ยานอนหลับ (Sleeping pills) เป็นยาที่ออกฤทธิ์กดระบบประสาทส่วนกลางเพื่อช่วยรักษา ภาวะนอนไม่หลับ (Insomnia) โดยทั่วไปวิธีใช้ที่ถูกต้องคือ รับประทาน 15-30 นาทีก่อนเข้านอน และผู้ใช้ต้องมั่นใจว่ามีเวลาพักผ่อนต่อเนื่องอย่างน้อย 7-8 ชั่วโมง ห้ามรับประทานร่วมกับเครื่องดื่มแอลกอฮอล์เด็ดขาด ยานอนหลับส่วนใหญ่จัดเป็นวัตถุออกฤทธิ์ต่อจิตและประสาท ต้องได้รับการสั่งจ่าย ควบคุมขนาดยา และติดตามผลการรักษาโดยแพทย์เท่านั้น เพื่อป้องกันภาวะดื้อยาและติดยา
ข้อมูลสำคัญของยานอนหลับ
- สรรพคุณ: ช่วยลดระยะเวลาในการเริ่มหลับ (ทำให้หลับได้เร็วขึ้น), ลดการตื่นกลางดึก, และช่วยให้วงจรการนอนหลับยาวนานขึ้นในผู้ป่วยที่มีภาวะความเครียดหรือวิตกกังวล
- ขนาดการใช้ยา: ต้องใช้ใน “ขนาดต่ำที่สุดที่เห็นผล” และ “ใช้ในระยะเวลาสั้นที่สุด” (มักไม่เกิน 2-4 สัปดาห์) ตามที่แพทย์ประเมินเท่านั้น
- วิธีรับประทาน: กินก่อนเข้านอน 15-30 นาที และให้กินเมื่อพร้อมที่จะเอนตัวลงนอนบนเตียงเท่านั้น (ห้ามกินแล้วไปทำกิจกรรมอื่น เช่น ขับรถ หรือทำงาน)
- ข้อควรระวัง: ผู้สูงอายุมีความเสี่ยงสูงที่จะเกิดอาการวิงเวียนและหกล้มกระดูกหักในตอนกลางคืน ห้ามใช้ในสตรีมีครรภ์ ผู้ป่วยโรคหยุดหายใจขณะหลับ (Sleep Apnea) และผู้ป่วยโรคตับรุนแรง
- ผลข้างเคียงที่อาจพบ: อาการง่วงซึมตกค้างในวันรุ่งขึ้น (Hangover effect), ปวดศีรษะ, เวียนศีรษะ, ความจำเสื่อมชั่วขณะ, หรือพฤติกรรมผิดปกติขณะหลับ (เช่น เดินละเมอ)
- ชื่อทางการค้าที่คุ้นเคย: โลราซีแพม (Ativan), ไดอะซีแพม (Valium), ซอลพิเดม (Stilnox), อัลปราโซแลม (Xanax)
กลไกการออกฤทธิ์ (Mechanism of Action)
ยานอนหลับส่วนใหญ่ (เช่น กลุ่ม Benzodiazepines และ Z-drugs) ออกฤทธิ์โดยการเข้าไปจับกับตัวรับในสมอง และกระตุ้นการทำงานของสารสื่อประสาทที่ชื่อว่า GABA (กาบา) ซึ่งทำหน้าที่ยับยั้งและลดการทำงานของเซลล์ประสาท ส่งผลให้สมองและระบบประสาทส่วนกลางทำงานช้าลง ร่างกายจึงเข้าสู่สภาวะผ่อนคลาย คลายความวิตกกังวล และเหนี่ยวนำให้เกิดการหลับได้ในที่สุด
5 ขั้นตอนง่ายๆ ในการ “ปรับสุขอนามัยการนอน” (ลดการพึ่งพายา)
การใช้ยานอนหลับควรเป็นทางเลือกสุดท้าย เภสัชกรแนะนำให้ปรับพฤติกรรม (Sleep Hygiene) 5 ข้อนี้เพื่อการนอนหลับที่ยั่งยืน:
- ตั้งเวลาเข้านอนและตื่นนอนให้คงที่: ทำเป็นประจำทุกวันแม้ในวันหยุด เพื่อฝึกให้นาฬิกาชีวภาพ (Circadian rhythm) ของร่างกายทำงานเป็นระบบ
- งดจ้องหน้าจอ 1 ชั่วโมงก่อนนอน: แสงสีฟ้าจากสมาร์ทโฟนและทีวีจะไปกดการสร้างฮอร์โมนเมลาโทนินตามธรรมชาติ ทำให้สมองตื่นตัวและหลับยาก
- เลี่ยงคาเฟอีนและแอลกอฮอล์: งดชา กาแฟ น้ำอัดลม ตั้งแต่ช่วงบ่าย และแม้แอลกอฮอล์จะทำให้รู้สึกง่วง แต่จะไปทำลายวงจรการหลับลึก ทำให้ตื่นมาไม่สดชื่น
- จัดห้องนอนให้เหมาะสม: ห้องนอนควรมืดสนิท เงียบสงบ และมีอุณหภูมิที่เย็นสบาย (23-25 องศาเซลเซียส)
- อย่าฝืนนอนหลับ: หากล้มตัวลงนอนแล้ว 20 นาทีรู้สึกว่ายังไม่หลับ หรือมีความคิดฟุ้งซ่าน ให้ลุกจากเตียงมาทำกิจกรรมผ่อนคลาย เช่น อ่านหนังสือกระดาษ ฟังเพลงบรรเลง เมื่อเริ่มง่วงจึงค่อยกลับไปนอน
อาหารเสริมที่ช่วยบำรุง ดูแล หรือป้องกัน (ทางเลือกทดแทนยา)
สำหรับผู้ที่ไม่อยากพึ่งพายานอนหลับ ที่จุฬาลักษณ์เภสัชมีตัวช่วยที่ปลอดภัยและไม่มีสารกดประสาท:
- L-Theanine (แอล-ธีอะนีน) และ แอล-กลูตามีน: กรดอะมิโนที่ช่วยเพิ่มคลื่นสมองอัลฟ่า (Alpha brain waves) ทำให้สมองรู้สึกผ่อนคลาย ลดความเครียด และช่วยให้เข้าสู่ภาวะหลับลึกได้ดีขึ้น
- Magnesium (แมกนีเซียม): ช่วยลดความตึงเครียดของกล้ามเนื้อ และควบคุมระดับสารสื่อประสาทที่เกี่ยวกับการนอนหลับ
- ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร BigJ (บิ๊กเจ): สำหรับคุณผู้ชายที่ทำงานหนัก มีความเครียดสะสมจนส่งผลให้นอนไม่หลับและฮอร์โมนเพศชายตก BigJ จะเข้าไปช่วยปรับสมดุลองค์รวม ฟื้นฟูร่างกายจากภายใน ช่วยให้การนอนหลับมีคุณภาพมากขึ้น และคืนพละกำลังในวันรุ่งขึ้นอย่างปลอดภัย
ยี่ห้อยาที่มีส่วนประกอบในไทย
- ยาในกลุ่ม Benzodiazepines: เช่น Ativan (Lorazepam), Valium (Diazepam)
- ยาในกลุ่ม Z-drugs: เช่น Stilnox (Zolpidem)
แหล่งซื้อยา (ระบุว่าต้องมีใบสั่งแพทย์)
- วัตถุออกฤทธิ์ต่อจิตและประสาท: ตามกฎหมายประเทศไทย ยานอนหลับที่ออกฤทธิ์รุนแรง (เช่น Ativan, Stilnox, Xanax) ไม่สามารถหาซื้อได้ตามร้านขายยาทั่วไป ต้องรับการตรวจวินิจฉัยและสั่งจ่ายโดยแพทย์ในโรงพยาบาลหรือคลินิกที่ได้รับอนุญาตเท่านั้น
- ทางเลือกที่ร้านขายยา: หากคุณมีปัญหาการนอนหลับ สามารถแวะมาปรึกษาเภสัชกรที่ จุฬาลักษณ์เภสัช ทุกสาขา เพื่อรับคำแนะนำในการใช้ยาแก้แพ้กลุ่มที่ทำให้ง่วง (Antihistamines) ฮอร์โมนเมลาโทนิน หรือผลิตภัณฑ์เสริมอาหารที่ปลอดภัย ซึ่งสามารถใช้ทดแทนเบื้องต้นได้อย่างถูกกฎหมายครับ
ข้อมูลอ้างอิง
- คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล. ยานอนหลับ ใช้อย่างไรให้ปลอดภัย ไม่ติดยา.
- คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล. อันตรายจากการใช้ยานอนหลับผิดวิธี.
- กรมสุขภาพจิต กระทรวงสาธารณสุข. แนวทางการดูแลรักษาผู้ป่วยที่มีภาวะนอนไม่หลับ (Insomnia).
- สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.). การควบคุมวัตถุออกฤทธิ์ต่อจิตและประสาท ประเภทยานอนหลับ.
“ข้อมูลในบทความนี้เป็นเพียงความรู้เบื้องต้น ไม่สามารถใช้ทดแทนการปรึกษาและวินิจฉัยจากแพทย์หรือเภสัชได้ ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรทุกครั้งเมื่อใช้ยา หรือมีปัญหาสุขภาพ”
เรียบเรียงโดย (Compiled by) : www.chulalakpharmacy.com
Tag. ยานอนหลับ, นอนไม่หลับ, วิธีกินยานอนหลับ, ผลข้างเคียงยานอนหลับ, ยาคลายเครียด, อาหารเสริมช่วยนอนหลับ, ร้านขายยา, PHARMACY, ร้านขายยาใกล้ฉัน, ร้านขายยาจุฬาลักษณ์เภสัช
Post Views: 1
