แผ่นแปะยาคุมคืออะไร? ใช้อย่างไร ติดตรงไหน เปลี่ยนวันไหน
แผ่นแปะยาคุมกำเนิดทำงานอย่างไร? วิธีใช้แบบ 1 แผ่นต่อสัปดาห์ 3 สัปดาห์ เว้น 1 สัปดาห์ ติดตรงไหน เริ่มวันไหน แผ่นหลุดหรือลืมเปลี่ยนต้องทำอย่างไร พร้อมข้อควรระวังสำคัญ
บางคนไม่ได้มีปัญหากับ “การกินยาคุม” แต่มีปัญหากับคำว่า “ต้องจำกินทุกวัน”
วันธรรมดาอาจไม่เป็นไร แต่วันไหนกลับบ้านดึก เดินทาง หรือยุ่งจนลืม ความกังวลก็ตามมาทันทีว่า “เมื่อคืนลืมกินยาคุม แล้ววันนี้ต้องทำอย่างไร?”
จึงมีอีกทางเลือกหนึ่งของการคุมกำเนิดแบบฮอร์โมนที่ไม่ต้องรับประทานทุกวัน คือ แผ่นแปะยาคุมกำเนิด หรือ Contraceptive Patch
แผ่นแปะถูกออกแบบให้ปล่อยฮอร์โมนผ่านผิวหนังเข้าสู่กระแสเลือดอย่างต่อเนื่อง และโดยทั่วไปใช้ในรูปแบบ 1 แผ่นต่อสัปดาห์ เป็นเวลา 3 สัปดาห์ แล้วเว้นไม่ติดแผ่น 1 สัปดาห์ ก่อนเริ่มรอบใหม่ WHO ระบุว่าการใช้ combined contraceptive patch โดยทั่วไปเป็นการให้ฮอร์โมนต่อเนื่อง 21–24 วัน ตามด้วยช่วงปลอดฮอร์โมน 4–7 วัน ขณะที่ผลิตภัณฑ์ที่ขึ้นทะเบียนในปัจจุบันบางชนิดใช้รูปแบบ 3 สัปดาห์ติดแผ่น + 1 สัปดาห์เว้นแผ่นอย่างชัดเจน (IRIS)
แผ่นแปะยาคุมคืออะไร?
แผ่นแปะยาคุมเป็นการคุมกำเนิดประเภท Combined Hormonal Contraception คล้ายกับยาคุมกำเนิดชนิดฮอร์โมนรวม แต่เปลี่ยนวิธีนำฮอร์โมนเข้าสู่ร่างกายจากการรับประทานเป็น การดูดซึมผ่านผิวหนัง
แผ่นแปะบางสูตรประกอบด้วย estrogen ร่วมกับ progestin เช่น norelgestromin/ethinyl estradiol หรือ levonorgestrel/ethinyl estradiol ขึ้นกับผลิตภัณฑ์ แต่หลักการคุมกำเนิดโดยรวมคล้ายกัน คือ
แนวทาง WHO ให้ combined contraceptive patch อยู่ในกลุ่มเดียวกับ combined oral contraceptives ในแง่หลักการประเมินความเหมาะสมทางการแพทย์ เพราะเป็นการคุมกำเนิดแบบฮอร์โมนรวมเช่นเดียวกัน (World Health Organization)
แผ่นแปะยาคุมใช้ยังไง?
หลักที่จำง่ายที่สุดคือ แปะ 1 แผ่น นาน 7 วัน → เปลี่ยนแผ่นใหม่ → ทำ 3 สัปดาห์ → เว้น 1 สัปดาห์
ตัวอย่าง หากเริ่มแปะแผ่นแรกในวันจันทร์
สัปดาห์ที่ 1
วันจันทร์ → ติดแผ่นที่ 1
สัปดาห์ที่ 2
วันจันทร์ถัดมา → ถอดแผ่นเดิมและเปลี่ยนแผ่นที่ 2
สัปดาห์ที่ 3
วันจันทร์ถัดมา → เปลี่ยนเป็นแผ่นที่ 3
สัปดาห์ที่ 4
วันจันทร์ → ถอดแผ่นออกและ ไม่ติดแผ่นใหม่
หลังผ่านสัปดาห์ที่ 4 ให้เริ่มแผ่นแรกของรอบใหม่ใน วันจันทร์เหมือนเดิม
วันดังกล่าวเรียกว่า Patch Change Day
เอกสารกำกับผลิตภัณฑ์ contraceptive patch ปัจจุบันระบุว่า แต่ละแผ่นสวมไว้ 7 วัน และเปลี่ยนแผ่นใหม่ในวันเดียวกันของทุกสัปดาห์ โดยช่วงสัปดาห์ที่ 4 เป็น patch-free week (DailyMed)
ควรเปลี่ยนแผ่นวันไหน?
หลักคือ เปลี่ยนในวันเดียวกันของทุกสัปดาห์
หากติดแผ่นแรกวันศุกร์ วันศุกร์ก็จะกลายเป็น Patch Change Day
ตารางจึงเป็น
ศุกร์สัปดาห์แรก → แผ่น 1
ศุกร์สัปดาห์ที่สอง → แผ่น 2
ศุกร์สัปดาห์ที่สาม → แผ่น 3
ศุกร์สัปดาห์ที่สี่ → ถอดออกและเว้นแผ่น
จากนั้นวันศุกร์ถัดไปเริ่มรอบใหม่
สิ่งสำคัญคือ ช่วงที่ไม่มีแผ่นไม่ควรยาวเกินกำหนด เพราะเมื่อช่วงปลอดฮอร์โมนนานเกินไป ประสิทธิภาพในการคุมกำเนิดอาจลดลง เอกสารกำกับผลิตภัณฑ์ระบุว่าหากปล่อยให้ช่วง patch-free ยาวเกิน 7 วัน ความเสี่ยงตั้งครรภ์จะเพิ่มขึ้น (DailyMed)
แปะยาคุมเริ่มใช้วันไหน?
ถ้ายังไม่ได้ใช้ฮอร์โมนคุมกำเนิดอยู่ สามารถเริ่มในช่วงต้นของประจำเดือนได้
WHO แนะนำว่า หากเริ่ม ภายใน 5 วันแรกนับจากวันแรกที่ประจำเดือนมา สามารถเริ่มใช้ combined contraceptive patch ได้โดยไม่ต้องใช้วิธีคุมกำเนิดเสริม
หากเริ่มหลังจากนั้น สามารถเริ่มได้หากมั่นใจอย่างสมเหตุสมผลว่าไม่ได้ตั้งครรภ์ แต่ควร งดเพศสัมพันธ์หรือใช้ถุงยางร่วมเป็นเวลา 7 วันแรก (IRIS)
อย่างไรก็ตาม คำแนะนำการเริ่มใช้ของ ผลิตภัณฑ์แต่ละยี่ห้ออาจละเอียดแตกต่างกัน ตัวอย่างเช่นบางผลิตภัณฑ์ระบุ Day 1 Start และกำหนดว่าหากเริ่มช้ากว่าวันแรกของประจำเดือนต้องใช้การคุมกำเนิดเสริมใน 7 วันแรก (DailyMed)
ดังนั้นก่อนเริ่มใช้ควรดูเอกสารกำกับของผลิตภัณฑ์ที่ใช้จริงเสมอ
แผ่นแปะยาคุมติดตรงไหน?
ตำแหน่งที่ใช้ได้ ขึ้นกับผลิตภัณฑ์
โดยทั่วไปจะใช้กับบริเวณผิวหนังที่สะอาด แห้ง ไม่มีแผล และมีโอกาสเสียดสีน้อย เช่น บริเวณลำตัว สะโพก หน้าท้อง หรือต้นแขนด้านบน ตามที่เอกสารกำกับของผลิตภัณฑ์นั้นอนุญาต
สิ่งสำคัญกว่าการจำตำแหน่งจากรูปในอินเทอร์เน็ตคือ
ตรวจคู่มือของแผ่นแปะที่ใช้จริง เพราะตำแหน่งที่อนุญาตของแต่ละผลิตภัณฑ์อาจไม่เหมือนกัน
และโดยทั่วไปไม่ควรติดบน
ควรเปลี่ยนตำแหน่งเล็กน้อยเมื่อเปลี่ยนแผ่น เพื่อลดการระคายเคืองของผิวหนัง
ติดแผ่นอย่างไรให้แน่น?
ก่อนติด ควรให้ผิว
สะอาด + แห้ง + ไม่มีโลชั่น น้ำมัน หรือครีม
จากนั้นติดแผ่นให้เรียบและกดให้ทั่วจนขอบแนบสนิท
เอกสารวิธีใช้ของ contraceptive patch บางผลิตภัณฑ์แนะนำให้กดแผ่นด้วยฝ่ามือประมาณ 10 วินาที และตรวจให้ขอบแผ่นติดกับผิวดี ไม่มีรอยย่น (DailyMed)
หลังอาบน้ำ ว่ายน้ำ หรือออกกำลังกาย ควรตรวจว่าแผ่นยังติดแน่น
และควร เช็กแผ่นทุกวัน แทนที่จะรอถึงวันเปลี่ยนแผ่นแล้วค่อยดู (DailyMed)
อาบน้ำหรือว่ายน้ำได้ไหม?
โดยทั่วไปแผ่นถูกออกแบบให้ติดระหว่างกิจกรรมในชีวิตประจำวัน รวมถึงการอาบน้ำ
อย่างไรก็ตาม ควรตรวจแผ่นหลังสัมผัสน้ำ เพราะน้ำ ความร้อน เหงื่อ หรือการเสียดสีอาจทำให้ขอบแผ่นยกขึ้นได้
เอกสารวิธีใช้ล่าสุดของ TWIRLA ระบุให้ตรวจแผ่นหลังอาบน้ำ ว่ายน้ำ หรือสัมผัสน้ำ เพื่อให้แน่ใจว่ายังติดอยู่ในตำแหน่งเดิมอย่างเหมาะสม (DailyMed)
ถ้าแผ่นแปะยาคุมหลุด ต้องทำอย่างไร?
คำตอบขึ้นกับว่า หลุดนานเท่าไร
WHO ระบุว่า หากแผ่นหลุดไม่เกินประมาณ 48 ชั่วโมง โดยทั่วไปให้ติดกลับหรือเปลี่ยนแผ่นใหม่โดยเร็ว และคง Patch Change Day เดิม โดยมักไม่ต้องใช้การคุมกำเนิดเสริม
แต่ถ้าหลุดเกิน 48 ชั่วโมง ควรติดแผ่นใหม่ทันทีและใช้ถุงยางหรืองดเพศสัมพันธ์จนกว่าจะใช้แผ่นต่อเนื่องครบ 7 วัน รวมถึงต้องพิจารณาเรื่องการคุมกำเนิดฉุกเฉินในบางสถานการณ์ตามช่วงของรอบและประวัติการมีเพศสัมพันธ์ (IRIS)
อย่างไรก็ตาม ผลิตภัณฑ์บางชนิดมีเกณฑ์เวลาที่เฉพาะเจาะจงกว่านี้ เช่น เอกสารของ TWIRLA ใช้เกณฑ์ 24 ชั่วโมงสำหรับคำแนะนำบางสถานการณ์ (DailyMed)
ดังนั้นกรณีแผ่นหลุดควรเช็ก ชื่อผลิตภัณฑ์ + ระยะเวลาที่หลุด + อยู่สัปดาห์ที่เท่าไร ก่อนตัดสินใจ
Internal Link Recommendation:
“แผ่นแปะยาคุมหลุดทำอย่างไร? หลุดนานแค่ไหนต้องเปลี่ยนแผ่นใหม่”
ถ้าลืมเปลี่ยนแผ่น ต้องทำอย่างไร?
หลักคล้ายกับแผ่นหลุด คือประเมินว่า ล่าช้านานแค่ไหน และเกิดในช่วงใดของรอบ
WHO ระบุว่า หากมีการขยายช่วง patch-free interval เกิน 48 ชั่วโมง ควรติดแผ่นใหม่โดยเร็วที่สุด ใช้ถุงยางหรืองดเพศสัมพันธ์จนใช้แผ่นต่อเนื่องครบ 7 วัน และหากมีเพศสัมพันธ์โดยไม่ได้ป้องกันในช่วงก่อนหน้า อาจต้องพิจารณาการคุมกำเนิดฉุกเฉิน (IRIS)
เพราะฉะนั้น ถ้าลืมเปลี่ยนแผ่น
อย่าเดาจากจำนวนวันอย่างเดียว
ควรดูว่า
อยู่ Week 1, 2, 3 หรือช่วงเว้นแผ่น
เพราะคำแนะนำอาจต่างกัน
แผ่นแปะยาคุมมีประสิทธิภาพแค่ไหน?
ประสิทธิภาพขึ้นกับ การใช้ถูกต้องและสม่ำเสมอ
แผ่นแปะมีข้อได้เปรียบตรงที่ไม่ต้องจำรับประทานทุกวัน จึงอาจช่วยลดข้อผิดพลาดจากการลืมเม็ดยาคุมสำหรับบางคน
แต่ถ้าลืมเปลี่ยนแผ่น ปล่อยให้แผ่นหลุดนาน หรือเริ่มรอบใหม่ช้า ประสิทธิภาพก็สามารถลดลงได้
อีกประเด็นสำคัญคือ น้ำหนักหรือ BMI
ข้อมูล WHO เดิมระบุว่าประสิทธิภาพของ patch บางสูตรอาจลดลงในผู้หญิงน้ำหนักประมาณ 90 กิโลกรัมขึ้นไป (World Health Organization) ขณะที่ผลิตภัณฑ์ใหม่บางชนิดมีข้อจำกัดด้าน BMI ที่แตกต่างกัน
ดังนั้นจึงไม่ควรใช้คำว่า
“น้ำหนักเกิน 90 กก. ใช้ไม่ได้ทุกยี่ห้อ”
หรือ
“แผ่นแปะทุกยี่ห้อเหมาะกับ BMI เท่ากัน”
ต้องดูข้อมูลของผลิตภัณฑ์จริง
แผ่นแปะยาคุมป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ไหม?
ไม่ป้องกัน
แผ่นแปะมีหน้าที่คุมกำเนิด แต่ไม่ได้ป้องกัน
WHO แนะนำให้ใช้ถุงยางอย่างถูกต้องและสม่ำเสมอ หากต้องการลดความเสี่ยง STI รวมถึง HIV (IRIS)
ดังนั้นหากต้องการทั้ง ป้องกันการตั้งครรภ์ + ลดความเสี่ยง STI ควรใช้ แผ่นแปะร่วมกับถุงยาง
ผลข้างเคียงของแผ่นแปะยาคุมมีอะไรบ้าง?
เนื่องจากเป็น combined hormonal contraception ผลข้างเคียงอาจคล้ายยาคุมชนิดฮอร์โมนรวม
เช่น
WHO ระบุว่าปฏิกิริยาบริเวณผิวหนังและอาการตึงเต้านมระยะสั้นพบในผู้ใช้ patch ได้ และภาพรวมด้านความปลอดภัยคล้าย combined oral contraceptive ที่มีสูตรฮอร์โมนใกล้เคียงกัน (World Health Organization)
ใครบ้างควรปรึกษาแพทย์ก่อนใช้?
เพราะแผ่นแปะส่วนใหญ่เป็น ฮอร์โมนรวมที่มี estrogen จึงไม่ได้เหมาะกับทุกคน
ควรได้รับการประเมินโดยเฉพาะหากมี
WHO ระบุว่าหญิงที่ให้นมบุตรน้อยกว่า 6 สัปดาห์หลังคลอด ไม่ควรใช้ combined hormonal contraception รวมถึง patch และในช่วง 6 สัปดาห์ถึง 6 เดือนก็ยังมีข้อจำกัดตามสถานการณ์ (IRIS)
อาการแบบไหนควรรีบพบแพทย์?
ภาวะแทรกซ้อนรุนแรงพบไม่บ่อย แต่ combined hormonal contraception มีความเสี่ยงเรื่อง ลิ่มเลือดอุดตัน
ควรรีบรับการประเมินหากมีอาการ เช่น
อาการเหล่านี้ไม่ควรรอดูเอง
FAQ
แผ่นแปะยาคุมเปลี่ยนทุกกี่วัน?
โดยทั่วไป ทุก 7 วัน ใช้แผ่นใหม่สัปดาห์ละครั้งเป็นเวลา 3 สัปดาห์ แล้วเว้นแผ่นในสัปดาห์ที่ 4 ก่อนเริ่มรอบใหม่ (DailyMed)
แผ่นแปะยาคุมติดตรงไหน?
ขึ้นกับผลิตภัณฑ์ แต่โดยทั่วไปใช้กับผิวสะอาด แห้ง และไม่มีการระคายเคือง เช่น ต้นแขน หน้าท้อง สะโพก หรือลำตัวบางตำแหน่ง ควรตรวจคู่มือของผลิตภัณฑ์จริงก่อนติด
เริ่มแผ่นแปะยาคุมวันแรกของประจำเดือนได้ไหม?
ได้ WHO ระบุว่าสามารถเริ่มภายใน 5 วันแรกนับจากวันเริ่มมีประจำเดือนโดยทั่วไปไม่ต้องใช้การคุมกำเนิดเสริม หากเริ่มหลังจากนั้นควรใช้การป้องกันเสริม 7 วันเมื่อมั่นใจว่าไม่ได้ตั้งครรภ์ (IRIS)
แผ่นแปะยาคุมหลุดต้องทำอย่างไร?
ขึ้นกับระยะเวลาที่หลุดและผลิตภัณฑ์ที่ใช้ หากหลุดนานอาจต้องเปลี่ยนแผ่นและใช้ถุงยาง 7 วัน จึงควรตรวจคู่มือของผลิตภัณฑ์หรือปรึกษาเภสัชกร (IRIS)
แผ่นแปะยาคุมป้องกัน HIV หรือซิฟิลิสไหม?
ไม่ป้องกัน หากต้องการลดความเสี่ยงโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ควรใช้ถุงยางร่วมด้วย (IRIS)
Summary
แผ่นแปะยาคุมเป็นวิธีคุมกำเนิดแบบฮอร์โมนรวมที่ปล่อยฮอร์โมนผ่านผิวหนัง ทำให้ผู้ใช้ไม่ต้องจำกินยาคุมทุกวัน
รูปแบบที่พบบ่อยคือ
1 แผ่นต่อสัปดาห์ × 3 สัปดาห์ → เว้นแผ่น 1 สัปดาห์ → เริ่มรอบใหม่วันเดิม
ควรเปลี่ยนแผ่นใน Patch Change Day เดิมทุกสัปดาห์
หากเริ่มใช้ในช่วงต้นของประจำเดือนสามารถเริ่มการคุมกำเนิดได้ตามแนวทาง แต่หากเริ่มช้ากว่านั้นอาจต้องใช้ถุงยางเสริม 7 วัน (IRIS)
สิ่งที่ต้องจำคือ แผ่นแปะแต่ละผลิตภัณฑ์ไม่ได้เหมือนกันทุกอย่าง ทั้งสูตรฮอร์โมน ตำแหน่งที่ติด เกณฑ์เมื่อแผ่นหลุด ข้อจำกัดด้านน้ำหนัก/BMI และคำแนะนำการเริ่มใช้ จึงควรอ่านเอกสารกำกับของผลิตภัณฑ์ที่ใช้จริง
และแม้แผ่นแปะจะช่วยป้องกันการตั้งครรภ์ แต่ ไม่ป้องกัน HIV หรือโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์
หมายเหตุสำคัญ
บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไปเกี่ยวกับ combined contraceptive patch วิธีใช้จริงอาจแตกต่างตามผลิตภัณฑ์ โดยเฉพาะตำแหน่งติดแผ่น การเริ่มใช้หลังประจำเดือน การจัดการเมื่อแผ่นหลุดหรือลืมเปลี่ยน และข้อจำกัดด้านน้ำหนัก/BMI
ผู้ที่มีประวัติลิ่มเลือด ไมเกรนมี aura โรคหัวใจ ความดันโลหิตสูง สูบบุหรี่ เพิ่งคลอดบุตร ให้นมบุตร หรือมีโรคประจำตัว/ใช้ยาบางชนิด ควรได้รับการประเมินก่อนเลือกใช้การคุมกำเนิดแบบฮอร์โมนรวม
เรียบเรียงโดย: www.chulalakpharmacy.com
References
No results found.
ยังไม่มีบัญชี