หูดหงอนไก่ที่กลับมาเป็นซ้ำหลังใช้ Imiquimod ไม่ได้แปลว่ายารักษาไม่ได้ผลเสมอไป เพราะการรักษาหูดกำจัดรอยโรคที่มองเห็นได้ แต่ไม่ได้รับประกันว่าจะกำจัด HPV ออกจากผิวทั้งหมด และ CDC ระบุว่าหูดสามารถกลับมาเป็นซ้ำได้บ่อย โดยเฉพาะในช่วง 3 เดือนแรกหลังรักษา หากรอยโรคใหม่มีขนาดเล็ก อยู่ภายนอก และครั้งก่อนตอบสนองต่อ Imiquimod ดีโดยไม่มีผลข้างเคียงรุนแรง อาจใช้ยาเดิมอีกครั้งได้ แต่ถ้ารอยโรคไม่ดีขึ้นหลังใช้ครบคอร์ส เป็นซ้ำบ่อย มีจำนวนมาก หรือผิวอักเสบรุนแรง ควรพิจารณาเปลี่ยนวิธี เช่น จี้เย็น ตัดออก หรือวิธีที่ทำโดยแพทย์.
หูดหงอนไก่เกิดจาก HPV และมีโอกาสกลับมาได้แม้รักษารอยโรคจนหายแล้ว กรมควบคุมโรคระบุว่าโรคไวรัสอย่างหูดหงอนไก่สามารถกลับมาเป็นซ้ำได้แม้ไม่ได้รับเชื้อใหม่ ขณะที่ CDC อธิบายว่าการรักษาช่วยกำจัด visible warts แต่ไม่ได้รักษา HPV ให้หมดจากร่างกายทั้งหมด.
ทำไมหูดหงอนไก่ถึงกลับมาเป็นซ้ำหลังใช้ Imiquimod?
สาเหตุสำคัญคือ HPV อาจยังคงอยู่ในผิวบริเวณรอบ ๆ แม้ว่าหูดที่มองเห็นจะยุบหรือหายไปแล้ว
Imiquimod เป็น immune response modifier ไม่ได้ทำลายเชื้อโดยตรง แต่กระตุ้นการตอบสนองของภูมิคุ้มกันในบริเวณที่ทา ทำให้รอยโรคค่อย ๆ ลดลง
หลังรอยโรคหาย HPV อาจยังอยู่ในระดับที่ตรวจหรือมองไม่เห็น แล้วทำให้เกิดหูดใหม่ภายหลังได้
CDC ระบุว่าการกลับเป็นซ้ำพบได้บ่อย โดยเฉพาะ ภายในประมาณ 3 เดือนแรกหลังรักษา.
ดังนั้นการเกิดหูดใหม่หลังรักษาไม่ได้หมายความว่า Imiquimod “ใช้ไม่ได้ผล” โดยอัตโนมัติ
กลับมาเป็นซ้ำ สามารถใช้ Imiquimod เดิมอีกครั้งได้ไหม?
สามารถพิจารณาได้ในบางกรณี โดยเฉพาะเมื่อ
CDC ไม่ได้กำหนดว่าหาก recurrent wart ต้องเปลี่ยนวิธีทุกครั้ง และระบุว่าการเลือกการรักษาควรพิจารณาจากขนาด จำนวน ตำแหน่ง ความสะดวก ผลข้างเคียง และความต้องการของผู้ป่วย โดยไม่มีวิธีเดียวที่เหนือกว่าวิธีอื่นสำหรับทุกคน.
ดังนั้นหากเคยตอบสนองดี การใช้ Imiquimod ซ้ำสามารถเป็นทางเลือกได้
เมื่อไรควรเปลี่ยนจาก Imiquimod เป็นวิธีอื่น?
CDC แนะนำให้พิจารณาเปลี่ยน treatment modality หาก ไม่มีการดีขึ้นอย่างมีนัยสำคัญหลังใช้ครบคอร์ส หรือเกิดผลข้างเคียงรุนแรง.
WHO 2024 ก็แนะนำว่าเมื่อการรักษาด้วยยาทาไม่สำเร็จ สามารถพิจารณา
ตามขนาด ความหนา และตำแหน่งของรอยโรค.
ดังนั้นหากใช้ Imiquimod ครบและหูดยังแทบไม่เปลี่ยน หรือกลับมาเป็นซ้ำหลายครั้งในบริเวณเดิม การเปลี่ยนวิธีอาจเหมาะกว่าใช้ยาซ้ำไปเรื่อย ๆ
Imiquimod ต้องใช้กี่สัปดาห์ก่อนบอกว่าไม่ได้ผล?
สำหรับ Imiquimod 5% CDC แนะนำให้ทาก่อนนอน 3 ครั้งต่อสัปดาห์ สูงสุด 16 สัปดาห์ และล้างออกหลังประมาณ 6–10 ชั่วโมง.
หูดจำนวนมากเริ่มตอบสนองภายในประมาณ 3 เดือนของการรักษา แต่แต่ละคนตอบสนองไม่เท่ากัน
จึงไม่ควรสรุปว่า “ยาไม่ได้ผล” หลังทาเพียง 1–2 สัปดาห์
ในทางกลับกัน หากใช้สม่ำเสมอจนครบช่วงรักษาแล้วแทบไม่มี significant improvement ควรประเมินวิธีอื่นแทนการยืด Imiquimod ไปเรื่อย ๆ
ถ้าหูดหายแล้วกลับมา 1–2 เม็ด ใช้ Imiquimod ซ้ำได้ไหม?
หากเป็น external genital wart ขนาดเล็กและตำแหน่งเหมาะสม การใช้ Imiquimod ซ้ำสามารถพิจารณาได้
สถานการณ์นี้ต่างจากการที่หูดเดิมไม่เคยตอบสนองเลย
ถ้าครั้งแรกหูดยุบหมด และผ่านไประยะหนึ่งจึงมี lesion ใหม่เล็ก ๆ การกลับมาใช้วิธีเดิมที่เคยได้ผลอาจสมเหตุสมผล
แต่ควรตรวจให้แน่ใจก่อนว่าติ่งที่ขึ้นใหม่เป็นหูดจริง เพราะตุ่มบริเวณอวัยวะเพศบางชนิด เช่น skin tag, molluscum contagiosum หรือ condyloma lata จากซิฟิลิส อาจมีลักษณะคล้ายหูดและไม่ตอบสนองต่อยารักษาหูด.
ถ้าหูดกลับมาเยอะกว่าเดิม ควรใช้ Imiquimod ต่อไหม?
ถ้ารอยโรคเพิ่มจำนวนมากขึ้น หนาขึ้น หรือกระจายกว้าง การรักษาด้วย topical therapy เพียงอย่างเดียวอาจไม่ใช่ทางเลือกที่สะดวกที่สุด
วิธีที่ทำโดยแพทย์ เช่น cryotherapy หรือ surgical removal สามารถกำจัด visible wart ได้รวดเร็วกว่าสำหรับรอยโรคจำนวนมากหรือก้อนใหญ่
WHO ระบุว่าการเลือกวิธีควรดู ความหนา ขนาด และตำแหน่งของหูด ไม่ใช่ใช้ยาตัวเดียวกับทุกลักษณะ.
ดังนั้นกรณีหูดจำนวนมาก การเปลี่ยนวิธีไม่ได้หมายความว่า Imiquimod เป็นยาที่ไม่ดี แต่เป็นการเลือกวิธีที่เหมาะกับ burden ของรอยโรคมากกว่า
จี้เย็นดีกว่า Imiquimod หรือไม่?
ไม่มีหลักฐานชัดว่าหนึ่งวิธีดีที่สุดสำหรับผู้ป่วยทุกคน
CDC ระบุว่าไม่มี definitive evidence ว่าวิธีรักษาที่แนะนำวิธีใดเหนือกว่าวิธีอื่นทั้งหมด.
ข้อแตกต่างสำคัญคือ
Imiquimod
→ ทาเองที่บ้าน
→ ใช้เวลาหลายสัปดาห์
→ กระตุ้นภูมิคุ้มกัน
→ อาจแดง แสบ ถลอก หรือเป็นแผล
Cryotherapy
→ ทำโดยบุคลากรทางการแพทย์
→ ทำลายรอยโรคโดยตรง
→ อาจต้องทำซ้ำหลายครั้ง
→ อาจเจ็บ บวม หรือตุ่มพองหลังจี้
กรมควบคุมโรคไทยระบุ Cryotherapy/liquid nitrogen เป็นหนึ่งในวิธีรักษาหูดหงอนไก่ที่ใช้ได้ดี และสามารถทำซ้ำตามความเหมาะสม.
ถ้าหูดกลับเป็นซ้ำที่ตำแหน่งเดิมบ่อย ๆ ควรทำอย่างไร?
ถ้าเกิดซ้ำหลายครั้งที่ตำแหน่งเดิม ควรประเมินมากกว่าการทายาซ้ำอย่างเดียว
ควรดูว่า
CDC ระบุว่าผู้ที่มี immunosuppression อาจมีหูดจำนวนมาก ตอบสนองต่อการรักษาน้อยกว่า และ recurrence บ่อยกว่า.
ดังนั้น recurrent wart ที่รักษายากควรได้รับการตรวจประเมินมากกว่าการสลับยาเอง
ตำแหน่งไหนไม่ควรใช้ Imiquimod เอง?
Imiquimod ใช้กับ external anogenital warts เป็นหลัก
ถ้ารอยโรคอยู่บริเวณ
ควรให้แพทย์ประเมิน
CDC แนะนำสำหรับ urethral meatus wart ให้ใช้ cryotherapy หรือ surgical removal และสำหรับ intra-anal, vaginal หรือ cervical wart มี provider-administered treatments เฉพาะ.
ดังนั้นถ้าหูด “กลับมาเป็นซ้ำ” แต่ตำแหน่งเปลี่ยนจากผิวภายนอกเข้าไปบริเวณภายใน ไม่ควรใช้ Imiquimod เองตามสูตรเดิม
ถ้าทาแล้วเป็นแผล ควรฝืนต่อเพื่อให้หูดยุบไหม?
ไม่ควร
Imiquimod สามารถทำให้เกิด local inflammatory reactions เช่น
CDC ระบุว่าหากเกิดผลข้างเคียงรุนแรงควรประเมินและอาจเปลี่ยน treatment modality.
การอักเสบเล็กน้อยสามารถพบได้และไม่ได้หมายความว่าต้องหยุดทุกครั้ง แต่ การเป็นแผลมากไม่ได้แปลว่ายาทำงานดีขึ้น
หากมี open wound, เลือดออก, ปวดมาก หรือแสบจนรบกวนชีวิตประจำวัน ควรพักและประเมินก่อนทาต่อ
ถ้าครั้งก่อน Imiquimod ทำให้ผิวด่าง ควรใช้ซ้ำไหม?
ต้องพิจารณาอย่างระมัดระวัง
CDC ระบุว่า Imiquimod สามารถทำให้เกิด hypopigmentation ได้ และมีรายงาน persistent pigment changes หลังการรักษา.
หากครั้งก่อนเกิดเพียงรอยคล้ำเล็กน้อยหลังอักเสบและหายได้ การใช้ซ้ำอาจยังเป็นไปได้
แต่ถ้าเคยเกิดรอยขาวชัด ขยายออก หรือสงสัย vitiligo-like depigmentation ควรหลีกเลี่ยงการใช้ซ้ำเองและให้แพทย์ประเมินก่อน
สามารถใช้ Imiquimod ร่วมกับจี้เย็นได้ไหม?
ในทางคลินิกมีการใช้ combination therapy บางกรณี เช่น cryotherapy ร่วมกับ topical treatment ระหว่าง visit แต่ CDC ระบุว่า ข้อมูลเรื่องประสิทธิภาพและความเสี่ยงของ combination therapy ยังมีจำกัด.
จึงไม่ควรทำเองโดยไม่มีแผนชัดเจน เช่น จี้เย็นแล้วกลับมาทา Imiquimod ทันทีบนผิวที่ยังเป็นแผล
โดยทั่วไปควรให้ผิวฟื้นตามคำแนะนำก่อน แล้วค่อยพิจารณายาทาเพิ่มเติมหากจำเป็น
หูดกลับมาเร็วหลังรักษา แปลว่าติดจากคู่นอนใหม่หรือไม่?
ไม่จำเป็น
HPV สามารถคงอยู่ในร่างกายและทำให้หูดกลับมาได้ แม้ไม่ได้รับเชื้อใหม่
CDC ระบุว่าไม่สามารถระบุเวลาที่ได้รับ HPV ได้อย่างแน่นอน และ genital warts อาจเกิดขึ้นหลายเดือนหรือหลายปีหลังได้รับเชื้อ.
ดังนั้น recurrence ไม่สามารถใช้เป็นหลักฐานว่าคู่นอนมีความสัมพันธ์กับบุคคลอื่นหรือเพิ่งได้รับ HPV ใหม่
คู่นอนต้องรักษาพร้อมกันไหม?
หากคู่นอนไม่มีหูด ไม่จำเป็นต้องให้ยารักษาหูดเพียงเพราะอีกฝ่ายเป็น
CDC ระบุว่าคู่นอนอาจได้รับประโยชน์จากการตรวจร่างกายเพื่อดูว่ามีหูดหรือ STI อื่นหรือไม่ แต่ไม่จำเป็นต้องรักษาหูดหากไม่มีรอยโรค.
ถุงยางสามารถลดโอกาสแพร่ HPV ได้ แต่ป้องกันไม่ได้ 100% เพราะ HPV สามารถอยู่บริเวณผิวที่ถุงยางไม่ครอบคลุม
หูดกลับซ้ำบ่อยควรตรวจ HIV หรือ STI อื่นไหม?
ควรพิจารณาตามความเสี่ยง
CDC แนะนำว่าผู้ที่มี genital warts สามารถได้รับประโยชน์จากการตรวจ STI อื่น เนื่องจากเป็นโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์.
หากหูดมีจำนวนมากผิดปกติ โตเร็ว ตอบสนองต่อการรักษาน้อย หรือกลับเป็นซ้ำบ่อย อาจพิจารณาประเมินภาวะภูมิคุ้มกันร่วมด้วย
ในประเทศไทยสามารถเข้ารับการตรวจ STI ได้ที่โรงพยาบาล คลินิก หรือหน่วยบริการเฉพาะทางตามข้อมูลกรมควบคุมโรค.
HPV Vaccine ช่วยรักษาหูดที่มีอยู่แล้วหรือไม่?
ไม่
วัคซีน HPV มีเป้าหมายป้องกันการติด HPV ชนิดที่วัคซีนครอบคลุม แต่ ไม่ได้ใช้รักษาหูดที่มีอยู่แล้วหรือกำจัด HPV ที่ติดไปแล้ว
CDC ระบุว่าวัคซีนสามารถป้องกันหูดหงอนไก่ส่วนใหญ่ในผู้ที่ยังไม่ได้สัมผัส HPV type ที่เกี่ยวข้อง แต่ไม่ได้เป็น treatment ของ existing genital wart.
อย่างไรก็ตาม หากยังอยู่ในช่วงอายุหรือเงื่อนไขที่เหมาะสม การฉีดวัคซีนยังอาจมีประโยชน์ในการป้องกัน HPV ชนิดอื่นในอนาคต
ตั้งครรภ์แล้วหูดกลับมา สามารถใช้ Imiquimod ซ้ำได้ไหม?
ไม่ควรใช้เอง
CDC ระบุว่าแม้ animal data จะดูมีความเสี่ยงต่ำ แต่ยังมีข้อมูลในหญิงตั้งครรภ์จำกัด จึงแนะนำให้หลีกเลี่ยง Imiquimod ระหว่างตั้งครรภ์จนกว่าจะมีข้อมูลมากขึ้น.
WHO 2024 ก็ระบุไม่ให้ใช้ Imiquimod ระหว่างตั้งครรภ์ และเสนอ cryotherapy เป็นหนึ่งในตัวเลือกที่เหมาะกว่า.
ดังนั้นหากตั้งครรภ์และหูดกลับมา ควรให้สูติแพทย์หรือแพทย์ที่ดูแล STI เลือกวิธีรักษา
หูดที่กลับมามีลักษณะผิดปกติ ต้องตัดชิ้นเนื้อไหม?
อาจจำเป็นในบางกรณี
CDC แนะนำ biopsy หากรอยโรค
เพราะมีโรคบางชนิดที่เลียนแบบ genital warts และบาง lesion ต้องแยกจาก precancerous หรือ malignant lesion.
ดังนั้นหากหูดเดิมเคยยุบ แต่ก้อนใหม่มีลักษณะต่างจากเดิม ไม่ควรรีบซื้อ Imiquimod มาทาเอง
เลือกอย่างไรว่าจะใช้ Imiquimod ซ้ำหรือเปลี่ยนวิธี?
สามารถใช้หลักง่าย ๆ ได้ดังนี้
ถ้า
ครั้งก่อนตอบสนองดี + หูดใหม่เล็ก + จำนวนน้อย + อยู่ภายนอก + ไม่มีผลข้างเคียงรุนแรง
→ อาจพิจารณา Imiquimod ซ้ำ
ถ้า
ใช้ครบคอร์สแล้วไม่ดีขึ้น + เป็นซ้ำบ่อย + หูดใหญ่/หนา/จำนวนมาก + ต้องการกำจัดเร็วขึ้น
→ พิจารณา cryotherapy, TCA หรือ surgical treatment
ถ้า
อยู่ในท่อปัสสาวะ ช่องคลอด ปากมดลูก หรือในทวารหนัก
→ ควรให้แพทย์เลือก provider-administered treatment
ถ้า
มีแผลรุนแรง ผิวด่างชัด หรือ diagnosis ไม่แน่นอน
→ ไม่ควรทาซ้ำเอง ต้องประเมินก่อน
แนวคิดนี้สอดคล้องกับ CDC และ WHO ที่ให้เลือกการรักษาตามตำแหน่ง ขนาด จำนวน ผลข้างเคียง และ response ต่อการรักษาเดิม.
สรุป
หูดหงอนไก่ที่กลับมาเป็นซ้ำหลังใช้ Imiquimod ไม่ได้หมายความว่าต้องเปลี่ยนวิธีรักษาทุกครั้ง เพราะ genital warts สามารถกลับเป็นซ้ำได้จาก HPV ที่ยังคงอยู่ในผิว และ CDC ระบุว่าการกลับเป็นซ้ำพบได้บ่อยโดยเฉพาะช่วง 3 เดือนแรกหลังรักษา.
หากครั้งก่อนตอบสนองดี หูดใหม่มีขนาดเล็ก จำนวนน้อย อยู่ภายนอก และไม่ได้เกิดผลข้างเคียงรุนแรง สามารถพิจารณาใช้ Imiquimod ซ้ำได้
แต่หากใช้ครบคอร์สแล้วไม่เห็น significant improvement, หูดกลับมาเป็นซ้ำหลายครั้ง มีจำนวนมากหรือก้อนใหญ่ หรือเกิด severe local reaction ควรพิจารณาเปลี่ยนเป็น Cryotherapy, TCA, electrocautery, laser หรือ surgical removal ตามตำแหน่งและลักษณะของรอยโรค.
ไม่มีวิธีใดที่ดีที่สุดสำหรับทุกคน ดังนั้นเป้าหมายไม่ควรเป็นการ “เปลี่ยนยาให้แรงขึ้น” แต่คือ เลือกวิธีที่เหมาะกับขนาด จำนวน ตำแหน่ง การตอบสนองเดิม และสภาพผิวของผู้ป่วย
หูดกลับมา 1–2 เม็ดหลังใช้ Imiquimod หายแล้ว ใช้ยาเดิมได้ไหม?
อาจใช้ซ้ำได้ หากเป็นหูดภายนอกขนาดเล็ก ครั้งก่อนตอบสนองดี และไม่มีผลข้างเคียงรุนแรง แต่ควรแน่ใจก่อนว่ารอยโรคใหม่เป็น genital wart จริง.
ใช้ Imiquimod ครบ 16 สัปดาห์แล้วยังไม่หาย ควรทาต่อไหม?
โดยทั่วไปไม่ควรยืดการรักษาเอง CDC แนะนำให้เลือกวิธีใหม่หากไม่มี substantial improvement หลังครบคอร์ส หรือเกิด severe side effects.
จี้เย็นแล้วหูดมีโอกาสกลับมาอีกไหม?
มี เพราะ Cryotherapy กำจัด visible wart แต่ไม่ได้รับประกันว่าจะกำจัด HPV จากบริเวณนั้นทั้งหมด ดังนั้น recurrence ยังเกิดได้เช่นเดียวกับวิธีอื่น.
หูดกลับมาเร็วแปลว่าติดเชื้อใหม่จากคู่นอนไหม?
ไม่จำเป็น HPV สามารถคงอยู่และทำให้เกิด recurrent wart ได้โดยไม่ต้องมีการติดเชื้อใหม่ และไม่สามารถระบุเวลาที่ได้รับ HPV จากลักษณะของหูดเพียงอย่างเดียว.
ตั้งครรภ์แล้วหูดกลับมา ใช้ Imiquimod ได้ไหม?
ไม่ควรใช้เอง CDC แนะนำให้หลีกเลี่ยง Imiquimod ระหว่างตั้งครรภ์เนื่องจากข้อมูลในมนุษย์ยังจำกัด และ WHO เสนอให้ใช้วิธี เช่น Cryotherapy ตามความเหมาะสมแทน.
ศึกษาข้อมูลเพิ่มเติม
เรียบเรียงโดย: ร้านขายยาจุฬาลักษณ์เภสัช
References
No results found.
ยังไม่มีบัญชี