ยาคุมฉุกเฉินกับยาคุมรายเดือนต่างกันอย่างไร? ใช้แทนกันได้ไหม
ยาคุมฉุกเฉินกับยาคุมรายเดือนต่างกันตรงไหน ใช้แทนกันได้หรือไม่ แบบไหนใช้ก่อนหรือหลังมีเพศสัมพันธ์ และหลังยาคุมฉุกเฉินควรเริ่มยาคุมรายเดือนเมื่อไร
ยาคุมรายเดือนและยาคุมฉุกเฉินมีเป้าหมายต่างกัน ยาคุมรายเดือนใช้เป็นวิธีคุมกำเนิดแบบต่อเนื่อง โดยต้องกินสม่ำเสมอตามแผง ส่วนยาคุมฉุกเฉินใช้ หลังมีเพศสัมพันธ์ที่ไม่ได้ป้องกันหรือเกิดความผิดพลาดของวิธีคุมกำเนิด เช่น ถุงยางแตกหรือลืมยาคุมหลายเม็ด และควรใช้ให้เร็วที่สุดหลังเหตุเสี่ยง (WHO)
ดังนั้น ยาคุมฉุกเฉินไม่ควรใช้แทนยาคุมรายเดือนเป็นวิธีหลัก เพราะป้องกันได้เฉพาะเหตุเสี่ยงที่เกิดขึ้นก่อนรับประทานยา ไม่ได้ให้การคุมกำเนิดต่อเนื่องสำหรับเพศสัมพันธ์ครั้งถัดไป และมีโอกาสทำให้รอบเดือนคลาดเคลื่อนมากกว่าเมื่อใช้บ่อย (WHO)
ยาคุมฉุกเฉินกับยาคุมรายเดือนต่างกันอย่างไร?
ยาคุมรายเดือนใช้เพื่อป้องกันการตั้งครรภ์อย่างต่อเนื่อง ส่วนยาคุมฉุกเฉินใช้เป็นการแก้สถานการณ์หลังมีเพศสัมพันธ์ที่มีความเสี่ยง
ยาคุมรายเดือนมีทั้งชนิดฮอร์โมนรวมและฮอร์โมนเดี่ยว โดยต้องรับประทานตามตารางอย่างสม่ำเสมอเพื่อยับยั้งการตกไข่และทำให้มูกบริเวณปากมดลูกเหนียวขึ้น (WHO)
ส่วนยาคุมฉุกเฉินที่ใช้กันแพร่หลายในประเทศไทยคือ Levonorgestrel ซึ่งออกฤทธิ์หลักโดยชะลอหรือยับยั้งการตกไข่ และจะได้ผลดีกว่าเมื่อรับประทานเร็วหลังมีเพศสัมพันธ์เสี่ยง (มหาวิทยาลัยมหิดล)
| ประเด็น | ยาคุมรายเดือน | ยาคุมฉุกเฉิน |
| จุดประสงค์ | คุมกำเนิดต่อเนื่อง | ใช้หลังเกิดเหตุเสี่ยง |
| วิธีใช้ | กินทุกวันตามแผง | กินหลังเพศสัมพันธ์เสี่ยง |
| การป้องกันครั้งต่อไป | มี หากกินต่อเนื่องถูกต้อง | ไม่ได้คุ้มครองต่อเนื่อง |
| ความเหมาะสม | วิธีหลักสำหรับคนต้องการคุมกำเนิดประจำ | ใช้เป็นครั้งคราวเมื่อจำเป็น |
| รอบเดือน | มักช่วยให้คาดการณ์ได้มากขึ้น | อาจทำให้เลือดออก/รอบเดือนคลาดเคลื่อน |
ยาคุมฉุกเฉินใช้เมื่อไร?
ใช้เมื่อมีเพศสัมพันธ์โดยไม่ได้คุมกำเนิด หรือสงสัยว่าวิธีที่ใช้อยู่ล้มเหลว
ตัวอย่าง ได้แก่ ถุงยางแตกหรือหลุด ลืมยาคุมฮอร์โมนหลายเม็ด หรือมีเพศสัมพันธ์โดยไม่ได้ใช้วิธีคุมกำเนิด (WHO)
ยาคุมฉุกเฉินควรใช้ เร็วที่สุด หลังมีเพศสัมพันธ์เสี่ยง และวิธีคุมกำเนิดฉุกเฉินบางชนิดสามารถใช้ได้ภายใน 5 วัน แต่ประสิทธิภาพขึ้นกับชนิดยาและเวลาที่ใช้ (WHO)
ยาคุมฉุกเฉินใช้แทนยาคุมรายเดือนได้ไหม?
ไม่ควรใช้แทนกัน
WHO ระบุว่ายาคุมฉุกเฉินสามารถใช้ซ้ำได้เมื่อจำเป็น และการใช้ซ้ำไม่ได้มีหลักฐานว่าก่ออันตรายร้ายแรงต่อสุขภาพ แต่ผู้ที่ต้องใช้บ่อยควรได้รับคำแนะนำเรื่องวิธีคุมกำเนิดประจำที่มีประสิทธิภาพและเหมาะสมกว่า (WHO)
เหตุผลสำคัญไม่ใช่ว่า “ยาคุมฉุกเฉินห้ามกินบ่อยเพราะอันตราย” แต่คือ ประสิทธิภาพในการคุมกำเนิดแบบต่อเนื่องด้อยกว่าวิธีประจำ และมีโอกาสทำให้รอบเดือนผิดปกติมากกว่า
ดังนั้นหากมีเพศสัมพันธ์เป็นประจำ ยาคุมรายเดือน แผ่นแปะคุมกำเนิด ห่วง หรือวิธีคุมกำเนิดระยะยาวอื่นมักเหมาะกว่าการใช้ยาคุมฉุกเฉินซ้ำ ๆ
ยาคุมรายเดือนใช้แทนยาคุมฉุกเฉินได้ไหม?
ไม่ควรนำยาคุมรายเดือนมากินเพิ่มเองเพื่อแทนยาคุมฉุกเฉิน
ในทางการแพทย์มีสูตร Yuzpe regimen ที่ใช้ยาคุมฮอร์โมนรวมบางสูตรเป็นการคุมกำเนิดฉุกเฉินได้ แต่ต้องคำนวณปริมาณ Ethinyl estradiol และ Levonorgestrel ให้ถูกต้อง และมีอาการคลื่นไส้อาเจียนมากกว่ายาคุมฉุกเฉินที่ผลิตมาโดยเฉพาะ (WHO)
ดังนั้นไม่ควรหยิบยาคุมรายเดือนยี่ห้อใดก็ได้มากินหลายเม็ดเอง เพราะปริมาณฮอร์โมนแต่ละยี่ห้อไม่เท่ากัน
ยาคุมฉุกเฉินทำให้แท้งไหม?
ไม่ทำให้การตั้งครรภ์ที่เกิดขึ้นแล้วสิ้นสุดลง
ยาคุมฉุกเฉินออกฤทธิ์หลักโดยชะลอหรือป้องกันการตกไข่ และไม่ใช่ยาทำแท้ง หากมีการฝังตัวและเกิดการตั้งครรภ์ขึ้นแล้ว ยาคุมฉุกเฉินไม่สามารถยุติการตั้งครรภ์นั้นได้ (WHO)
นี่เป็นหนึ่งในความเข้าใจผิดที่พบบ่อยเกี่ยวกับยาคุมฉุกเฉิน
กินยาคุมฉุกเฉินแล้ว เพศสัมพันธ์ครั้งต่อไปยังป้องกันอยู่ไหม?
ไม่ควรถือว่ายังคุมกำเนิดอยู่
ยาคุมฉุกเฉินป้องกันการตั้งครรภ์จากเหตุเสี่ยงที่เกิดขึ้นก่อนใช้ยา แต่ไม่ได้ให้การป้องกันต่อเนื่องตลอดรอบเดือน หากมีเพศสัมพันธ์โดยไม่ป้องกันอีกภายหลัง ก็สามารถเกิดความเสี่ยงครั้งใหม่ได้ (CDC)
จึงควรใช้ถุงยางหรือเริ่มวิธีคุมกำเนิดประจำตามคำแนะนำ
หลังใช้ยาคุมฉุกเฉิน เริ่มยาคุมรายเดือนได้เมื่อไร?
ถ้าเป็นยาคุมฉุกเฉินชนิด Levonorgestrel สามารถเริ่มยาคุมรายเดือนได้ทันทีหลังรับประทานยา และควรใช้ถุงยางหรือหลีกเลี่ยงเพศสัมพันธ์ในช่วง 7 วันแรกของยาคุมรายเดือน จนการคุมกำเนิดมีประสิทธิภาพเพียงพอ (มหาวิทยาลัยมหิดล)
หากเป็นยาคุมฉุกเฉินชนิด Ulipristal acetate วิธีเริ่มต่างกัน เพราะฮอร์โมนโปรเจสตินจากยาคุมรายเดือนอาจลดประสิทธิภาพของ Ulipristal จึงควรรอจนถึง วันที่ 6 หลังรับประทาน Ulipristal ก่อนเริ่มวิธีคุมกำเนิดที่มีโปรเจสติน (WHO)
กินยาคุมฉุกเฉินแล้วมีเลือดออก ปกติไหม?
อาจเกิดได้ บางคนมีเลือดออกกะปริบกะปรอยหรือเลือดคล้ายประจำเดือนหลังใช้ยาคุมฉุกเฉิน รวมถึงประจำเดือนรอบถัดไปอาจมาเร็วหรือช้ากว่าปกติ (มหาวิทยาลัยมหิดล)
เลือดที่ออกหลังยาคุมฉุกเฉินไม่ได้ยืนยันว่า “ไม่ตั้งครรภ์” เสมอไป หากประจำเดือนช้ากว่าที่คาดมาก หรือยังมีความกังวล ควรตรวจการตั้งครรภ์ตามเวลาที่เหมาะสม
เมื่อไรควรตรวจการตั้งครรภ์?
หากไม่มีประจำเดือนหรือ withdrawal bleeding ภายในประมาณ 3 สัปดาห์หลังใช้ยาคุมฉุกเฉิน ควรตรวจการตั้งครรภ์ (CDC)
การตรวจยังเหมาะหากประจำเดือนล่าช้าผิดปกติ มีอาการสงสัยตั้งครรภ์ หรือมีเพศสัมพันธ์เสี่ยงซ้ำหลังใช้ยา
ยาคุมทั้งสองชนิดป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ไหม?
ไม่ป้องกัน
ทั้งยาคุมรายเดือนและยาคุมฉุกเฉินไม่สามารถป้องกัน HIV ซิฟิลิส หนองใน Chlamydia หรือ STI อื่น หากต้องการลดความเสี่ยงโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ควรใช้ถุงยางอนามัยอย่างถูกต้อง (CDC)
สรุป ยาคุมฉุกเฉินกับยาคุมรายเดือนใช้แทนกันได้ไหม?
ไม่ควรใช้แทนกัน เพราะถูกออกแบบมาเพื่อคนละสถานการณ์
ยาคุมรายเดือน
→ ใช้ทุกวัน
→ เหมาะกับการคุมกำเนิดต่อเนื่อง
ยาคุมฉุกเฉิน
→ ใช้หลังมีเพศสัมพันธ์เสี่ยง
→ ใช้เร็วที่สุด
→ ไม่ได้ป้องกันเพศสัมพันธ์ครั้งถัดไป
หากต้องใช้ยาคุมฉุกเฉินบ่อย การเปลี่ยนมาใช้ ยาคุมรายเดือนหรือวิธีคุมกำเนิดประจำที่เหมาะสม จะช่วยให้การป้องกันมีความสม่ำเสมอและคาดการณ์ได้มากกว่า
FAQ
ยาคุมฉุกเฉินกินแทนยาคุมรายเดือนทุกครั้งที่มีเพศสัมพันธ์ได้ไหม?
ไม่แนะนำ แม้ใช้ซ้ำได้เมื่อจำเป็น แต่ประสิทธิภาพในการคุมกำเนิดระยะยาวด้อยกว่าวิธีคุมกำเนิดประจำ และอาจทำให้รอบเดือนผิดปกติมากขึ้น (WHO)
ยาคุมรายเดือน 21 หรือ 28 เม็ดใช้เป็นยาคุมฉุกเฉินได้ไหม?
มีเพียงบางสูตรที่สามารถใช้ตาม Yuzpe regimen ได้และต้องคำนวณฮอร์โมนให้ถูกต้อง จึงไม่ควรซื้อยาคุมรายเดือนมากินหลายเม็ดเอง (WHO)
กินยาคุมฉุกเฉินแล้วเริ่มยาคุมรายเดือนได้เลยไหม?
หากเป็น Levonorgestrel สามารถเริ่มได้ทันที แต่หากเป็น Ulipristal acetate ควรรอถึงวันที่ 6 ก่อนเริ่มยาคุมที่มีโปรเจสติน (WHO)
กินยาคุมฉุกเฉินแล้วมีเพศสัมพันธ์อีกวัน ยังป้องกันอยู่ไหม?
ไม่ควรถือว่ายังคุ้มครอง ต้องใช้ถุงยางหรือวิธีคุมกำเนิดอื่น เพราะการมีเพศสัมพันธ์ครั้งใหม่ถือเป็นความเสี่ยงใหม่ (CDC)
ยาคุมฉุกเฉินทำให้มีบุตรยากไหม?
ไม่มีหลักฐานว่าทำให้เกิดภาวะมีบุตรยาก และการกลับมาของภาวะเจริญพันธุ์ไม่ล่าช้าหลังใช้ยา (WHO)
Internal Links ที่แนะนำ
เรียบเรียงโดย: ร้านขายยาจุฬาลักษณ์เภสัช
References
ประเทศไทย
ต่างประเทศ
No results found.
ยังไม่มีบัญชี