สัญญาณเตือนโรคซึมเศร้า: 9 อาการที่บอกว่าคุณอาจ “ไม่ใช่แค่เศร้าเฉยๆ” (เช็กได้ด้วยตัวเอง) 

คุณเคยรู้สึกไหมว่า “ความเศร้า” ครั้งนี้มันไม่เหมือนเดิม? มันไม่ใช่ความเสียใจที่ร้องไห้แล้วหาย แต่มันเหมือนเมฆหมอกสีเทาที่ปกคลุมจิตใจตลอดเวลา จนทำให้คุณไม่มีแรงจะลุกจากที่นอน หรือรู้สึกว่าตัวเองไม่มีค่า…

หลายคนสับสนระหว่าง “อารมณ์เศร้าปกติ” (Sadness) กับ “โรคซึมเศร้า” (Major Depressive Disorder) วันนี้ จุฬาลักษณ์เภสัช จะพาคุณมาสำรวจสัญญาณเตือนทางร่างกายและจิตใจ เพื่อให้คุณรู้ตัวทันและเข้าถึงการรักษาได้ก่อนที่จะสายเกินไป เพราะจำไว้เสมอว่า “โรคซึมเศร้าคืออาการป่วยทางเคมีในสมอง ไม่ใช่ความอ่อนแอของจิตใจ”

เช็กลิสต์: 9 อาการสำคัญของโรคซึมเศร้า (ตามเกณฑ์วินิจฉัย DSM-5)

หากคุณมีอาการดังต่อไปนี้ อย่างน้อย 5 ข้อ (โดยต้องมีข้อ 1 หรือ ข้อ 2 ร่วมด้วย) และเป็นติดต่อกันนานเกิน 2 สัปดาห์ แทบทุกวัน แสดงว่าคุณมีความเสี่ยงสูงที่จะเป็นโรคซึมเศร้า

1. อารมณ์ซึมเศร้า ท้อแท้ หรือว่างเปล่า (Depressed Mood)
นี่คืออาการหลัก คุณอาจไม่ได้ร้องไห้ฟูมฟายเสมอไป แต่จะรู้สึก “ดิ่ง” หม่นหมอง สิ้นหวัง หรือรู้สึก “ว่างเปล่า” เหมือนข้างในกลวงโบ๋ ในเด็กหรือวัยรุ่นอาจแสดงออกเป็นอารมณ์หงุดหงิดก้าวร้าวแทนความเศร้า

2. หมดความสนใจในสิ่งที่เคยชอบ (Anhedonia)
อาการนี้เรียกว่า “ภาวะสิ้นยินดี” สิ่งที่เคยทำแล้วมีความสุข เช่น ดูหนัง ฟังเพลง เล่นเกม หรือไปเที่ยว กลับกลายเป็นเรื่องน่าเบื่อ ไม่อยากทำ หรือทำแล้วก็ไม่รู้สึกสนุกเหมือนเดิม

3. การกินเปลี่ยนไป (น้ำหนักลด หรือ เพิ่มขึ้นผิดปกติ)

• บางคนเบื่ออาหาร กินอะไรไม่ลงจนน้ำหนักลดฮวบ
• บางคนใช้การกินเพื่อเยียวยา (Emotional Eating) กินจุผิดปกติจนน้ำหนักพุ่งพรวด (โดยที่ไม่ได้ตั้งใจลดน้ำหนักหรือคุมอาหาร)
  
  

4. ปัญหาการนอน (Sleep Disturbance)

• นอนไม่หลับ (Insomnia): ข่มตานอนยาก หรือตื่นกลางดึกแล้วหลับต่อไม่ได้ (ตื่นเช้ามืด)
• หลับมากเกินไป (Hypersomnia): นอนเท่าไหร่ก็ไม่พอ ไม่อยากลุกจากเตียง
  
  

5. เชื่องช้าลง หรือ กระวนกระวาย (Psychomotor Changes)

• รู้สึกร่างกายหนักอึ้ง เคลื่อนไหวช้า พูดช้า เหมือนภาพสโลว์โมชั่น
• หรือในทางกลับกัน อาจรู้สึกกระสับกระส่าย นั่งไม่ติดที่ เดินไปเดินมา ผุดลุกผุดนั่ง
  
  

6. อ่อนเพลีย ไร้เรี่ยวแรง (Fatigue)
รู้สึกเหนื่อยตลอดเวลาเหมือนแบตเตอรี่เสื่อม แม้จะพักผ่อนแล้วก็ไม่หายเหนื่อย งานเล็กๆ น้อยๆ เช่น อาบน้ำ หรือแต่งตัว ก็กลายเป็นเรื่องที่ต้องใช้ความพยายามมหาศาล

7. รู้สึกไร้ค่า หรือรู้สึกผิด (Worthlessness or Guilt)
มักโทษตัวเองในเรื่องไม่เป็นเรื่อง รู้สึกว่าตัวเองเป็นภาระของคนอื่น หรือขุดเรื่องผิดพลาดในอดีตมาตอกย้ำตัวเองซ้ำๆ ทั้งที่ความเป็นจริงไม่ได้แย่ขนาดนั้น

8. สมาธิสั้นลง ตัดสินใจไม่ได้ (Diminished Concentration)
ความจำแย่ลง ใจลอย วอกแวกง่าย แม้แต่เรื่องง่ายๆ เช่น จะเลือกกินเมนูอะไร ก็กลายเป็นเรื่องที่ตัดสินใจยากมาก

9. มีความคิดเรื่องความตาย (Suicidal Ideation)
⚠️นี่คือสัญญาณอันตรายที่สุด เริ่มมีความคิดว่า “ไม่อยากตื่นขึ้นมาอีก”, “ถ้าหายไปเลยคงดี”, อยากทำร้ายตัวเอง หรือมีการวางแผนฆ่าตัวตาย (หากมีอาการข้อนี้ ไม่ต้องรอให้ครบ 2 สัปดาห์ โปรดขอความช่วยเหลือจากแพทย์ หรือโทรสายด่วนสุขภาพจิต 1323 ทันที)

ทำไมต้องรีบเช็กตัวเอง? (Why Early Detection Matters)
โรคซึมเศร้า หากปล่อยไว้นานจะยิ่งรักษายากขึ้น เพราะสารเคมีในสมอง (Serotonin, Norepinephrine, Dopamine) จะเสียสมดุลมากขึ้นเรื่อยๆ แต่ข่าวดีคือ “โรคนี้รักษาหายได้” ด้วยการใช้ยาปรับสมดุลสารเคมี ควบคู่กับการทำจิตบำบัด

สิ่งที่คุณทำได้ตอนนี้:

1. ยอมรับและไม่โทษตัวเอง: คุณกำลังป่วย ไม่ได้กำลังทำตัวมีปัญหา
2. ปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ: จิตแพทย์คือนักรบที่จะช่วยคุณสู้กับโรคนี้ได้ดีที่สุด
3. ดูแลตัวเองเบื้องต้น: พยายามกินและนอนให้เป็นเวลา และหลีกเลี่ยงแอลกอฮอล์ เพราะจะยิ่งกดประสาทให้เศร้าหนักกว่าเดิม
   
   

มุมมองจากเภสัชกร: ยาซึมเศร้าน่ากลัวจริงไหม?

หลายคนไม่กล้าไปหาหมอเพราะกลัวการกินยา กลัวติดยา หรือกังวลเรื่องผลข้างเคียง ในฐานะเภสัชกร ขอเรียนให้ทราบว่า “ยาต้านเศร้า (Antidepressants) ไม่ใช่ยาเสพติด” การใช้ยาภายใต้การดูแลของแพทย์จะช่วยกู้คืนระบบเคมีในสมองให้กลับมาทำงานปกติ เพื่อให้คุณกลับมาเป็น “คนเดิม” ที่มีความสุขได้อีกครั้ง

หากคุณมีความกังวลเรื่องการใช้ยา อาการข้างเคียง หรือต้องการคำแนะนำเรื่องอาหารเสริมที่ช่วยบำรุงระบบประสาทและการนอนหลับ สามารถเข้ามาปรึกษาเภสัชกรที่ ร้านยาจุฬาลักษณ์เภสัช ได้เสมอ เราพร้อมรับฟังด้วยความเข้าใจและเก็บข้อมูลเป็นความลับครับ

“ข้อมูลในบทความนี้เป็นเพียงความรู้เบื้องต้น ไม่สามารถใช้ทดแทนการปรึกษาและวินิจฉัยจากแพทย์หรือเภสัชได้ ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรทุกครั้งเมื่อใช้ยา หรือมีปัญหาสุขภาพ”

ข้อมูลอ้างอิง

1. American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed.).
2. กรมสุขภาพจิต กระทรวงสาธารณสุข. (2024). แบบประเมินโรคซึมเศร้า 9 คำถาม (9Q).

เรียบเรียงโดย (Compiled by)  : www.chulalakpharmacy.com