย ตรวจด้วย potassium hydroxide และอาจส่ง fungal culture เพื่อระบุเชื้อเพิ่มเติม DermNet – Tinea corporis
American Academy of Dermatology – Ringworm: Diagnosis and treatment ระบุว่าแพทย์อาจเก็บตัวอย่างผิวหนังบริเวณที่สงสัยแล้วตรวจภายใต้กล้องจุลทรรศน์เพื่อดูว่ามีเชื้อราที่ทำให้เกิด ringworm หรือไม่
การตรวจมีประโยชน์มากในกรณี
ผื่นแบบไหนทำให้นึกถึงกลากมากขึ้น?
ลักษณะที่สนับสนุน ได้แก่ เป็นข้างเดียวหรือไม่สมมาตร ค่อย ๆ ขยายออกด้านนอก ขอบรอบนอกแดง นูน และมีขุย ตรงกลางเริ่มจาง มีประวัติสัมผัสคนหรือสัตว์ที่มีเชื้อรา หรือมีเชื้อราที่ตำแหน่งอื่น เช่น เท้า ขาหนีบ หรือเล็บ
DermNet ระบุว่าการตรวจควรรวมผิวหนังส่วนอื่น หนังศีรษะ และเล็บ เพื่อหาแหล่ง dermatophyte อื่นร่วมด้วย DermNet – Tinea corporis
ถ้ามีผื่นเป็นวงแต่ไม่คัน เป็นกลากได้ไหม?
ได้
อาการคันพบได้บ่อย แต่ไม่ใช่ทุกคน ดังนั้นไม่มีอาการคันไม่ได้ตัดกลากออก
ในขณะเดียวกัน ผื่นคันมากก็ไม่ได้ยืนยันว่าเป็นกลาก เพราะ eczema สามารถคันมากกว่าได้
ยาฆ่าเชื้อราทาแล้วดีขึ้น แปลว่ายืนยันว่าเป็นกลากไหม?
ช่วยสนับสนุน แต่ยังไม่ใช่การยืนยันแบบสมบูรณ์
เพราะผื่นบางชนิดสามารถดีขึ้นเองตามเวลา และครีมบางผลิตภัณฑ์มีส่วนประกอบหลายชนิด ยิ่งถ้าเป็นครีมผสม antifungal + steroid การแดงและคันอาจลดลงจาก steroid ทั้งที่เชื้อราไม่ได้ถูกกำจัด
ดังนั้น การตอบสนองต่อครีมเพียงอย่างเดียวอาจทำให้เข้าใจผิดได้
เมื่อไรควรไปตรวจแทนการซื้อครีมทาเอง?
ควรให้บุคลากรทางการแพทย์ประเมิน หากผื่นขยายเร็ว เป็นหลายตำแหน่ง มีหนอง บวม หรือเจ็บมาก อยู่บนหนังศีรษะ เล็บ หรือบริเวณขน ใช้ยาฆ่าเชื้อราที่เหมาะสมแล้วไม่ดีขึ้น หรือไม่แน่ใจว่าเป็นกลากตั้งแต่ต้น
เพราะบางกรณีต้องใช้ยารับประทาน หรืออาจไม่ใช่เชื้อราเลย
สรุป
ผื่นเป็นวงแดง ขอบนูน มีขุย และคัน เป็นลักษณะที่เข้ากับ tinea corporis หรือกลาก แต่ ไม่ได้หมายความว่าเป็นเชื้อราทุกครั้ง
โรคที่สามารถดูคล้ายกัน ได้แก่ Discoid eczema, Psoriasis, Pityriasis rosea และผื่นชนิดอื่น
ถ้าลักษณะผื่นไม่ชัด หรือทายาฆ่าเชื้อราแล้วไม่ตอบสนอง การเพิ่มยาหรือเปลี่ยนยาต่อไปเรื่อย ๆ อาจไม่ใช่คำตอบ
การตรวจ KOH microscopy หรือ fungal culture จากขอบผื่นสามารถช่วยตอบได้ว่า “มีเชื้อราจริงหรือไม่?” และช่วยให้เลือกวิธีรักษาได้ตรงกว่าเดิม
หมายเหตุสำคัญ
หลีกเลี่ยงการใช้ครีม steroid กับผื่นที่ยังไม่ทราบสาเหตุ เพราะหากเป็นเชื้อราจริง อาจทำให้เกิด tinea incognito และผื่นแพร่กว้างขึ้น
หากผื่นลุกลาม มีหนอง เจ็บมาก มีไข้ หรือมีภูมิคุ้มกันบกพร่อง ควรได้รับการประเมินโดยบุคลากรทางการแพทย์
เรียบเรียงโดย: www.chulalakpharmacy.com
References
No results found.
ยังไม่มีบัญชี