กินยาคุมแล้วอาเจียนหรือท้องเสีย ยายังออกฤทธิ์ไหม? ต้องกินเม็ดใหม่หรือไม่
อาเจียนหลังกินยาคุมต้องกินเม็ดใหม่ไหม ท้องเสียทำให้ยาคุมหมดฤทธิ์หรือไม่ ดูตามระยะเวลาหลังรับประทานและกรณีอาการต่อเนื่อง พร้อมวิธีใช้ถุงยางและยาคุมฉุกเฉินเมื่อจำเป็น
ถ้าอาเจียนไม่นานหลังรับประทานยาคุม ยาอาจยังดูดซึมไม่สมบูรณ์ ส่วนท้องเสียเล็กน้อยเพียงครั้งหรือสองครั้งโดยทั่วไปไม่ได้ทำให้ยาคุมหมดฤทธิ์ทันที สิ่งที่ต้องระวังมากกว่าคืออาเจียนหรือท้องเสียรุนแรงต่อเนื่องจนร่างกายไม่สามารถดูดซึมฮอร์โมนได้ตามปกติ
สำหรับ ยาคุมฮอร์โมนรวม แนวทางมีรายละเอียดต่างกันเล็กน้อย: FSRH และ NHS แนะนำว่า หากอาเจียนภายในประมาณ 3 ชั่วโมงหลังรับประทาน ให้ถือว่ายาอาจยังดูดซึมไม่ครบและรับประทานเม็ดฮอร์โมนทดแทน ส่วน CDC 2024 ระบุว่าอาเจียนหรือท้องเสียช่วงสั้น ๆ ยังไม่จำเป็นต้อง redose และให้ความสำคัญมากขึ้นเมื่ออาการต่อเนื่อง ตั้งแต่ 48 ชั่วโมงขึ้นไป ดังนั้นในทางปฏิบัติควรดูคำแนะนำของยาคุมยี่ห้อนั้นร่วมด้วย
อาเจียนหลังกินยาคุม ยายังออกฤทธิ์ไหม?
ถ้าอาเจียนเร็วมากหลังกลืนยา มีโอกาสที่ยาจะยังดูดซึมไม่ครบ
คำแนะนำจาก FSRH และ NHS สำหรับยาคุมฮอร์โมนรวมใช้ช่วงประมาณ 3 ชั่วโมงหลังรับประทาน เป็นจุดพิจารณา หากอาเจียนภายในช่วงนี้ให้รับประทานเม็ดฮอร์โมนอีกเม็ดโดยเร็ว และเม็ดถัดไปยังกินตามเวลาเดิมได้ แม้วันนั้นจะเท่ากับได้รับยา 2 เม็ดก็ตาม
ข้อมูลจากหน่วยคลังข้อมูลยา คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดลก็ระบุว่ายาคุมอาจยังดูดซึมไม่สมบูรณ์หากอาเจียนภายในประมาณ 2–3 ชั่วโมง และสามารถใช้เม็ดฮอร์โมนจากแผงสำรองทดแทนได้
ถ้าอาเจียนหลัง 3 ชั่วโมง ต้องกินเม็ดใหม่ไหม?
โดยทั่วไปไม่จำเป็น เพราะยาส่วนใหญ่น่าจะถูกดูดซึมไปแล้ว
อย่างไรก็ตาม ยาคุมบางสูตรอาจมีคำแนะนำต่างกัน เช่นบางผลิตภัณฑ์ใช้เกณฑ์ถึง 4 ชั่วโมง จึงควรตรวจเอกสารกำกับยาหากเป็นสูตรเฉพาะ เช่น Qlaira หรือ Zoely
แล้วท้องเสีย 1–2 ครั้ง ต้องกินยาคุมใหม่ไหม?
โดยทั่วไปไม่ต้อง
ท้องเสียเล็กน้อยหรือถ่ายเหลวเพียงช่วงสั้น ๆ ไม่ได้หมายความว่ายาคุมถูกขับออกจากร่างกายทั้งหมด CDC 2024 ระบุว่า หากอาเจียนหรือท้องเสียจากสาเหตุใดก็ตามเกิดช่วงสั้น ๆ และไม่ต่อเนื่องถึง 48 ชั่วโมง สำหรับยาคุมฮอร์โมนรวมโดยทั่วไปยังไม่จำเป็นต้องกินยาเพิ่มหรือใช้การคุมกำเนิดเสริม
ดังนั้นคำว่า “ท้องเสีย = ยาคุมหมดฤทธิ์” ไม่ถูกต้องเสมอไป
ท้องเสียแบบไหนที่ต้องระวัง?
ควรระวังเมื่อเป็นท้องเสียรุนแรงหรือเป็นต่อเนื่อง
CDC 2024 แนะนำว่า หากอาเจียนหรือท้องเสียต่อเนื่อง ตั้งแต่ 48 ชั่วโมงขึ้นไป ให้กินยาคุมต่อทุกวันตามเวลาเดิม แต่ใช้ถุงยางหรืองดเพศสัมพันธ์จนกระทั่งอาการหายและได้รับเม็ดฮอร์โมนต่อเนื่องครบ 7 วัน
FSRH และ NHS ใช้แนวทางที่ระมัดระวังกว่า โดยแนะนำให้ใช้หลัก missed pill หากมี severe diarrhea นานเกิน 24 ชั่วโมง
ดังนั้นหากถ่ายเป็นน้ำหลายครั้งต่อวันต่อเนื่อง ควรใช้ถุงยางร่วมด้วยมากกว่าประเมินจากจำนวนครั้งเดียว
ถ้าอาเจียนหรือท้องเสียช่วงปลายแผงต้องทำอย่างไร?
ต้องระวังไม่ให้ช่วงที่ไม่มีฮอร์โมนยาวขึ้น
หากอาการรุนแรงต่อเนื่องเกิดในช่วง 7 เม็ดฮอร์โมนสุดท้ายก่อนช่วงเว้นยา/เม็ดแป้ง CDC และ NHS แนะนำให้ข้ามช่วง hormone-free interval คือกินเม็ดฮอร์โมนที่เหลือให้หมดแล้ว เริ่มแผงใหม่ต่อทันที โดยไม่เว้น 7 วันและไม่กินเม็ดแป้ง
เหตุผลคือการเพิ่มช่วงที่ไม่มีฮอร์โมนอาจเปิดโอกาสให้รังไข่กลับมาทำงานและเกิดการตกไข่ได้
ต้องใช้ถุงยางนานแค่ไหน?
ถ้าเป็นเพียงอาเจียนครั้งเดียวหรือท้องเสียช่วงสั้น ๆ โดยทั่วไปไม่จำเป็นต้องเพิ่มวิธีคุมกำเนิด
แต่ถ้าอาการต่อเนื่องจนเข้าข่ายลดการดูดซึม ควรใช้ถุงยางหรือหลีกเลี่ยงเพศสัมพันธ์จนกว่า อาการจะหายและกินเม็ดฮอร์โมนต่อเนื่องครบ 7 วัน สำหรับยาคุมฮอร์โมนรวม
ต้องกินยาคุมฉุกเฉินไหม?
ไม่จำเป็นทุกกรณี
ควรพิจารณายาคุมฉุกเฉินมากขึ้นหากอาเจียนหรือท้องเสียรุนแรงต่อเนื่องจนเทียบเท่าการพลาดเม็ดฮอร์โมนตั้งแต่ 2 เม็ดขึ้นไป โดยเฉพาะหากเกิดใน สัปดาห์แรกของแผง และมีเพศสัมพันธ์โดยไม่ได้ป้องกันในช่วง 5 วันที่ผ่านมา
กรณีนี้ควรประเมินชนิดยาคุมฉุกเฉินร่วมกับยาคุมที่ใช้อยู่ เพราะ Ulipristal acetate มีข้อควรระวังเรื่องการเริ่มหรือกลับมาใช้ยาคุมฮอร์โมนต่อทันที
ถ้าเป็นยาคุมฮอร์โมนเดี่ยว กฎเหมือนกันไหม?
ไม่เหมือนกันทั้งหมด
ยาคุมฮอร์โมนเดี่ยว หรือ progestin-only pill มีหลายสูตรและมีช่วงเวลาที่ถือว่าพลาดยาต่างกัน CDC ระบุว่า หากอาเจียนหรือท้องเสียภายในประมาณ 3 ชั่วโมงหลังยา อาจต้องรับประทานเม็ดทดแทน และระยะเวลาที่ต้องใช้ถุงยางขึ้นอยู่กับว่าตัวยาเป็น norethindrone/norgestrel หรือ drospirenone
NHS ยังระบุว่ายาคุมฮอร์โมนเดี่ยวบางชนิดใช้เกณฑ์ประมาณ 2 ชั่วโมง ขณะที่ desogestrel หรือ drospirenone อาจใช้ช่วง 3–4 ชั่วโมง
ดังนั้นถ้าใช้ “มินิพิล” ควรดูชื่อยาหรือส่วนประกอบก่อนใช้กฎเดียวกับยาคุมฮอร์โมนรวม
สรุป อาเจียนหรือท้องเสียหลังยาคุมต้องทำอย่างไร?
จำง่าย ๆ คือ:
อาเจียนเร็วภายในประมาณ 3 ชั่วโมง
→ ยาอาจดูดซึมไม่ครบ
→ หลายแนวทางแนะนำ กินเม็ดฮอร์โมนทดแทน
อาเจียนหลังประมาณ 3 ชั่วโมง
→ โดยทั่วไปไม่ต้องกินใหม่
ท้องเสียเพียงเล็กน้อยหรือช่วงสั้น ๆ
→ โดยทั่วไปยาคุมยังออกฤทธิ์
อาเจียนหรือท้องเสียรุนแรงต่อเนื่อง
→ กินยาคุมต่อ
→ ใช้ถุงยาง
→ รอจนหายและกินฮอร์โมนต่อเนื่องครบ 7 วัน
เกิดช่วงสัปดาห์แรก + มีเพศสัมพันธ์เสี่ยง
→ อาจต้องประเมินยาคุมฉุกเฉิน
สิ่งสำคัญคือดูทั้ง ชนิดยาคุม ระยะเวลาหลังรับประทาน และความรุนแรง/ระยะเวลาของอาการ ไม่ใช่สรุปว่าอาเจียนหรือท้องเสียครั้งเดียวทำให้ยาคุมหมดฤทธิ์ทั้งหมด
FAQ
อาเจียนหลังยาคุม 1 ชั่วโมง ต้องกินใหม่ไหม?
สำหรับยาคุมฮอร์โมนรวม หลายแนวทางแนะนำให้รับประทาน เม็ดฮอร์โมนทดแทน เพราะยาอาจยังดูดซึมไม่ครบ
อาเจียนหลังยาคุม 4 ชั่วโมง ต้องกินใหม่ไหม?
โดยทั่วไปไม่จำเป็น เพราะยาน่าจะดูดซึมไปแล้ว แต่ควรตรวจเอกสารกำกับของผลิตภัณฑ์นั้นหากเป็นยาคุมสูตรเฉพาะ
ท้องเสียครั้งเดียวทำให้ยาคุมหมดฤทธิ์ไหม?
โดยทั่วไปไม่ ท้องเสียเล็กน้อยหรือช่วงสั้น ๆ ไม่ได้ทำให้ประสิทธิภาพของยาคุมลดลงทันที
ท้องเสีย 2–3 วันต้องใช้ถุงยางไหม?
ควรใช้ โดยเฉพาะถ้าท้องเสียรุนแรงต่อเนื่อง และใช้ต่อจนหายแล้วได้รับเม็ดฮอร์โมนต่อเนื่องครบ 7 วัน
กินเม็ดใหม่ทดแทนแล้ว เม็ดถัดไปกินเวลาเดิมไหม?
ใช่ เม็ดทดแทนกินเพื่อชดเชยเม็ดที่อาจไม่ถูกดูดซึม ส่วนเม็ดถัดไปยังรับประทานตามเวลาเดิม จึงอาจมีบางวันที่กิน 2 เม็ด
Internal Links ที่แนะนำ
เรียบเรียงโดย: ร้านขายยาจุฬาลักษณ์เภสัช
References
ประเทศไทย
ต่างประเทศ
No results found.
ยังไม่มีบัญชี