กลากขาหนีบหรือสังคัง หรือ Tinea cruris มักเกิดจากเชื้อรากลุ่ม dermatophytes และสามารถรักษาด้วยยาทาฆ่าเชื้อราได้หลายชนิด เช่น Terbinafine, Clotrimazole และ Ketoconazole แต่ยาทั้ง 3 ตัวไม่ได้เหมือนกันทั้งหมด โดยทั่วไป Terbinafine มักใช้ระยะสั้นกว่าและออกฤทธิ์ฆ่า dermatophytes ได้ดี ส่วน Clotrimazole และ Ketoconazole อยู่ในกลุ่ม azole ที่ครอบคลุมเชื้อราได้กว้างกว่าและมักต้องใช้ต่อเนื่องนานกว่า อย่างไรก็ตาม ก่อนเลือกยาควรแน่ใจก่อนว่าผื่นเป็นกลากจริง เพราะผื่น Candida, intertrigo, erythrasma หรือผื่นอักเสบในขาหนีบอาจมีลักษณะคล้ายกันและตอบสนองต่อยาไม่เหมือนกัน. (cdc.gov)
กลากขาหนีบเป็นการติดเชื้อราที่ผิวหนังบริเวณขาหนีบ ต้นขาด้านใน หรือรอบก้น โดยมักมีผื่นแดงคัน ขอบนูนมีขุยและค่อย ๆ ขยายออกด้านนอก บางรายมีบริเวณตรงกลางจางลง CDC ระบุว่า Tinea cruris เป็น dermatophyte infection และส่วนใหญ่สามารถรักษาด้วยยาฆ่าเชื้อราเฉพาะที่ เช่น Terbinafine, Clotrimazole หรือ Ketoconazole ได้. (cdc.gov)
Terbinafine, Clotrimazole และ Ketoconazole ต่างกันอย่างไร?
Terbinafine อยู่ในกลุ่ม allylamine และออกฤทธิ์ยับยั้งเอนไซม์ squalene epoxidase ทำให้เชื้อ dermatophyte ถูกทำลายโดยตรง จึงจัดว่ามีฤทธิ์ fungicidal ต่อเชื้อกลุ่มนี้
Clotrimazole และ Ketoconazole อยู่ในกลุ่ม azole ออกฤทธิ์ยับยั้งการสร้าง ergosterol ซึ่งเป็นส่วนประกอบสำคัญของเยื่อหุ้มเซลล์เชื้อรา โดยทั่วไปมีฤทธิ์ครอบคลุมเชื้อราได้กว้างกว่า เช่น dermatophytes และ Candida หลายชนิด
ในทางปฏิบัติ หากเป็น Tinea cruris ที่เกิดจาก dermatophyte อย่างชัดเจน Terbinafine มักมีข้อได้เปรียบเรื่องระยะเวลารักษาที่สั้นกว่า ขณะที่ azoles อย่าง Clotrimazole และ Ketoconazole เหมาะในกรณีที่ต้องการ spectrum กว้างขึ้นหรือยังมีความเป็นไปได้ของ yeast infection ร่วมด้วย. (pubmed.ncbi.nlm.nih.gov)
Terbinafine เหมาะกับกลากขาหนีบแบบไหน?
Terbinafine 1% เป็นหนึ่งในยาทาหลักสำหรับ dermatophyte infection เช่น Tinea cruris และ Tinea corporis โดยจุดเด่นคือออกฤทธิ์ต่อ dermatophytes ได้ดีและสามารถใช้ระยะสั้นกว่ายากลุ่ม azole หลายตัว
NHS ระบุว่า Terbinafine cream, gel หรือ spray มักใช้วันละ 1–2 ครั้งประมาณ 1–2 สัปดาห์ ขึ้นกับตำแหน่งและความรุนแรงของการติดเชื้อ. (nhs.uk)
งาน randomized controlled trial ใน Tinea corporis และ Tinea cruris พบว่า Terbinafine 1% ใช้วันละครั้งเพียง 7 วันสามารถให้ mycological cure ได้ประมาณ 84% เมื่อประเมินต่อเนื่องหลังรักษา. (pubmed.ncbi.nlm.nih.gov)
ดังนั้นหากเป็น กลากขาหนีบแบบคลาสสิก ขอบผื่นเป็นวง มีขุย และไม่มีลักษณะเด่นของ Candida Terbinafine มักเป็นตัวเลือกที่น่าสนใจ โดยเฉพาะผู้ที่ต้องการสูตรทาที่สั้นและสะดวก
Clotrimazole เหมาะกับกลากขาหนีบแบบไหน?
Clotrimazole 1% เป็น azole antifungal ที่ใช้ได้ทั้ง dermatophytes และ Candida จึงเป็นยาที่ใช้แพร่หลายมากในผื่นเชื้อราบริเวณขาหนีบ
NHS ระบุว่า Clotrimazole cream มักใช้วันละ 2–3 ครั้ง และรักษาต่อเนื่องประมาณ 2–4 สัปดาห์ ขึ้นกับชนิดการติดเชื้อ. (nhs.uk)
งานวิจัยในประเทศไทยปี 2024 ที่ศึกษาผู้ป่วย Tinea cruris พบว่า Clotrimazole 1% cream ใช้วันละ 2 ครั้งนาน 4 สัปดาห์ ให้ clinical cure ประมาณ 76.5% หลังจบการรักษา. (pubmed.ncbi.nlm.nih.gov)
จุดเด่นของ Clotrimazole คือหาซื้อง่าย ราคามักไม่สูง และครอบคลุมเชื้อหลายกลุ่ม แต่ต้องทาสม่ำเสมอนานกว่า Terbinafine ในหลายสูตร
Ketoconazole เหมาะกับกลากขาหนีบแบบไหน?
Ketoconazole 2% cream เป็นยากลุ่ม imidazole เช่นเดียวกับ Clotrimazole และสามารถใช้กับ Tinea cruris ได้ รวมถึง Candida, intertrigo และเชื้อ Malassezia บางชนิด
NHS ระบุว่า Ketoconazole cream ใช้รักษา jock itch และผื่นเชื้อราตามรอยพับได้ โดยส่วนใหญ่มักใช้วันละ 1–2 ครั้งและอาการมักดีขึ้นภายในประมาณ 2–3 สัปดาห์. (nhs.uk)
ดังนั้น Ketoconazole อาจมีประโยชน์หากผื่นอยู่ในบริเวณอับชื้นและยังไม่แน่ชัดว่าเป็น dermatophyte อย่างเดียวหรือมี yeast involvement ร่วมด้วย
อย่างไรก็ตาม หากเป็น Tinea cruris ที่ยืนยันว่าเกิดจาก dermatophyte งานเปรียบเทียบพบว่า Terbinafine 1% ใช้วันละครั้ง 1 สัปดาห์ให้ผล mycological cure สูงกว่า Ketoconazole 2% ใช้วันละครั้ง 2 สัปดาห์ในงานวิจัยหนึ่ง. (pubmed.ncbi.nlm.nih.gov)
ตัวไหนรักษาเร็วที่สุด?
โดยทั่วไป Terbinafine มักใช้ระยะเวลาสั้นที่สุด ในกลากขาหนีบจาก dermatophytes
ตัวอย่างสูตรที่พบบ่อย ได้แก่
Terbinafine 1%
→ วันละ 1–2 ครั้ง
→ ประมาณ 1–2 สัปดาห์
Clotrimazole 1%
→ วันละ 2–3 ครั้ง
→ ประมาณ 2–4 สัปดาห์
Ketoconazole 2%
→ วันละ 1–2 ครั้ง
→ โดยมากประมาณ 2–4 สัปดาห์
แต่ควรยึดฉลากของผลิตภัณฑ์แต่ละยี่ห้อเป็นหลัก เพราะ concentration และ formulation แตกต่างกันได้
CDC ระบุว่ากลากตามผิวหนังรวมถึง Tinea cruris โดยทั่วไปใช้ topical antifungal ประมาณ 2–4 สัปดาห์ แต่ผลิตภัณฑ์บางชนิด เช่น Terbinafine อาจใช้ regimen ที่สั้นกว่านั้นตามข้อมูลผลิตภัณฑ์และการศึกษา. (cdc.gov)
Terbinafine ดีกว่า Clotrimazole หรือ Ketoconazole เสมอไหม?
ไม่เสมอไป แม้ Terbinafine จะออกฤทธิ์เร็วและสะดวกใน dermatophyte infection แต่ไม่ได้หมายความว่าเหมาะกับผื่นขาหนีบทุกชนิด
Systematic review ของ topical treatment สำหรับ Tinea cruris และ Tinea corporis พบว่ายาฆ่าเชื้อราหลายชนิดมีประสิทธิภาพ และหลักฐานที่มีไม่ได้สนับสนุนให้สรุปว่ามียาตัวเดียวดีที่สุดสำหรับผู้ป่วยทุกคน. (pubmed.ncbi.nlm.nih.gov)
การเลือกยาควรดูทั้งชนิดของเชื้อ ความรุนแรงของผื่น ความสะดวกในการทา ราคา และโอกาสที่ผื่นอาจไม่ใช่ dermatophyte infection
กลากขาหนีบกับ Candida ต่างกันอย่างไร?
Tinea cruris มักเกิดจาก dermatophytes และมีลักษณะเป็นผื่นแดงขอบค่อนข้างชัด มีขุย และมักลามจากต้นขาด้านในออกด้านข้าง โดย ถุงอัณฑะมักไม่ใช่บริเวณหลักที่มีผื่น
ส่วน candidal intertrigo มักมีผื่นแดงชื้นบริเวณรอยพับ อาจเกี่ยวข้องกับถุงอัณฑะ และมีตุ่มแดงเล็ก ๆ หรือ satellite lesions รอบผื่นหลัก
หากผื่นมีลักษณะเป็น Candida ยากลุ่ม azole เช่น Clotrimazole หรือ Ketoconazole มักครอบคลุมได้ดีกว่า ขณะที่ Terbinafine มีจุดเด่นมากที่สุดต่อ dermatophytes
ดังนั้นการเลือกยาไม่ควรดูแค่คำว่า “ผื่นขาหนีบ” แต่ต้องดูว่า เชื้อที่สงสัยคือ dermatophyte หรือ yeast
สังคังคือกลากขาหนีบเสมอไหม?
ในภาษาทั่วไปมักเรียกผื่นคันบริเวณขาหนีบว่า “สังคัง” แต่ในทางการแพทย์ไม่ใช่ทุกผื่นขาหนีบจะเป็น Tinea cruris
โรคที่สามารถเลียนแบบกลากขาหนีบได้ เช่น
CDC ระบุว่าการวินิจฉัย ringworm จากลักษณะภายนอกเพียงอย่างเดียวอาจคลาดเคลื่อนได้ และการตรวจ skin scraping หรือ KOH สามารถช่วยยืนยัน diagnosis ในกรณีที่ไม่ชัดเจน. (cdc.gov)
ควรทายาเฉพาะตรงผื่นหรือเลยขอบออกไป?
ควรทาบาง ๆ บริเวณผื่นและเลยออกจากขอบผื่นเล็กน้อย เพราะเชื้ออาจอยู่บริเวณรอบขอบที่ยังมองไม่เห็นชัด
ก่อนทาควรทำความสะอาดและเช็ดผิวให้แห้ง โดยเฉพาะบริเวณขาหนีบที่มีเหงื่อและความอับชื้นสูง
ไม่ควรโปะครีมหนา เพราะไม่ได้ทำให้หายเร็วขึ้นและอาจเพิ่มการระคายเคือง
ผื่นหายแล้วควรหยุดยาทันทีไหม?
ไม่ควรหยุดก่อนครบระยะเวลาที่ระบุในฉลาก แม้อาการคันหรือความแดงจะดีขึ้นแล้ว เพราะเชื้ออาจยังไม่ถูกกำจัดทั้งหมด
CDC แนะนำให้ใช้ antifungal ให้ครบตามระยะเวลาที่กำหนด เพราะการหยุดก่อนกำหนดเพิ่มโอกาสที่โรคจะกลับมาเป็นซ้ำ. (cdc.gov)
สำหรับ Terbinafine บางสูตรอาจรักษาเพียง 1 สัปดาห์ ขณะที่ Clotrimazole หรือ Ketoconazole มักต้องใช้ต่อเนื่องหลายสัปดาห์ จึงไม่ควรใช้ระยะเวลาของยาตัวหนึ่งไปเทียบกับอีกตัวโดยตรง
ทำไมกลากขาหนีบบางคนรักษาไม่หาย?
สาเหตุที่พบบ่อย ได้แก่ วินิจฉัยผิด ใช้ยาไม่ครบ ทายาไม่สม่ำเสมอ มีเชื้อราที่เท้าหรือเล็บเป็นแหล่งแพร่กลับมา ใช้เสื้อผ้าอับชื้น หรือใช้ครีมผสมสเตียรอยด์จนลักษณะโรคเปลี่ยนไป
CDC เตือนว่า topical corticosteroids สามารถทำให้ ringworm แย่ลง ทำให้เชื้อลุกลาม และเปลี่ยนลักษณะผื่นจนวินิจฉัยยากขึ้น. (cdc.gov)
ภาวะนี้เรียกว่า Tinea incognito ซึ่งผื่นอาจดูแดงน้อยลงชั่วคราวแต่เชื้อยังลุกลามอยู่ใต้ผิว
ครีมผสมสเตียรอยด์ช่วยให้หายเร็วขึ้นไหม?
ไม่ควรใช้เป็นตัวเลือกแรกสำหรับกลากขาหนีบ CDC และ AAFP แนะนำหลีกเลี่ยง steroid-antifungal combination ในผื่นที่สงสัย Tinea เพราะ corticosteroid สามารถกดภูมิคุ้มกันเฉพาะที่ ทำให้เชื้อราลุกลามและเพิ่มความเสี่ยง Tinea incognito. (cdc.gov)
แม้ผื่นอาจดูแดงและคันน้อยลงเร็ว แต่ไม่ได้หมายความว่าเชื้อราถูกกำจัด
ถ้าทายา 1–2 สัปดาห์แล้วยังไม่ดีขึ้น ควรทำอย่างไร?
หากผื่นไม่ดีขึ้นเลยหรือกลับลุกลามมากขึ้น ควรกลับมาทบทวน diagnosis ก่อนเปลี่ยนยาไปเรื่อย ๆ
AAFP ปี 2025 แนะนำว่า หากวินิจฉัย Tinea ยังไม่แน่ชัดและไม่สามารถตรวจได้ทันที สามารถทดลองใช้ topical antifungal โดยไม่มี steroid ประมาณ 2 สัปดาห์ แล้วประเมิน response หากไม่ดีขึ้นควรพิจารณาการตรวจเพิ่มเติม. (aafp.org)
การตรวจ KOH scraping สามารถช่วยยืนยันว่ามี dermatophyte จริงหรือไม่
ถ้ากลากเป็นกว้างมาก ต้องใช้ยากินไหม?
บางกรณีจำเป็น โดยเฉพาะเมื่อผื่นกว้างหลายบริเวณ เป็นซ้ำบ่อย ลุกลามเร็ว มี follicular involvement มีภูมิคุ้มกันต่ำ หรือไม่ตอบสนองต่อ topical therapy
AAFP ระบุว่า oral antifungals อาจพิจารณาในผู้ที่มี extensive disease, immunocompromise หรือไม่ตอบสนองต่อยาทา. (aafp.org)
อย่างไรก็ตาม ไม่ควรซื้อ Terbinafine, Itraconazole หรือยา antifungal ชนิดรับประทานใช้เอง เพราะต้องพิจารณา diagnosis ยาอื่นที่ใช้อยู่ ปฏิกิริยาระหว่างยา และความเสี่ยงต่อตับ
Terbinafine ดื้อยาได้หรือไม่?
ได้ ปัจจุบันมีความกังวลเรื่อง dermatophytes ที่ดื้อต่อ Terbinafine เพิ่มขึ้น โดยเฉพาะ Trichophyton indotineae และเชื้อในกลุ่ม T. mentagrophytes บางสายพันธุ์
CDC ปี 2026 ระบุว่ามี emerging resistant ringworm ที่อาจทำให้ผื่นรุนแรง เป็นกว้าง และไม่ตอบสนองต่อ antifungal แบบทั่วไป และในบางรายจำเป็นต้องตรวจเชื้อและใช้ยารับประทานเป็นเวลานานขึ้น. (cdc.gov)
ดังนั้นถ้าใช้ Terbinafine อย่างถูกต้องแล้วผื่นยังลุกลาม ไม่ควรเพิ่มยาหรือทานานขึ้นเองอย่างไม่มีที่สิ้นสุด ควรตรวจยืนยันเชื้อ
ทำอย่างไรไม่ให้กลากขาหนีบกลับมาเป็นซ้ำ?
ควรลดความอับชื้นและแหล่งเชื้อร่วมด้วย เช่น เช็ดขาหนีบให้แห้งหลังอาบน้ำ เปลี่ยนกางเกงในเมื่อมีเหงื่อ เลือกเสื้อผ้าที่ระบายอากาศได้ และไม่ใช้ผ้าเช็ดตัวร่วมกับผู้อื่น
หากมีเชื้อราที่เท้าหรือเล็บควรรักษาพร้อมกัน เพราะการสวมกางเกงหลังสัมผัสเท้าที่มีเชื้อสามารถทำให้เชื้อแพร่กลับมายังขาหนีบได้
CDC ระบุว่า ringworm สามารถแพร่จากคน สัตว์ และสิ่งของที่ปนเปื้อน เช่น เสื้อผ้า ผ้าเช็ดตัว และพื้นผิวต่าง ๆ ได้. (cdc.gov)
สรุป
Terbinafine, Clotrimazole และ Ketoconazole สามารถใช้รักษากลากขาหนีบได้ แต่มีจุดเด่นต่างกัน
Terbinafine เหมาะกับ dermatophyte infection เช่น Tinea cruris โดยตรง มีฤทธิ์ fungicidal และมักใช้ระยะสั้นประมาณ 1–2 สัปดาห์
Clotrimazole เป็น azole ที่ครอบคลุมทั้ง dermatophytes และ Candida หาซื้อง่าย แต่โดยมากต้องทาวันละหลายครั้งและใช้ประมาณ 2–4 สัปดาห์
Ketoconazole เป็น azole เช่นกัน ครอบคลุม dermatophytes, Candida และเชื้อบางชนิดที่เกี่ยวข้องกับผื่นรอยพับ จึงมีประโยชน์เมื่อ diagnosis ยังมี yeast infection อยู่ใน differential diagnosis
หากเป็น กลากขาหนีบจาก dermatophyte แบบชัดเจน Terbinafine มักได้เปรียบเรื่องระยะเวลารักษาที่สั้นและความสะดวก แต่ไม่ได้หมายความว่าดีกว่าเสมอในทุกผื่น เพราะหากผื่นจริง ๆ เป็น Candida หรือโรคผิวหนังชนิดอื่น การเลือกยาอาจต่างออกไป. (pubmed.ncbi.nlm.nih.gov)
หากใช้ยาถูกต้องแล้วประมาณ 1–2 สัปดาห์ไม่ดีขึ้น ผื่นลามมาก เป็นซ้ำบ่อย หรือเคยใช้ครีมผสมสเตียรอยด์ ควรตรวจยืนยันเชื้อแทนการเปลี่ยนยาทาไปเรื่อย ๆ
FAQ
กลากขาหนีบ Terbinafine หรือ Clotrimazole ตัวไหนดีกว่า?
หากเป็น dermatophyte-confirmed Tinea cruris ทั้งสองชนิดใช้ได้ แต่ Terbinafine มักใช้ระยะสั้นกว่า ส่วน Clotrimazole ต้องใช้ต่อเนื่องประมาณ 2–4 สัปดาห์และมี spectrum ครอบคลุม Candida ด้วย. (pubmed.ncbi.nlm.nih.gov)
Ketoconazole ใช้รักษาสังคังได้ไหม?
ได้ Ketoconazole cream สามารถใช้รักษา Tinea cruris ได้ และยังครอบคลุม Candida รวมถึงผื่นเชื้อราบางชนิดในบริเวณรอยพับ. (nhs.uk)
Terbinafine ทากี่วันจึงหาย?
หลายสูตรใช้ประมาณ 1–2 สัปดาห์ และบางการศึกษาพบว่าการใช้วันละครั้ง 7 วันสามารถรักษา Tinea corporis/cruris ได้ แต่ควรใช้ตามฉลากของผลิตภัณฑ์ที่ใช้อยู่และไม่หยุดก่อนกำหนด. (pubmed.ncbi.nlm.nih.gov)
สังคังทาครีมผสมสเตียรอยด์ได้ไหม?
ไม่ควรใช้เอง CDC แนะนำหลีกเลี่ยง steroid cream ใน ringworm เพราะสามารถทำให้เชื้อลุกลามและทำให้ผื่นเปลี่ยนรูปจนกลายเป็น Tinea incognito. (cdc.gov)
ทายาแล้ว 2 สัปดาห์ไม่ดีขึ้น ควรเปลี่ยนเป็นตัวอื่นไหม?
ไม่ควรเปลี่ยนยาอย่างเดียวโดยไม่ทบทวน diagnosis เพราะผื่นอาจไม่ใช่ Tinea หรืออาจเป็นเชื้อดื้อยา ควรพิจารณาตรวจ KOH หรือพบแพทย์ โดยเฉพาะเมื่อผื่นลามหรือเป็นซ้ำ. (aafp.org)
ศึกษาข้อมูลเพิ่มเติม
เรียบเรียงโดย: ร้านขายยาจุฬาลักษณ์เภสัช
References
No results found.
ยังไม่มีบัญชี