หลังน้ำลดต้องระวังโรคอะไร? 4 โรคหลังน้ำท่วม ไข้เลือดออก ฉี่หนู เมลิออยโดสิส และซิกา
หลังน้ำลดต้องระวังโรคอะไร? กรมควบคุมโรคเตือนเฝ้าระวังไข้เลือดออก โรคฉี่หนู เมลิออยโดสิส และไวรัสซิกา โดยเฉพาะผู้ที่สัมผัสน้ำ ดินโคลน หรืออยู่ในพื้นที่ยุงชุก รู้จักอาการสำคัญและสัญญาณที่ควรรีบไปโรงพยาบาล
หลังน้ำลด ความเสี่ยงสุขภาพไม่ได้จบพร้อมกับระดับน้ำ โดยกรมควบคุมโรควันที่ 16 พฤศจิกายน 2569 เตือนให้เฝ้าระวัง 4 โรคสำคัญ ได้แก่ ไข้เลือดออก เลปโตสไปโรสิสหรือโรคฉี่หนู เมลิออยโดสิส และโรคติดเชื้อไวรัสซิกา เนื่องจากยังมีน้ำขัง ดินโคลนปนเปื้อน และแหล่งเพาะพันธุ์ยุงเหลืออยู่หลังน้ำท่วม
อาการที่ควรรีบพบแพทย์ ได้แก่ ไข้สูงต่อเนื่อง ปวดศีรษะหรือปวดเมื่อยมากโดยเฉพาะน่อง ตาแดง ตัวเหลือง ตาเหลือง หายใจหอบเหนื่อย มีแผลบวมแดงหรือเป็นหนอง ซึมลง หรือมีเลือดออกผิดปกติ และควรแจ้งแพทย์ทุกครั้งหากเพิ่งลุยน้ำ สัมผัสดินโคลน หรืออยู่ในพื้นที่น้ำท่วม เพราะข้อมูลประวัตินี้ช่วยให้แพทย์นึกถึงโรคที่เกี่ยวข้องได้เร็วขึ้น
หลายคนคิดว่าเมื่อน้ำลดแล้ว ความเสี่ยงต่อโรคก็น่าจะลดลงตาม แต่ในความเป็นจริง ช่วงหลังน้ำลดเป็นช่วงที่โรคบางชนิดเริ่มแสดงอาการหรือมีโอกาสเพิ่มขึ้น เพราะพื้นที่ยังมีน้ำขัง ดินโคลน สิ่งปฏิกูล ความชื้น และภาชนะที่กลายเป็นแหล่งเพาะพันธุ์ยุง
วันที่ 16 พฤศจิกายน 2569 สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 5 กรมควบคุมโรค รายงานสถานการณ์พื้นที่เขตสุขภาพที่ 5 และเน้นเฝ้าระวัง 4 โรคสำคัญหลังน้ำท่วม ได้แก่ ไข้เลือดออก เลปโตสไปโรสิส เมลิออยโดสิส และไวรัสซิกา โดยเฉพาะโรคจากยุงซึ่งอาจมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นในช่วงประมาณ 2–4 สัปดาห์หลังน้ำลด
1. ไข้เลือดออก ทำไมหลังน้ำลดแล้วยังต้องระวัง?
หลังน้ำลด ภาชนะและพื้นที่ที่มีน้ำขังสามารถกลายเป็นแหล่งเพาะพันธุ์ยุงลาย ทำให้ความเสี่ยงไข้เลือดออกเพิ่มขึ้นในช่วงสัปดาห์ต่อมา
ข้อมูลกรมควบคุมโรควันที่ 16 พฤศจิกายน 2569 ระบุว่า ระหว่างวันที่ 25 กันยายนถึง 15 พฤศจิกายน เขตสุขภาพที่ 5 พบผู้ป่วยไข้เลือดออก 964 ราย เสียชีวิต 1 ราย และแนวโน้มสูงกว่าค่ามัธยฐาน 5 ปี โดยคาดว่าโรคที่มียุงเป็นพาหะอาจเพิ่มขึ้นอีกในช่วง 2–4 สัปดาห์หลังน้ำลด
อาการไข้เลือดออกที่ควรสังเกต ได้แก่ ไข้สูง ปวดศีรษะ ปวดเมื่อย คลื่นไส้ อาเจียน เบื่ออาหาร และอาจมีจุดเลือดออกหรือเลือดออกผิดปกติ ในบางรายช่วงที่ไข้เริ่มลดกลับเป็นช่วงที่ต้องระวังภาวะรุนแรงมากขึ้น จึงไม่ควรใช้เพียงการที่ “ไข้ลดแล้ว” เป็นตัวตัดสินว่าปลอดภัย
กรมควบคุมโรคยังแนะนำว่า หากสงสัยไข้เลือดออกไม่ควรซื้อ Aspirin, Ibuprofen หรือยากลุ่ม NSAIDs มารับประทานเอง เพราะอาจเพิ่มความเสี่ยงเลือดออก ควรใช้ยาลดไข้ตามคำแนะนำและรับการประเมินหากอาการเข้าได้กับโรค
อาการไข้เลือดออกแบบไหนควรรีบไปโรงพยาบาล?
ควรรีบรับการประเมินหากมีไข้สูงร่วมกับอาการต่อไปนี้:
- อาเจียนมากหรือรับประทานอาหารและน้ำได้น้อย
- ปวดท้องมาก
- ซึมลงหรืออ่อนเพลียผิดปกติ
- เลือดกำเดาไหล เลือดออกตามไรฟัน หรือมีจุดเลือดออก
- ถ่ายดำหรืออาเจียนเป็นเลือด
- มือเท้าเย็น กระสับกระส่าย หรือหน้ามืด
โดยเฉพาะผู้ที่อยู่ในพื้นที่ที่มีไข้เลือดออกระบาด ไม่ควรรอดูอาการหลายวันหากมีไข้สูงต่อเนื่อง

2. โรคฉี่หนูเกิดหลังน้ำท่วมได้อย่างไร?
โรคเลปโตสไปโรสิสหรือโรคฉี่หนูเกิดจากเชื้อแบคทีเรียที่ปนเปื้อนในปัสสาวะสัตว์และสามารถอยู่ในน้ำหรือดินโคลน เชื้อเข้าสู่ร่างกายผ่านแผล รอยถลอก หรือเยื่อบุตา จมูก และปาก
ความเสี่ยงจึงเพิ่มขึ้นในคนที่ลุยน้ำ ย่ำโคลน ทำความสะอาดบ้านหลังน้ำลด หรือมีแผลที่เท้าและขาโดยไม่ได้ป้องกัน
กรมควบคุมโรครายงานล่าสุดในเขตสุขภาพที่ 5 พบผู้ป่วยเลปโตสไปโรสิส 15 รายในช่วงเฝ้าระวังหลังน้ำท่วม และระบุว่าจำนวนสูงกว่าปกติในพื้นที่บางแห่ง
อาการมักเริ่มหลังได้รับเชื้อประมาณ 1–2 สัปดาห์ โดยอาจมีไข้สูง ปวดศีรษะ หนาวสั่น ปวดเมื่อยกล้ามเนื้อมาก โดยเฉพาะ น่องและหลัง ตาแดง คลื่นไส้ หรืออาเจียน หากรุนแรงอาจเกิดไตวาย ตับวาย เลือดออกในปอด และเสียชีวิตได้
อาการแบบไหนต้องสงสัยโรคฉี่หนู?
หากมีประวัติลุยน้ำหรือสัมผัสดินโคลน แล้วเกิด ไข้สูง + ปวดน่องมาก + ตาแดง ควรแจ้งประวัติน้ำท่วมแก่แพทย์ทันที
ยิ่งต้องรีบไปโรงพยาบาลหากมี:
- ตัวเหลืองหรือตาเหลือง
- ปัสสาวะน้อยลง
- หายใจเหนื่อย
- ไอเป็นเลือด
- ซึมลง
- ปวดกล้ามเนื้อรุนแรงมาก
การแจ้งว่า “เพิ่งลุยน้ำหรือเก็บกวาดบ้านหลังน้ำท่วม” เป็นข้อมูลสำคัญ เพราะอาการช่วงแรกสามารถคล้ายไข้จากโรคอื่นได้
3. เมลิออยโดสิสคืออะไร และเกี่ยวอะไรกับดินโคลนหลังน้ำท่วม?
เมลิออยโดสิสเป็นโรคติดเชื้อแบคทีเรียจากเชื้อที่พบได้ในดินและน้ำ โดยสามารถเข้าสู่ร่างกายผ่านผิวหนัง การสูดละอองที่มีเชื้อ หรือการรับประทานน้ำและอาหารที่ปนเปื้อน
ช่วงน้ำท่วมและการทำความสะอาดบ้านหลังน้ำลดจึงเพิ่มโอกาสสัมผัสดินและน้ำที่อาจปนเปื้อนเชื้อ โดยเฉพาะหากมีบาดแผลหรือเดินเท้าเปล่าในดินโคลน
ข้อมูลวันที่ 16 พฤศจิกายน 2569 ในเขตสุขภาพที่ 5 พบผู้ป่วยเมลิออยโดสิส 8 ราย และอยู่ในระดับสูงกว่าปกติในพื้นที่บางส่วน
อาการมีได้หลายรูปแบบ ตั้งแต่ไข้สูง ไอ หอบเหนื่อย ปอดอักเสบ ไปจนถึงแผลหรือฝีหนองบริเวณผิวหนัง และหากเชื้อเข้าสู่กระแสเลือดสามารถเกิดภาวะติดเชื้อรุนแรงได้
ใครเสี่ยงเมลิออยโดสิสรุนแรง?
กลุ่มที่ควรระวังมากเป็นพิเศษ ได้แก่
- ผู้ป่วยเบาหวาน
- ผู้มีโรคไตเรื้อรัง
- ผู้มีภูมิคุ้มกันต่ำ
- ผู้ที่ต้องสัมผัสดินหรือน้ำบ่อย
- ผู้ที่มีบาดแผลบริเวณมือหรือเท้า
กรมควบคุมโรคระบุว่าผู้ป่วยเบาหวาน โรคไตเรื้อรัง และผู้มีภูมิคุ้มกันต่ำมีโอกาสเกิดอาการรุนแรงและเสียชีวิตมากกว่าคนทั่วไป

4. ไวรัสซิกาเกี่ยวอะไรกับช่วงหลังน้ำลด?
ไวรัสซิกาเป็นโรคที่มียุงลายเป็นพาหะเช่นเดียวกับไข้เลือดออก ดังนั้นน้ำขังหลังน้ำลดที่กลายเป็นแหล่งเพาะพันธุ์ยุงจึงทำให้ต้องเฝ้าระวังโรคนี้ด้วย
กรมควบคุมโรครายงานวันที่ 16 พฤศจิกายนว่า เขตสุขภาพที่ 5 พบผู้ป่วยไวรัสซิกา 3 ราย แม้จำนวนไม่มาก แต่สูงกว่าปกติ และมีความสำคัญเป็นพิเศษในหญิงตั้งครรภ์ เนื่องจากการติดเชื้อระหว่างตั้งครรภ์อาจมีผลต่อทารกในครรภ์
คนจำนวนมากที่ติด Zika อาจไม่มีอาการ หรือมีเพียงไข้ต่ำ ผื่น ตาแดง ปวดข้อ ปวดกล้ามเนื้อ หรือปวดศีรษะ จึงอาจไม่รู้ตัวว่าได้รับเชื้อ
สิ่งสำคัญคือหญิงตั้งครรภ์ที่อยู่ในพื้นที่ที่มีการระบาดหรือมีอาการเข้าได้กับ Zika ควรแจ้งแพทย์หรือคลินิกฝากครรภ์เพื่อประเมินความเสี่ยงเพิ่มเติม
ทำไมโรคจากยุงอาจเพิ่มหลังน้ำลดไปแล้ว 2–4 สัปดาห์?
หลังน้ำท่วม อาจมีน้ำค้างอยู่ในถัง กระป๋อง ยางรถ กระถางต้นไม้ เศษวัสดุ หรือภาชนะรอบบ้าน เมื่อยุงลายวางไข่และพัฒนาเป็นยุงตัวเต็มวัย จำนวนยุงจึงไม่ได้เพิ่มขึ้นทันทีพร้อมน้ำท่วม แต่สามารถเพิ่มขึ้นในช่วงหลังน้ำลด
กรมควบคุมโรคจึงคาดว่า โรคที่มียุงเป็นพาหะอาจเพิ่มขึ้นในช่วงประมาณ 2–4 สัปดาห์หลังน้ำลด
การจัดการหลังน้ำลดจึงควรทำมากกว่าการล้างบ้าน แต่ควรสำรวจบริเวณรอบบ้าน เทน้ำขัง คว่ำภาชนะที่ไม่ใช้ และปิดภาชนะเก็บน้ำให้มิดชิดด้วย
หลังน้ำลดควรป้องกันตัวเองอย่างไร?
กรมควบคุมโรคแนะนำให้ผู้ที่ต้องกลับเข้าบ้านหรือทำความสะอาดพื้นที่หลังน้ำลดลดการสัมผัสน้ำและดินโคลนโดยตรง เพราะเชื้อโรคอาจเข้าสู่ร่างกายผ่านผิวหนังที่เป็นแผลหรือเปื่อยยุ่ย รวมทั้งเยื่อบุตา จมูก และปาก
หลักสำคัญที่ควรทำ ได้แก่:
- สวมรองเท้าบูตและถุงมือยางเมื่อเก็บกวาดดินโคลน
- ปิดบาดแผลด้วยวัสดุกันน้ำก่อนสัมผัสน้ำ
- หลังสัมผัสน้ำหรือดินควรอาบน้ำและล้างด้วยสบู่
- ไม่เดินเท้าเปล่าในดินโคลน
- กำจัดน้ำขังและแหล่งเพาะพันธุ์ยุง
- ใช้ยาทากันยุงหรือวิธีป้องกันยุงกัด
- ดื่มน้ำสะอาดและรับประทานอาหารปรุงสุกใหม่
- ไม่ใช้น้ำท่วมขังล้างอาหารหรือภาชนะ
น้ำและอาหารหลังน้ำท่วมสามารถปนเปื้อนสิ่งปฏิกูลและเชื้อโรคได้ กรมควบคุมโรคจึงย้ำหลัก “สุก ร้อน สะอาด” และไม่แนะนำให้นำอาหารที่สัมผัสน้ำท่วมมารับประทาน
จริง ๆ แล้วหลังน้ำท่วมมีแค่ 4 โรคนี้หรือไม่?
ไม่ใช่ 4 โรคนี้เป็นกลุ่มที่กรมควบคุมโรคกำลังเน้นเฝ้าระวังในสถานการณ์วันที่ 16 พฤศจิกายน 2569 แต่หลังน้ำท่วมยังมีโรคและภัยสุขภาพอื่นที่ต้องระวังด้วย
กรมควบคุมโรคเคยเตือนหลังน้ำลดให้ระวังอย่างน้อย 6 โรค 1 ภัย ได้แก่ ไข้เลือดออก ตาแดง น้ำกัดเท้า โรคทางเดินหายใจ โรคฉี่หนู โรคระบบทางเดินอาหาร และภัยไฟฟ้าดูดหรือไฟฟ้าช็อต
ดังนั้นหัวข้อ “4 โรค” ในบทความนี้อ้างอิง 4 โรคที่มีสัญญาณเฝ้าระวังเด่นจากรายงานล่าสุดวันที่ 16 พฤศจิกายน ไม่ได้หมายความว่าโรคหลังน้ำท่วมมีเพียง 4 ชนิดเท่านั้น
อาการแบบไหนหลังน้ำลดที่ไม่ควรรอดูเอง?
หลังสัมผัสน้ำท่วมหรือดินโคลน หากมีไข้ควรให้ความสำคัญกับประวัติการสัมผัสและอาการร่วม โดยเฉพาะเมื่อมีอาการต่อไปนี้:
- ไข้สูงต่อเนื่องหรือไข้สูงลอย
- ปวดศีรษะหรือปวดเมื่อยรุนแรง
- ปวดน่องมากผิดปกติ
- ตาแดงร่วมกับไข้และปวดเมื่อย
- ตัวเหลืองหรือตาเหลือง
- หายใจหอบเหนื่อย
- แผลบวมแดง ปวดมาก หรือมีหนอง
- มีเลือดออกผิดปกติ
- อาเจียนมากหรือรับประทานไม่ได้
- ซึมลง หน้ามืด หรืออ่อนเพลียมาก
กรมควบคุมโรคแนะนำว่าผู้ที่มีไข้สูงหลังลุยน้ำ โดยเฉพาะเมื่อมีปวดน่อง ตาแดง ตัวเหลือง ตาเหลือง หายใจเหนื่อย หรือแผลติดเชื้อ ควรรีบพบแพทย์และ แจ้งประวัติสัมผัสน้ำหรือดินโคลนให้แพทย์ทราบ
FAQ คำถามที่พบบ่อย
หลังน้ำลดกี่วันถึงเริ่มป่วยได้?
ขึ้นอยู่กับโรค โรคจากน้ำและดิน เช่น โรคฉี่หนูอาจเริ่มมีอาการหลังสัมผัสเชื้อประมาณ 1–2 สัปดาห์ ส่วนโรคที่มียุงเป็นพาหะอาจเพิ่มขึ้นในระดับชุมชนประมาณ 2–4 สัปดาห์หลังน้ำลด จึงไม่ควรหยุดเฝ้าระวังทันทีเมื่อน้ำแห้ง
ลุยน้ำแล้วมีไข้ ต้องคิดถึงโรคฉี่หนูทุกครั้งไหม?
ไม่ใช่ทุกครั้ง เพราะไข้มีได้จากหลายสาเหตุ แต่หากมีประวัติลุยน้ำหรือสัมผัสดินร่วมกับไข้สูง ปวดน่อง ปวดกล้ามเนื้อมาก หรือตาแดง ควรแจ้งแพทย์เรื่องประวัติน้ำท่วมเพื่อช่วยประเมินเลปโตสไปโรสิส
หลังน้ำลดทำไมไข้เลือดออกถึงเพิ่มได้?
เพราะน้ำที่ค้างอยู่ตามภาชนะสามารถกลายเป็นแหล่งเพาะพันธุ์ยุงลาย และกรมควบคุมโรคคาดว่าโรคที่มียุงเป็นพาหะอาจเพิ่มในช่วงประมาณ 2–4 สัปดาห์หลังน้ำลด
ผู้ป่วยเบาหวานต้องระวังโรคอะไรเป็นพิเศษ?
ควรระวังแผลติดเชื้อและเมลิออยโดสิสเป็นพิเศษ เพราะกรมควบคุมโรคระบุว่าผู้ป่วยเบาหวานเป็นหนึ่งในกลุ่มที่มีโอกาสเกิดเมลิออยโดสิสรุนแรงมากขึ้น จึงควรหลีกเลี่ยงการเดินเท้าเปล่าหรือให้บาดแผลสัมผัสดินและน้ำ
มีแผลที่เท้าแล้วต้องทำความสะอาดบ้านหลังน้ำลดควรทำอย่างไร?
ควรปิดแผลด้วยวัสดุกันน้ำ สวมรองเท้าบูตและถุงมือ หลีกเลี่ยงการให้แผลสัมผัสน้ำหรือดินโคลนโดยตรง และหลังทำงานควรล้างร่างกายด้วยน้ำสะอาดและสบู่ หากแผลเริ่มแดง บวม ปวด หรือมีหนองควรรับการตรวจ
สรุป
หลังน้ำลดไม่ได้หมายความว่าความเสี่ยงต่อโรคหมดลง วันที่ 16 พฤศจิกายน 2569 กรมควบคุมโรคเน้นเฝ้าระวัง 4 โรคสำคัญ ได้แก่ ไข้เลือดออก โรคฉี่หนู เมลิออยโดสิส และไวรัสซิกา ซึ่งสัมพันธ์กับทั้งน้ำและดินที่ปนเปื้อน รวมถึงแหล่งเพาะพันธุ์ยุงที่เกิดขึ้นหลังน้ำท่วม
โรคฉี่หนูและเมลิออยโดสิสควรนึกถึงเมื่อมีประวัติลุยน้ำหรือสัมผัสดินโคลน โดยเฉพาะหากมีไข้สูง ปวดน่อง ตาแดง หอบเหนื่อย หรือแผลติดเชื้อ ส่วนไข้เลือดออกและซิกาควรเฝ้าระวังต่อไปแม้น้ำลดแล้ว เพราะจำนวนยุงลายอาจเพิ่มขึ้นในช่วงหลายสัปดาห์ถัดมา
นอกจากนี้ 4 โรคนี้ไม่ใช่โรคทั้งหมดที่เกิดหลังน้ำท่วม ยังต้องระวังโรคทางเดินอาหาร ตาแดง น้ำกัดเท้า โรคทางเดินหายใจ และอุบัติเหตุจากระบบไฟฟ้าหลังน้ำลดด้วย
หลักสำคัญที่สุดคือ หากมีไข้หรืออาการผิดปกติหลังเพิ่งลุยน้ำ ทำความสะอาดบ้าน หรือสัมผัสดินโคลน ต้องบอกแพทย์ว่ามีประวัติสัมผัสน้ำท่วม เพราะข้อมูลสั้น ๆ นี้อาจช่วยให้ตรวจหาสาเหตุและเริ่มการรักษาได้เร็วขึ้น

ศึกษาข้อมูลเพิ่มเติม
- น้ำกัดเท้าใช้ยาอะไร? แผลลุยน้ำดูแลอย่างไร และเชื้อราที่เท้าต่างกันอย่างไร
- โรคฉี่หนูมีอาการอย่างไร? ลุยน้ำแล้วกี่วันเริ่มมีไข้
- ไข้เลือดออกอาการเริ่มต้นเป็นอย่างไร? ไข้กี่วันควรตรวจ
บทความนี้ควรทำหน้าที่เป็น Seasonal / Flood Health Pillar โดยเชื่อมออกไปยังหน้ารายโรค เช่น ฉี่หนู น้ำกัดเท้า ไข้เลือดออก และโรคทางเดินอาหาร แทนการใส่รายละเอียดการรักษาของทุกโรคไว้ในหน้านี้ เพื่อรักษา Search Intent “โรคหลังน้ำท่วม / หลังน้ำลดต้องระวังอะไร” ให้ชัดเจน
หมายเหตุสำคัญ
บทความนี้ใช้รายงานกรมควบคุมโรควันที่ 16 พฤศจิกายน 2569 เป็นบริบทของ “4 โรค” ได้แก่ ไข้เลือดออก เลปโตสไปโรสิส เมลิออยโดสิส และซิกา ไม่ได้หมายความว่าโรคหลังน้ำท่วมมีเพียง 4 ชนิด
ผู้ที่มีไข้สูง ปวดน่องรุนแรง ตาแดง ตัวเหลืองหรือตาเหลือง หายใจเหนื่อย แผลบวมแดงเป็นหนอง เลือดออกผิดปกติ หรือซึมลงหลังสัมผัสน้ำท่วมหรือดินโคลน ควรรีบรับการประเมินและแจ้งประวัติการสัมผัสน้ำแก่บุคลากรทางการแพทย์
เรียบเรียงโดย: ร้านขายยาจุฬาลักษณ์เภสัช
References
- กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข. “หลังน้ำลด อย่าลดการ์ด” เขตสุขภาพที่ 5 เฝ้าระวัง 4 โรคหลังน้ำท่วม. 16 พฤศจิกายน 2569.
- กรมควบคุมโรค. หลังน้ำลด อย่าชะล่าใจ! ระวัง 6 โรค 1 ภัยใกล้ตัว กรมควบคุมโรคแนะวิธีป้องกัน. 8 ตุลาคม 2569.
- กรมควบคุมโรค. ขณะน้ำท่วม-หลังน้ำลด เตือนระวังโรคทางเดินอาหารและน้ำ ย้ำหลัก “สุก ร้อน สะอาด”. 3 กันยายน 2569.
- กรมควบคุมโรค. เตือนโรคเลปโตสไปโรสิสและเมลิออยโดสิสจากการสัมผัสน้ำและดินในช่วงน้ำท่วม. 24 สิงหาคม 2569.
- กรมควบคุมโรค. คำแนะนำการป้องกันโรคจากการลุยน้ำและทำความสะอาดบ้านหลังน้ำลด. 29 กันยายน 2569.
- กรมควบคุมโรค. โรคและภัยเมื่อน้ำท่วม: คำแนะนำอาการที่ควรรีบพบแพทย์.






