มีแผลแล้วเผลอลุยน้ำท่วม หรือน้ำสกปรก ต้องทำอย่างไร? รู้วิธีล้างแผล ปิดแผล ป้องกันเชื้อ รวมถึงสัญญาณบวม แดง ร้อน ปวด มีหนอง และเมื่อไรควรพบแพทย์
บางครั้งเราไม่ได้ตั้งใจจะลุยน้ำเลยแต่สถานการณ์บังคับต้องเดินออกจากบ้าน ต้องขนของ ต้องช่วยคนในครอบครัว หรือแค่ก้าวพลาดลงไปในน้ำท่วมที่มองไม่เห็นพื้น
ปัญหาคือ ถ้าเท้าหรือขามี แผลถลอก แผลแตก แผลสด หรือแผลที่ยังไม่ปิดสนิท น้ำสกปรกไม่ได้สัมผัสเพียงผิวหนังด้านนอกอีกต่อไป
มันมีโอกาสสัมผัสเนื้อเยื่อโดยตรง
และน้ำท่วมสามารถปนเปื้อนทั้ง สิ่งปฏิกูล เชื้อโรค สารเคมี ดิน โคลน และเศษวัสดุ CDC จึงเตือนว่าแผลเปิดที่สัมผัสน้ำท่วมมีความเสี่ยงต่อการติดเชื้อ และควรหลีกเลี่ยงการให้แผลสัมผัสน้ำท่วมหากทำได้
ถ้าเผลอลุยมาแล้ว สิ่งสำคัญไม่ใช่การตกใจ แต่คือ
รีบล้างแผลให้ถูก ทำให้แผลสะอาด ป้องกันการปนเปื้อนซ้ำ และเฝ้าดูอาการติดเชื้อ
น้ำท่วมสกปรกแค่ไหน ทำไมแผลถึงติดเชื้อได้?
น้ำท่วมไม่ใช่น้ำสะอาดที่เพียงแค่ “ขุ่น”
CDC ระบุว่าน้ำท่วมอาจมีทั้ง ของเสียจากคนและสัตว์ น้ำเสียจากครัวเรือนหรืออุตสาหกรรม เชื้อโรค สารอันตราย และเศษวัสดุมีคม ปะปนอยู่ได้
เมื่อผิวหนังปกติสัมผัสน้ำ ร่างกายยังมีชั้นผิวช่วยป้องกันเชื้อได้ระดับหนึ่ง
แต่ถ้ามี แผลเปิด
กำแพงป้องกันนั้นถูกเปิดออก
เชื้อโรคจึงสามารถเข้าสู่เนื้อเยื่อได้ง่ายขึ้น และเพิ่มความเสี่ยงของ
CDC ระบุด้วยว่าแบคทีเรียกลุ่ม Vibrio ซึ่งพบตามธรรมชาติในน้ำทะเลและน้ำกร่อยสามารถทำให้เกิดการติดเชื้อที่ผิวหนังเมื่อแผลเปิดสัมผัสน้ำดังกล่าว โดยเฉพาะในช่วงน้ำท่วม
ถ้าแผลสัมผัสน้ำสกปรกแล้ว ต้องทำอย่างไรทันที?
หลังขึ้นจากน้ำ อย่ารอให้แผลเริ่มแดงก่อนค่อยทำความสะอาด
สิ่งแรกที่ควรทำคือ
1. ล้างมือก่อนจับแผล
ถ้าเป็นไปได้ให้ล้างมือด้วยสบู่และน้ำสะอาดก่อนทำแผล เพื่อลดการนำเชื้อเพิ่มเติมเข้าสู่แผล
หากไม่มีน้ำและสบู่ สามารถใช้ผลิตภัณฑ์ทำความสะอาดมือที่มีแอลกอฮอล์ตามความเหมาะสมก่อนเริ่มปฐมพยาบาล แต่การทำความสะอาดแผลเองยังควรใช้น้ำสะอาด
2. ล้างแผลด้วยสบู่และน้ำสะอาด
CDC แนะนำให้แผลเปิดที่สัมผัสน้ำท่วม ล้างอย่างทั่วถึงด้วยสบู่และน้ำสะอาด โดยเร็วที่สุด
หากมีดิน โคลน หรือเศษสกปรกติดอยู่ ให้ชะล้างออกอย่างระมัดระวัง
สำหรับแผลที่มีเศษวัสดุฝังอยู่ เช่น
ไม่ควรพยายามแคะลึก ๆ เอง โดยเฉพาะถ้าฝังแน่นหรือแผลลึก เพราะ CDC แนะนำให้พบแพทย์เมื่อมีวัตถุแปลกปลอมฝังอยู่ในแผล
3. ห้ามปล่อยแผลเปียกต่อ
หลังล้างแล้วให้ซับบริเวณรอบแผลให้แห้งด้วยวัสดุสะอาด
เป้าหมายคือ
ล้างสิ่งปนเปื้อนออก → ลดความชื้น → ป้องกันการสัมผัสน้ำสกปรกซ้ำ
4. ปิดแผลด้วยวัสดุปิดแผลที่สะอาด
CDC แนะนำให้ปิดแผลเปิดที่สะอาดด้วย ผ้าปิดแผลหรือวัสดุปิดแผลกันน้ำ เพื่อลดโอกาสปนเปื้อนซ้ำ โดยเฉพาะถ้ายังมีโอกาสต้องอยู่ในพื้นที่น้ำท่วม
แต่ถ้าเป็นแผลสกปรกหรือแผลลึกมาก ไม่ควรรีบปิดแน่นโดยไม่ประเมิน เพราะแผลที่ปนเปื้อนมากอาจต้องได้รับการทำความสะอาดหรือตัดเนื้อตายโดยบุคลากรทางการแพทย์ WHO ระบุว่าแผลปนเปื้อนควรได้รับการทำความสะอาดอย่างเหมาะสมและกำจัดเศษสิ่งสกปรกหรือเนื้อตายออกตามความจำเป็น
ใช้แอลกอฮอล์หรือไฮโดรเจนเปอร์ออกไซด์ราดแผลเลยดีไหม?
สิ่งสำคัญที่สุดตามคำแนะนำของ CDC คือ การชะล้างด้วยสบู่และน้ำสะอาดอย่างทั่วถึง
สำหรับแผลเปิดทั่วไป ไม่ควรคิดว่า “ยิ่งแสบ ยิ่งฆ่าเชื้อดี”
สารบางชนิดอาจทำให้เนื้อเยื่อระคายเคืองได้หากใช้ไม่เหมาะสม
ดังนั้น หากเป็นแผลเล็กหลังสัมผัสน้ำท่วม จุดเริ่มต้นที่ปลอดภัยที่สุดคือ
น้ำสะอาด + สบู่ + การชะล้างสิ่งสกปรกออก
จากนั้นเลือกผลิตภัณฑ์ทำแผลตามชนิดและสภาพของแผล โดยให้เภสัชกรหรือบุคลากรทางการแพทย์ช่วยประเมินหากไม่แน่ใจ
แผลแบบไหนควรไปพบแพทย์เลย ไม่ควรทำเองอย่างเดียว?
ควรได้รับการประเมินเร็ว หากเป็น
CDC ระบุว่าแผลแทงและแผลที่ปนเปื้อนดิน อุจจาระ หรือน้ำลายมีความเสี่ยงต่อการติดเชื้อและควรได้รับการประเมินเรื่อง วัคซีนบาดทะยัก ตามประวัติการได้รับวัคซีนของแต่ละคน
ลุยน้ำแล้วแผลแดง บวม ร้อน ปวด แปลว่าอะไร?
นี่คือสัญญาณที่ต้องให้ความสำคัญ
CDC แนะนำให้พบแพทย์ทันทีหากแผลเริ่มมี
เพราะอาจเป็นสัญญาณของ แผลติดเชื้อ
จำง่าย ๆ ว่า
แดงลาม + ร้อน + บวม + ปวดมากขึ้น + หนอง = อย่ารอดูเอง
โดยเฉพาะถ้าอาการเปลี่ยนเร็วภายในไม่กี่ชั่วโมง
แผลมีกลิ่นหรือมีน้ำเหลือง ถือว่าติดเชื้อไหม?
ไม่สามารถตัดสินจากน้ำเหลืองอย่างเดียวได้ เพราะแผลบางชนิดมีสารคัดหลั่งในกระบวนการสมานแผลตามธรรมชาติ
แต่ถ้ามี
หนองขุ่น + กลิ่นผิดปกติ + แดงลาม + ปวดมากขึ้น + บวม + ไข้
จะน่ากังวลเรื่องการติดเชื้อมากขึ้น และไม่ควรรักษาด้วยตัวเองต่อ
ถ้ามีเบาหวานแล้วแผลโดนน้ำท่วม ต้องระวังมากขึ้นไหม?
ควรระวังเป็นพิเศษ
คนที่เป็นเบาหวานอาจมีปัญหาเรื่องการสมานแผล ระบบประสาทรับความรู้สึก และการไหลเวียนเลือดที่เท้าในบางราย ทำให้แผลเล็ก ๆ สามารถกลายเป็นปัญหาใหญ่ได้โดยไม่รู้สึกเจ็บมาก
หากมีเบาหวานแล้วแผลสัมผัสน้ำสกปรก โดยเฉพาะแผลบริเวณเท้า ไม่ควรรอให้มีหนองก่อนค่อยขอคำปรึกษา
ควรให้บุคลากรทางการแพทย์ประเมินเร็วขึ้น
แล้วต้องฉีดบาดทะยักไหม?
คำถามนี้สำคัญมากหลังถูกของมีคมบาดหรือมีแผลปนเปื้อน
บาดทะยัก (Tetanus) เกิดจากสปอร์ของแบคทีเรีย Clostridium tetani ที่เข้าสู่ร่างกายผ่านแผล โดยเฉพาะแผลสกปรกและแผลแทง
WHO ระบุว่าการป้องกันบาดทะยักในสถานการณ์ฉุกเฉินต้องอาศัยทั้ง การทำความสะอาดแผลอย่างเหมาะสมและการประเมินวัคซีนตามประวัติของผู้ป่วย และในบางกรณีของแผลสกปรกที่ผู้ป่วยได้รับวัคซีนไม่ครบ อาจต้องพิจารณา tetanus immunoglobulin (TIG) ร่วมด้วย
ดังนั้นถ้าไม่แน่ใจว่า
“ฉีดวัคซีนบาดทะยักครั้งล่าสุดเมื่อไร?”
โดยเฉพาะหลังมี แผลแทง แผลลึก หรือแผลสกปรก ควรให้สถานพยาบาลประเมิน ไม่ควรเดาเอง
ถ้ายังจำเป็นต้องลุยน้ำต่อ ต้องป้องกันแผลอย่างไร?
วิธีที่ดีที่สุดคือ อย่าให้แผลสัมผัสน้ำท่วม
CDC แนะนำว่าผู้ที่มีแผลเปิดควรหลีกเลี่ยงน้ำท่วม และหากจำเป็นต้องสัมผัสจริง ควรปิดแผลที่สะอาดด้วย วัสดุปิดแผลกันน้ำ พร้อมสวมอุปกรณ์ป้องกัน เช่น รองเท้าบู๊ตกันน้ำ
หลังขึ้นจากน้ำ
ถอดอุปกรณ์ → ล้างมือ → เปิดตรวจแผล → ล้างแผล → ซับให้แห้ง → ปิดแผลใหม่
อย่าใช้วัสดุปิดแผลเดิมที่เปียกหรือสกปรกต่อ
แผลหลังน้ำท่วมเกี่ยวข้องกับโรคฉี่หนูไหม?
น้ำท่วมสามารถเพิ่มความเสี่ยงโรคติดเชื้อหลายชนิด ไม่ใช่เฉพาะแผลติดเชื้อ
หนึ่งในโรคที่มักถูกพูดถึงคือ Leptospirosis หรือโรคฉี่หนู ซึ่งเชื้อสามารถเข้าสู่ร่างกายผ่านผิวหนังที่มีแผลหรือเยื่อบุต่าง ๆ เมื่อสัมผัสน้ำหรือดินที่ปนเปื้อน
ดังนั้น หากหลังลุยน้ำมีอาการ ไข้สูง ปวดศีรษะ ปวดเมื่อยมาก โดยเฉพาะปวดน่อง ตาแดง หรืออาการป่วยทั่วร่างกาย ไม่ควรคิดว่าเป็นเพียงแผลติดเชื้อเฉพาะที่ ควรพบแพทย์และแจ้งประวัติว่าเคยสัมผัสน้ำท่วม
อย่าซื้อยาปฏิชีวนะกินเองเพียงเพราะแผลโดนน้ำ
อีกความเข้าใจผิดที่พบได้คือ
“น้ำสกปรกมาก กินยาฆ่าเชื้อดักไว้ก่อนดีกว่า”
ไม่ควรทำเช่นนั้นเอง
แผลแต่ละแบบมีความเสี่ยงและเชื้อที่เป็นไปได้ต่างกัน การเลือกใช้ยาปฏิชีวนะจึงต้องพิจารณาจากชนิดแผล อาการติดเชื้อ โรคประจำตัว และลักษณะการสัมผัสน้ำ
หัวใจของการป้องกันเบื้องต้นยังคงเป็น
ล้างแผลให้เร็ว + เอาสิ่งปนเปื้อนออก + ป้องกันการสัมผัสซ้ำ + เฝ้าดูอาการ
WHO เน้นว่าการดูแลแผลปนเปื้อนอย่างถูกต้อง รวมถึงการทำความสะอาดและกำจัดเนื้อตายหรือเศษปนเปื้อนเมื่อจำเป็น มีบทบาทสำคัญในการป้องกันการติดเชื้อรุนแรง
FAQ
มีแผลแล้วลุยน้ำท่วม ต้องทำอะไรเป็นอย่างแรก?
ล้างแผลด้วยสบู่และน้ำสะอาดโดยเร็ว ชะสิ่งสกปรกออก ซับให้แห้ง และปิดด้วยวัสดุปิดแผลสะอาดตามความเหมาะสม
แผลโดนน้ำท่วมต้องกินยาฆ่าเชื้อไหม?
ไม่จำเป็นต้องใช้ยาปฏิชีวนะทุกคน ควรประเมินจากลักษณะแผลและอาการติดเชื้อก่อน ไม่ควรซื้อยากินเองเพื่อป้องกันโดยอัตโนมัติ
แผลแดงหลังลุยน้ำอันตรายไหม?
ถ้าแดงเพิ่มขึ้น บวม ร้อน ปวดมากขึ้น หรือมีหนอง ควรพบแพทย์ เพราะเป็นสัญญาณที่อาจเข้าได้กับแผลติดเชื้อ
แผลโดนน้ำสกปรกต้องฉีดบาดทะยักไหม?
ขึ้นกับชนิดของแผลและประวัติวัคซีน โดยเฉพาะแผลสกปรก แผลแทง หรือแผลที่ปนเปื้อนดิน ควรให้บุคลากรทางการแพทย์ประเมิน
ถ้ามีแผลแต่จำเป็นต้องลุยน้ำ ทำอย่างไร?
หลีกเลี่ยงถ้าเป็นไปได้ หากจำเป็นควรปิดแผลสะอาดด้วยวัสดุกันน้ำและสวมรองเท้าบู๊ตกันน้ำ หลังขึ้นจากน้ำให้ล้างและตรวจแผลใหม่ทันที
ถ้ามีแผลแล้วเผลอลุยน้ำสกปรก สิ่งสำคัญที่สุดคือ อย่ารอให้แผลเริ่มติดเชื้อก่อนค่อยดูแล
ให้ทำทันที:
ล้างมือ → ล้างแผลด้วยสบู่และน้ำสะอาด → เอาดินหรือสิ่งปนเปื้อนออก → ซับให้แห้ง → ปิดแผลสะอาด → หลีกเลี่ยงน้ำท่วมซ้ำ
จากนั้นเฝ้าสังเกตว่าแผลมี
แดงลาม บวม ร้อน ปวดมากขึ้น มีหนอง หรือมีไข้หรือไม่
หากมีอาการเหล่านี้ ควรพบแพทย์โดยเร็ว
และถ้าเป็น แผลลึก แผลแทง มีของแปลกปลอมฝัง หรือไม่แน่ใจเรื่องวัคซีนบาดทะยัก ควรได้รับการประเมินจากสถานพยาบาลตั้งแต่ต้น
ในช่วงน้ำท่วม คำว่า “แผลนิดเดียว” ไม่ควรทำให้เราประมาท เพราะสิ่งที่มองไม่เห็นในน้ำอาจสำคัญกว่าขนาดของแผลที่มองเห็น
References
หมายเหตุสำคัญ
บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อให้ความรู้เบื้องต้น ไม่ใช้แทนการตรวจแผลจริงจากแพทย์หรือบุคลากรทางการแพทย์ หากแผลลึก ปนเปื้อนมาก มีของแปลกปลอมฝัง เลือดออกไม่หยุด หรือเริ่มมีอาการแดง บวม ร้อน ปวด มีหนอง หรือไข้ ควรได้รับการประเมินโดยเร็ว
เรียบเรียงโดย: www.chulalakpharmacy.com
No results found.
ยังไม่มีบัญชี