ฉีด Penicillin รักษาซิฟิลิส 1 เข็มกับ 3 เข็มต่างกันอย่างไร? ทำไมบางคนต้องฉีดหลายครั้ง
การรักษาซิฟิลิสด้วย Benzathine Penicillin G จะฉีด 1 ครั้งหรือ 3 ครั้งขึ้นอยู่กับ “ระยะของโรค” ไม่ได้ขึ้นกับค่า RPR สูงหรือต่ำเพียงอย่างเดียว ซิฟิลิสระยะแรก เช่น Primary, Secondary และ Early Latent Syphilis โดยทั่วไปใช้ Benzathine Penicillin G 2.4 ล้านยูนิตเข้ากล้ามครั้งเดียว ส่วน Late Latent Syphilis หรือไม่ทราบระยะเวลาที่ติดเชื้อ ใช้ขนาดเดียวกันสัปดาห์ละครั้งติดต่อกัน 3 ครั้ง รวม 7.2 ล้านยูนิต ขณะที่ Neurosyphilis ต้องใช้ Penicillin คนละรูปแบบและไม่ใช้สูตร 1 หรือ 3 เข็มนี้.
ทำไมบางคนฉีด Penicillin ครั้งเดียว แต่บางคนต้องฉีด 3 ครั้ง?
เพราะเชื้อซิฟิลิสในระยะต่างกันต้องได้รับยานานไม่เท่ากัน
แนวทางกรมควบคุมโรคของไทย พ.ศ. 2567 ระบุว่า
ดังนั้นจำนวนครั้งที่ฉีดไม่ได้หมายความว่าคนที่ต้องฉีด 3 ครั้ง “เป็นหนักกว่า 3 เท่า” แต่สะท้อนว่าต้องรักษาครอบคลุมระยะเวลาของโรคที่นานกว่า
ซิฟิลิสระยะแรก ฉีดกี่ครั้ง?
ซิฟิลิสระยะแรกประกอบด้วย
แนวทางไทยแนะนำ Benzathine Penicillin G 2.4 ล้านยูนิต ฉีดเข้ากล้ามเนื้อครั้งเดียว.
CDC ก็ใช้สูตรเดียวกันสำหรับ Primary และ Secondary Syphilis และระบุว่าการเพิ่ม Benzathine Penicillin G เป็นหลายครั้งในผู้ป่วยซิฟิลิสระยะแรกโดยไม่มีข้อบ่งชี้ ไม่ได้แสดงว่าช่วยเพิ่มประสิทธิภาพของการรักษา.
คำว่า “ฉีด 1 เข็ม” จริง ๆ อาจถูกแบ่งฉีดสองข้างได้หรือไม่?
ได้ และเป็นจุดที่คนไข้มักสับสน
Benzathine Penicillin G ขนาดรวม 2.4 ล้านยูนิตในหนึ่งครั้ง ตามแนวทางไทยสามารถแบ่งฉีดเข้ากล้ามสะโพกข้างละ 1.2 ล้านยูนิตได้.
ดังนั้นผู้ป่วยอาจถูกฉีดที่สะโพก 2 ข้างในวันเดียว แต่ทางการรักษายังถือว่าเป็น 1 dose หรือ 1 ครั้งของการรักษา ไม่ใช่การรักษา 2 ครั้ง
แล้วซิฟิลิสแบบไหนต้องฉีด 3 ครั้ง?
สูตร 3 ครั้งใช้กับซิฟิลิสระยะปลายบางกลุ่ม ได้แก่
แนวทางไทยใช้ Benzathine Penicillin G 2.4 ล้านยูนิต ฉีดเข้ากล้ามสัปดาห์ละครั้ง จำนวน 3 ครั้งติดต่อกัน รวมทั้งหมด 7.2 ล้านยูนิต.
CDC อธิบายว่าระยะปลายต้องใช้การรักษานานขึ้น เนื่องจากต้องให้ระดับยาครอบคลุมเป็นเวลานานกว่า และในกรณีไม่ทราบระยะเวลาที่ติดเชื้อจะรักษาเสมือน Late Latent Syphilis เพื่อให้ได้รับการรักษาเพียงพอ.
ถ้าไม่รู้ว่าติดซิฟิลิสมานานแค่ไหน ทำไมมักต้องฉีด 3 ครั้ง?
เพราะหากไม่มีหลักฐานเพียงพอที่จะจัดว่าเป็น Early Syphilis แพทย์อาจต้องจัดเป็น Latent Syphilis of Unknown Duration
กลุ่มนี้ใช้สูตรเดียวกับ Late Latent Syphilis คือ Benzathine Penicillin G สัปดาห์ละครั้ง 3 ครั้ง.
จุดสำคัญคือ “ไม่มีอาการ” ไม่ได้แปลว่าเป็นระยะแรก เพราะซิฟิลิสระยะแฝงสามารถไม่มีอาการได้นาน
RPR สูง ต้องฉีด 3 ครั้งหรือไม่?
ไม่สามารถใช้ค่า RPR เพียงอย่างเดียวตัดสินจำนวนเข็มได้
RPR หรือ VDRL มีประโยชน์ในการประเมินกิจกรรมของโรคและติดตามผลหลังรักษา แต่การเลือกสูตร 1 หรือ 3 ครั้งต้องอาศัยข้อมูลหลายอย่างร่วมกัน เช่น
CDC ระบุว่าระยะของซิฟิลิสเป็นตัวกำหนดการรักษาและการติดตาม ไม่ควรใช้ค่า titer เพียงตัวเดียวแทนการประเมินระยะโรค.
ฉีด 3 ครั้ง หมายถึงต้องฉีดทุกสัปดาห์หรือไม่?
ใช่ สูตรมาตรฐานของ Late Latent Syphilis หรือ Unknown Duration คือ Benzathine Penicillin G 2.4 ล้านยูนิต สัปดาห์ละครั้ง ติดต่อกัน 3 ครั้ง.
ดังนั้นตัวอย่างการนัดอาจเป็น
ไม่ควรเว้นช่วงเอง เพราะระยะห่างระหว่าง dose มีความสำคัญต่อการรักษา
ถ้าฉีดครั้งที่ 2 หรือ 3 ช้าไป ต้องเริ่มใหม่หรือไม่?
ขึ้นอยู่กับระยะเวลาที่ล่าช้าและสถานการณ์ของผู้ป่วย
CDC ระบุว่าสำหรับผู้ใหญ่ที่ไม่ตั้งครรภ์ ช่วงห่างประมาณ 10–14 วันระหว่าง dose อาจยังยอมรับได้ในบางสถานการณ์ แม้ช่วง 7–9 วันจะเหมาะกว่าเมื่อทำได้
แต่สำหรับหญิงตั้งครรภ์ ต้องเข้มงวดกว่า หากเว้นเกิน 9 วันระหว่าง dose CDC แนะนำให้เริ่ม course ใหม่ทั้งหมด.
ดังนั้นหากพลาดวันนัด ไม่ควรตัดสินใจเองว่าฉีดต่อได้หรือไม่ ควรให้สถานพยาบาลประเมินวันที่ได้รับแต่ละ dose
ถ้าซิฟิลิสระยะแรก ฉีด 3 ครั้งจะดีกว่า 1 ครั้งไหม?
โดยทั่วไปไม่จำเป็น
สำหรับ Primary และ Secondary Syphilis CDC ระบุว่า การเพิ่ม Benzathine Penicillin G จากสูตรมาตรฐาน 1 dose เป็นหลาย dose ไม่ได้แสดงว่าช่วยเพิ่มประสิทธิภาพในการรักษา รวมถึงในผู้ติดเชื้อ HIV ที่ไม่มีข้อบ่งชี้อื่น.
ดังนั้นการฉีดยามากขึ้นไม่ได้แปลว่ารักษาได้ดีกว่าเสมอไป
เป้าหมายคือ ใช้สูตรให้ตรงกับระยะโรค
ถ้าเป็น Neurosyphilis ฉีด Benzathine Penicillin 3 ครั้งพอไหม?
ไม่พอ และเป็นคนละสูตรการรักษา
Neurosyphilis ต้องใช้ Penicillin ที่สามารถให้ระดับยาเหมาะสมในระบบประสาท แนวทางไทยแนะนำ Aqueous Crystalline Penicillin G รวม 18–24 ล้านยูนิตต่อวันทางหลอดเลือดดำ แบ่งให้ทุก 4 ชั่วโมง เป็นเวลา 10–14 วัน.
ดังนั้นผู้ที่มีอาการ เช่น
ต้องได้รับการประเมินเพิ่มเติม ไม่ควรคิดว่าเพียงเพิ่ม Benzathine Penicillin จาก 1 เป็น 3 ครั้งจะครอบคลุม Neurosyphilis
ศึกษาข้อมูลเพิ่มเติม
หลังฉีด Penicillin แล้วมีไข้ หนาวสั่น แปลว่าแพ้ยาหรือไม่?
ไม่เสมอไป
หลังเริ่มรักษาซิฟิลิส ผู้ป่วยบางคนอาจเกิด Jarisch–Herxheimer Reaction ภายในประมาณ 24 ชั่วโมงแรก มีอาการไข้ หนาวสั่น ปวดศีรษะ หรือปวดเมื่อย ซึ่งเป็นปฏิกิริยาต่อการรักษา ไม่ใช่การแพ้ Penicillin.
แต่ถ้ามีอาการเข้ากับการแพ้ยารุนแรง เช่น หายใจลำบาก หน้าหรือคอบวม แน่นหน้าอก หรือหน้ามืด ควรได้รับการดูแลฉุกเฉิน
FAQ
ซิฟิลิสต้องฉีด Penicillin ทุกคน 3 ครั้งไหม?
ไม่ใช่ ซิฟิลิสระยะแรกโดยทั่วไปใช้ Benzathine Penicillin G 2.4 ล้านยูนิตครั้งเดียว ส่วน Late Latent หรือ Unknown Duration ใช้สัปดาห์ละครั้ง 3 ครั้ง.
ฉีดยาสะโพกซ้ายและขวาในวันเดียว ถือว่า 2 เข็มหรือไม่?
ในทางเทคนิคอาจมีการฉีดสองตำแหน่ง แต่ถ้าแบ่ง Benzathine Penicillin G 2.4 ล้านยูนิตเป็นข้างละ 1.2 ล้านยูนิตในวันเดียว ยังถือเป็นหนึ่ง dose ของการรักษา.
RPR 1:32 หรือสูงกว่านี้ ต้องฉีด 3 ครั้งไหม?
ไม่สามารถตัดสินจากค่า RPR เพียงอย่างเดียว ต้องประเมินระยะโรคและประวัติการติดเชื้อร่วมด้วย.
ถ้าฉีด 1 ครั้งแล้วผล TPHA ยังบวก แปลว่าต้องฉีดเพิ่มไหม?
ไม่จำเป็น เพราะ Treponemal Test เช่น TPHA/TPPA สามารถคงเป็นบวกได้นานหรืออาจตลอดชีวิตหลังติดเชื้อ การติดตามผลการรักษามักดู RPR/VDRL titer ร่วมกับอาการและประวัติความเสี่ยงมากกว่า
ซิฟิลิสระยะแรกฉีด 3 ครั้งเพื่อความมั่นใจได้ไหม?
การเพิ่ม dose โดยไม่มีข้อบ่งชี้ไม่ได้แสดงว่าช่วยเพิ่มประสิทธิภาพสำหรับ Primary และ Secondary Syphilis ดังนั้นควรรักษาตามระยะโรคมากกว่าฉีดเพิ่มเพื่อความมั่นใจ.
สรุป
จำนวนครั้งของการฉีด Penicillin รักษาซิฟิลิสขึ้นอยู่กับ ระยะของโรค
สิ่งสำคัญที่สุดก่อนเริ่มรักษาจึงไม่ใช่ถามเพียงว่า “ต้องฉีดกี่เข็ม?” แต่ต้องตอบให้ได้ก่อนว่า “ซิฟิลิสอยู่ระยะใด?”
บทความที่เกี่ยวข้อง
References
กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข. แนวทางการดูแลรักษาโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ พ.ศ. 2567.
https://stisqsa.ddc.moph.go.th/app-assets/manual/2567/แนวทางการดูแลรักษาโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์_2567.pdf
Centers for Disease Control and Prevention. Syphilis – STI Treatment Guidelines.
https://www.cdc.gov/std/treatment-guidelines/syphilis.htm
Centers for Disease Control and Prevention. Primary and Secondary Syphilis – STI Treatment Guidelines.
https://www.cdc.gov/std/treatment-guidelines/p-and-s-syphilis.htm
World Health Organization. Syphilis – Fact Sheet.
https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/syphilis
หมายเหตุสำคัญ
การเลือกสูตร Penicillin ต้องอาศัยการวินิจฉัยระยะของซิฟิลิส ประวัติผลเลือดเดิม อาการ การตั้งครรภ์ และการประเมินว่ามี Neurosyphilis, Ocular Syphilis หรือ Otosyphilis หรือไม่ จึงไม่ควรซื้อหรือฉีด Penicillin เองโดยดูจากค่า RPR เพียงอย่างเดียว
หลังรักษาควรตรวจติดตาม RPR/VDRL ตามช่วงเวลาที่เหมาะสม และประเมินความเสี่ยงการติดเชื้อซ้ำรวมถึงคู่เพศสัมพันธ์ด้วย
เรียบเรียงโดย: www.chulalakpharmacy.com
No results found.
ยังไม่มีบัญชี