ไข้หวัดใหญ่ดีขึ้นแล้วไข้กลับสูงอีกครั้ง ต้องระวังปอดอักเสบหรือแบคทีเรียแทรกซ้อนไหม
ไข้หวัดใหญ่ที่เริ่มดีขึ้นแล้วกลับมามีไข้สูง ไอมากขึ้น หอบ หรือเจ็บหน้าอก เป็นรูปแบบอาการที่ควรระวังภาวะแทรกซ้อน โดยเฉพาะปอดอักเสบและการติดเชื้อแบคทีเรียแทรกซ้อน แต่ไม่ได้หมายความว่าทุกคนต้องได้รับยาปฏิชีวนะทันที แพทย์ต้องประเมินอาการ การหายใจ ระดับออกซิเจน และอาจพิจารณาเอกซเรย์ปอดหรือการตรวจเพิ่มเติม หากมีหอบ เจ็บหน้าอก ซึม หรืออาการทรุดลงหลังจากเคยดีขึ้น ควรได้รับการประเมินโดยเร็ว.
ไข้หวัดใหญ่ดีขึ้นแล้วกลับมามีไข้สูงอีกครั้ง ผิดปกติไหม?
เป็นอาการที่ควรให้ความสำคัญ โดยเฉพาะหากช่วงแรกไข้และอาการโดยรวมลดลงแล้ว แต่หลังจากนั้นกลับมีไข้สูง ไอมากขึ้น หรืออ่อนเพลียลงอย่างชัดเจน
CDC จัดอาการ “ไข้หรือไอที่ดีขึ้นแล้วกลับมาเป็นใหม่หรือรุนแรงขึ้น” เป็นหนึ่งในสัญญาณเตือนของภาวะแทรกซ้อนจากโรคทางเดินหายใจ และแนวทาง IDSA แนะนำให้ประเมินการติดเชื้อแบคทีเรียร่วมในผู้ป่วยไข้หวัดใหญ่ที่อาการทรุดลงหลังจากเคยดีขึ้น.
อย่างไรก็ตาม ไม่ใช่ทุกกรณีที่ไข้กลับจะหมายถึงปอดอักเสบจากแบคทีเรีย อาจมีสาเหตุอื่น เช่น ไข้หวัดใหญ่ที่ยังไม่ฟื้นตัวเต็มที่ การติดไวรัสอีกชนิด หรือภาวะแทรกซ้อนอื่น จึงควรดูรูปแบบอาการทั้งหมดร่วมกัน
ทำไมไข้หวัดใหญ่จึงทำให้เกิดแบคทีเรียแทรกซ้อนได้?
Influenza ทำให้เยื่อบุทางเดินหายใจเกิดการอักเสบและรบกวนกลไกป้องกันเชื้อตามธรรมชาติ เมื่อระบบป้องกันบริเวณทางเดินหายใจอ่อนลง แบคทีเรียบางชนิดสามารถเข้ามาก่อโรคตามหลังได้ง่ายขึ้น
ภาวะนี้เรียกว่า Secondary Bacterial Infection หรือ Bacterial Coinfection
เชื้อที่พบร่วมกับไข้หวัดใหญ่และปอดอักเสบได้ เช่น
IDSA ระบุว่า Streptococcus pneumoniae เป็นหนึ่งในเชื้อแบคทีเรียสำคัญที่พบร่วมกับ Influenza-associated Pneumonia และยังมีรายงาน S. aureus และ S. pyogenes ร่วมด้วย.
อาการแบบไหนทำให้นึกถึงปอดอักเสบหรือแบคทีเรียแทรกซ้อนมากขึ้น?
ควรสงสัยมากขึ้นเมื่ออาการมีลักษณะ “ดีขึ้นแล้วกลับแย่ลง” โดยเฉพาะเมื่อมีอาการใหม่ร่วมด้วย เช่น
รูปแบบนี้มีความสำคัญมากกว่าการดูสีของเสมหะเพียงอย่างเดียว
เสมหะเหลืองหรือเขียว แปลว่าติดแบคทีเรียหรือไม่?
ไม่สามารถสรุปได้จากสีเสมหะเพียงอย่างเดียว
เสมหะเหลืองหรือเขียวสามารถพบได้ระหว่างการติดเชื้อไวรัส เนื่องจากเซลล์อักเสบและสารต่าง ๆ ในระบบภูมิคุ้มกันทำให้สีเปลี่ยนไป
ดังนั้นการตัดสินว่าต้องใช้ยาปฏิชีวนะควรดูร่วมกับ
ไม่ควรใช้สีเสมหะเป็นเหตุผลเดียวในการเริ่ม Antibiotic
ไข้กลับสูงหลังไข้หวัดใหญ่ ต้องเป็นปอดอักเสบเสมอไหม?
ไม่เสมอไป
สาเหตุที่เป็นไปได้ ได้แก่
กรมควบคุมโรคระบุว่าไข้หวัดใหญ่สามารถทำให้เกิดภาวะแทรกซ้อนรุนแรงได้ โดยปอดอักเสบเป็นหนึ่งในภาวะแทรกซ้อนสำคัญ โดยเฉพาะในเด็กเล็ก ผู้สูงอายุ หญิงตั้งครรภ์ และผู้มีโรคเรื้อรัง.
Viral Pneumonia กับ Bacterial Pneumonia ต่างกันอย่างไร?
ทั้งสองแบบสามารถเกิดหลัง Influenza ได้ และอาการอาจซ้อนกันจนแยกจากอาการเพียงอย่างเดียวไม่ได้
Viral Pneumonia อาจเกิดจากไวรัส Influenza ลงสู่ทางเดินหายใจส่วนล่างโดยตรง ส่วน Secondary Bacterial Pneumonia เกิดเมื่อมีแบคทีเรียเข้ามาติดเชื้อร่วมภายหลัง
รูปแบบที่ทำให้นึกถึง Bacterial Superinfection มากขึ้นคือ ผู้ป่วยมีช่วงที่รู้สึกดีขึ้นอย่างชัดเจนก่อน แล้วจึงมี
แต่การยืนยันยังต้องอาศัยการตรวจทางคลินิกและการตรวจเพิ่มเติมตามความเหมาะสม
ถ้าไข้หวัดใหญ่ไม่ดีขึ้นหลัง 3–5 วัน ต้องตรวจแบคทีเรียไหม?
ควรพิจารณามากขึ้น
IDSA แนะนำว่าสามารถพิจารณาตรวจหาการติดเชื้อแบคทีเรียร่วมในผู้ป่วย Influenza ที่ไม่ดีขึ้นหลังได้รับยาต้านไวรัสประมาณ 3–5 วัน และควรประเมินอย่างชัดเจนในผู้ที่อาการทรุดลงหลังจากเคยดีขึ้น.
อย่างไรก็ตาม อาการไอและอ่อนเพลียจากไข้หวัดใหญ่อาจอยู่ได้นานกว่าช่วงที่มีไข้ การยังมีไอเพียงอย่างเดียวจึงไม่ได้หมายความว่ามีแบคทีเรียแทรกซ้อนเสมอไป
กรมควบคุมโรคระบุว่าผู้ป่วยไข้หวัดใหญ่ส่วนใหญ่สามารถกลับเป็นปกติภายในประมาณ 1–2 สัปดาห์ และอาการไอจาก Post-viral Bronchitis อาจอยู่นานกว่าอาการอื่นได้.
ไปโรงพยาบาลแล้วแพทย์อาจตรวจอะไรบ้าง?
ขึ้นอยู่กับความรุนแรงของอาการ แต่การประเมินอาจประกอบด้วย
ไม่จำเป็นต้องตรวจทุกอย่างในผู้ป่วยทุกคน การตรวจจะเลือกตามอายุ ความเสี่ยง และความรุนแรง
ไข้กลับสูง ต้องกิน Antibiotic เลยไหม?
ไม่ควรเริ่ม Antibiotic ด้วยตนเองเพียงเพราะไข้กลับ
ยาปฏิชีวนะรักษาเชื้อแบคทีเรีย แต่ไม่ได้รักษา Influenza ซึ่งเกิดจากไวรัส
หากมีหลักฐานหรือมีความน่าจะเป็นสูงว่ามี Bacterial Pneumonia หรือ Bacterial Coinfection แพทย์จึงจะพิจารณา Antibiotic ให้เหมาะกับความรุนแรง เชื้อที่คาด และปัจจัยของผู้ป่วย
การซื้อ Amoxicillin, Azithromycin, Cefixime หรือ Antibiotic ชนิดอื่นมากินเองอาจ
สิ่งสำคัญจึงเป็นการตรวจว่ามีภาวะแทรกซ้อนจริงหรือไม่ก่อนเลือกยา
ถ้ากิน Oseltamivir แล้วไข้กลับ ยังต้องกินต่อไหม?
หากได้รับ Oseltamivir ตามแพทย์สั่ง ควรใช้ตาม course ที่กำหนดและไม่หยุดหรือเพิ่มยาเอง
การมีไข้กลับหลังเริ่มดีขึ้นไม่ได้แปลว่า Oseltamivir ใช้ไม่ได้เสมอไป แต่เป็นเหตุผลให้ประเมินว่ามีภาวะแทรกซ้อนอื่นหรือไม่ โดยเฉพาะ Bacterial Coinfection
ในผู้ป่วย Influenza ที่มีอาการรุนแรงหรือเข้ารักษาในโรงพยาบาล การรักษาด้วยยาต้านไวรัสยังมีบทบาท แม้จะเริ่มหลังช่วง 48 ชั่วโมงแรกในบางกรณี และไม่ควรรอผลตรวจหากมีข้อบ่งชี้ชัดเจนในการรักษา
กลุ่มไหนต้องระวังปอดอักเสบมากเป็นพิเศษ?
ผู้ที่มีความเสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อนจาก Influenza สูง ได้แก่
กรมควบคุมโรคระบุว่ากลุ่มเหล่านี้มีความเสี่ยงต่ออาการรุนแรงและภาวะแทรกซ้อนมากกว่าประชากรทั่วไป.
ดังนั้นหากคนในกลุ่มเสี่ยงมีไข้กลับสูง แม้ยังไม่หอบมาก ก็ควรมี threshold ในการพบแพทย์ต่ำกว่าคนสุขภาพแข็งแรงทั่วไป
อาการแบบไหนควรไปโรงพยาบาลเร็ว?
ควรได้รับการประเมินโดยเร็วหากมี
สำหรับเด็กควรระวังเพิ่มเติม เช่น
CDC จัดอาการเหล่านี้เป็น Emergency Warning Signs ของภาวะแทรกซ้อนจากโรคทางเดินหายใจ.
ถ้ามีเครื่องวัดออกซิเจนที่บ้าน ควรดูค่าเท่าไร?
ค่า Oxygen Saturation เป็นข้อมูลหนึ่งที่ช่วยประเมิน แต่ไม่ควรใช้แทนอาการทั้งหมด
หากค่าออกซิเจนต่ำกว่าปกติอย่างชัดเจนหรือมีแนวโน้มลดลงร่วมกับหอบ หายใจเร็ว เจ็บหน้าอก หรือซึม ควรได้รับการประเมินทางการแพทย์
สำหรับผู้ที่มีโรคปอดเรื้อรัง ค่าออกซิเจนพื้นฐานอาจแตกต่างจากคนทั่วไป จึงควรเทียบกับค่าปกติของผู้ป่วยรายนั้นด้วย
ไข้หายแล้วแต่ยังไออยู่ ต้องกังวลปอดอักเสบไหม?
ไม่จำเป็น
อาการไอสามารถคงอยู่หลัง Influenza ได้จากการอักเสบของหลอดลมหรือ Post-viral Cough แม้ไข้และอาการอื่นจะดีขึ้นแล้ว
ถ้า
มักเป็นรูปแบบที่น่ากังวลน้อยกว่า
แต่ถ้าไอมากขึ้นพร้อมกับไข้กลับ หอบหรือเจ็บหน้าอก ควรประเมิน Pneumonia เพิ่มเติม
ศึกษาข้อมูลเพิ่มเติม
FAQ
ไข้หวัดใหญ่ไข้ลงแล้วกลับมาสูงอีกครั้ง ถือว่าปกติไหม?
ไม่ควรมองข้าม โดยเฉพาะหากกลับมามีไข้สูงพร้อมไอมากขึ้น หอบ หรืออาการโดยรวมทรุดลง CDC จัดอาการที่ดีขึ้นแล้วกลับมาแย่ลงเป็นหนึ่งในสัญญาณเตือนของภาวะแทรกซ้อน.
ไข้กลับแปลว่าต้องกินยาปฏิชีวนะหรือไม่?
ไม่เสมอไป ต้องประเมินก่อนว่ามีหลักฐานของการติดเชื้อแบคทีเรียหรือไม่ Antibiotic ไม่สามารถรักษา Influenza ที่เกิดจากไวรัสได้
ปอดอักเสบหลังไข้หวัดใหญ่เกิดจากไวรัสหรือแบคทีเรียได้ทั้งคู่ไหม?
ได้ Influenza สามารถทำให้เกิด Viral Pneumonia โดยตรง และสามารถทำให้มี Secondary Bacterial Pneumonia ตามมาได้
ไข้หวัดใหญ่ผ่านไป 5 วันแล้วยังมีไข้ ควรพบแพทย์ไหม?
ควรประเมิน โดยเฉพาะถ้าไข้ไม่ลด อาการไม่ดีขึ้น หรือมีหอบ เจ็บหน้าอกและอ่อนเพลียมาก IDSA แนะนำให้พิจารณาการติดเชื้อแบคทีเรียร่วมเมื่อผู้ป่วยไม่ดีขึ้นหลังประมาณ 3–5 วันของการรักษาด้วยยาต้านไวรัส.
เสมหะเขียวหลังไข้หวัดใหญ่ต้องกิน Antibiotic หรือไม่?
ไม่สามารถตัดสินจากสีเสมหะเพียงอย่างเดียว ต้องดูไข้ การหายใจ การตรวจปอด และอาการโดยรวมร่วมด้วย
สรุป
ไข้หวัดใหญ่ที่เริ่มดีขึ้นแล้วกลับมีไข้สูงอีกครั้ง เป็นรูปแบบอาการที่ควรระวัง โดยเฉพาะหากมีไอมากขึ้น หอบ หรือเจ็บหน้าอกร่วมด้วย
สาเหตุที่ควรพิจารณา ได้แก่
สิ่งที่ไม่ควรทำคือซื้อ Antibiotic มากินเองทันทีเพียงเพราะไข้กลับหรือเสมหะเปลี่ยนสี
แต่ถ้าอาการเคยดีขึ้นแล้วกลับทรุดลง โดยเฉพาะมีหอบ หายใจเร็ว เจ็บหน้าอก ซึม หรือออกซิเจนลด ควรได้รับการประเมินทางการแพทย์เร็ว เพราะรูปแบบนี้สามารถพบในปอดอักเสบหรือการติดเชื้อแบคทีเรียแทรกซ้อนได้
บทความที่เกี่ยวข้อง
References
กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข. โรคไข้หวัดใหญ่.
https://ddc.moph.go.th/disease_detail.php?d=20
กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข. แนวทางการดำเนินงานให้บริการวัคซีนป้องกันโรคไข้หวัดใหญ่ตามฤดูกาล ปี 2569.
https://ddc.moph.go.th/uploads/ckeditor2/dcd/files/1_%20Influenza%20Manual%20%20yr%202569_V5.pdf
Centers for Disease Control and Prevention. Signs and Symptoms of Flu.
https://www.cdc.gov/flu/signs-symptoms/
Centers for Disease Control and Prevention. About Respiratory Illnesses – Emergency Warning Signs.
https://www.cdc.gov/respiratory-viruses/about/
Infectious Diseases Society of America. Clinical Practice Guidelines for Seasonal Influenza.
https://www.idsociety.org/practice-guideline/influenza
หมายเหตุสำคัญ
ไข้กลับหลัง Influenza ไม่สามารถวินิจฉัยว่าเป็น Bacterial Pneumonia จากอาการเพียงอย่างเดียว ผู้ป่วยบางรายอาจต้องได้รับการตรวจร่างกาย วัดออกซิเจน เอกซเรย์ปอด หรือการตรวจเพิ่มเติมก่อนตัดสินใจใช้ยาปฏิชีวนะ
หากเป็นเด็กเล็ก ผู้สูงอายุ หญิงตั้งครรภ์ ผู้มีโรคหัวใจ โรคปอด เบาหวาน ภูมิคุ้มกันต่ำ หรือมีอาการหอบ เจ็บหน้าอก ซึม และอาการทรุดลงหลังจากเคยดีขึ้น ควรได้รับการประเมินโดยเร็ว
เรียบเรียงโดย: www.chulalakpharmacy.com
No results found.
ยังไม่มีบัญชี