Benzathine Penicillin G คืออะไร? ทำไมเป็นยาหลักในการรักษาซิฟิลิส
Benzathine Penicillin G หรือ BPG เป็นยาปฏิชีวนะ Penicillin G ชนิดออกฤทธิ์ยาวที่ฉีดเข้ากล้ามเนื้อ และยังเป็นยาหลักสำหรับรักษาซิฟิลิสหลายระยะ เพราะสามารถรักษาระดับยาในร่างกายได้นานพอต่อการกำจัดเชื้อ Treponema pallidum มีประสบการณ์การใช้และหลักฐานประสิทธิผลมายาวนาน ซิฟิลิสระยะต้นโดยทั่วไปใช้ 2.4 ล้านยูนิตครั้งเดียว ส่วนระยะปลายหรือไม่ทราบระยะเวลาติดเชื้อใช้สัปดาห์ละครั้ง 3 ครั้ง แต่ Neurosyphilis ต้องใช้ Penicillin G รูปแบบอื่นที่เข้าสู่ระบบประสาทได้ดีกว่า
Benzathine Penicillin G คือยาอะไร?
Benzathine Penicillin G หรือเรียกย่อว่า BPG เป็น Penicillin G ที่ทำให้อยู่ในรูปเกลือ benzathine เพื่อให้ยาละลายและถูกดูดซึมจากตำแหน่งฉีดเข้ากล้ามเนื้ออย่างช้า ๆ
จุดเด่นคือหลังฉีดแล้วจะเกิดลักษณะคล้าย depot ของยาในกล้ามเนื้อ ทำให้มี Penicillin G ระดับต่ำแต่ต่อเนื่องอยู่ในร่างกายได้นานกว่าการใช้ Penicillin G บางรูปแบบ
คุณสมบัตินี้เหมาะกับเชื้อ Treponema pallidum ซึ่งเป็นเชื้อที่ก่อโรคซิฟิลิส และเป็นเหตุผลสำคัญที่ BPG ถูกใช้เป็นยาหลักสำหรับซิฟิลิสระยะที่ไม่มีการติดเชื้อระบบประสาทส่วนกลาง
CDC ระบุว่า Penicillin G ชนิดฉีดเป็นยาที่เลือกใช้สำหรับรักษาซิฟิลิสทุกระยะ แต่ต้องเลือก “รูปแบบของ Penicillin” ให้เหมาะกับตำแหน่งและระยะของโรค
ทำไม Benzathine Penicillin G จึงเป็นยาหลักของซิฟิลิส?
เหตุผลสำคัญมีหลายประการ
WHO จึงยังแนะนำ Benzathine Penicillin G เป็น first-line treatment สำหรับซิฟิลิส และ CDC ระบุว่า Penicillin G เป็น preferred drug สำหรับทุกระยะของโรคซิฟิลิส
Benzathine Penicillin G ฆ่าเชื้อซิฟิลิสอย่างไร?
Penicillin ออกฤทธิ์รบกวนการสร้างผนังเซลล์ของแบคทีเรีย ทำให้เชื้อไม่สามารถสร้างโครงสร้างผนังเซลล์ได้ตามปกติและถูกทำลายในที่สุด
สำหรับ Treponema pallidum จุดสำคัญของการรักษาไม่ได้อยู่ที่การทำให้ระดับยาในเลือดสูงมากในช่วงสั้น ๆ แต่ต้องมีระดับยาที่เพียงพอต่อเชื้อเป็นระยะเวลาที่เหมาะสม
Benzathine formulation จึงเหมาะเพราะปล่อย Penicillin G ออกมาช้าและต่อเนื่องหลังฉีดเข้ากล้ามเนื้อ
ซิฟิลิสระยะต้นต้องฉีดกี่ครั้ง?
แนวทางกรมควบคุมโรค พ.ศ. 2567 และ CDC แนะนำ Benzathine Penicillin G 2.4 ล้านยูนิต ฉีดเข้ากล้ามเนื้อครั้งเดียวสำหรับ Early Syphilis ได้แก่
ในทางปฏิบัติ BPG 2.4 ล้านยูนิตหนึ่ง dose อาจถูกแบ่งฉีดเข้ากล้ามเนื้อสะโพกสองข้าง ข้างละ 1.2 ล้านยูนิต
ดังนั้นคำว่า “ฉีด 2 เข็ม” ในกรณีนี้อาจหมายถึงการแบ่งปริมาณยา 2.4 ล้านยูนิตออกเป็นสองตำแหน่งในวันเดียว ไม่ได้หมายความว่าได้รับการรักษาสอง dose
ซิฟิลิสระยะต้นฉีดเพิ่มเป็น 3 ครั้งจะหายดีกว่าไหม?
โดยทั่วไปไม่จำเป็น
CDC ระบุว่าการเพิ่ม Benzathine Penicillin G อีกหลาย dose ใน Primary, Secondary หรือ Early Latent Syphilis ไม่ได้แสดงว่าช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการรักษา แม้ในผู้ติดเชื้อ HIV
ดังนั้นจำนวนครั้งของการฉีดไม่ควรกำหนดจากความรู้สึกว่า “ฉีดเยอะกว่าน่าจะฆ่าเชื้อได้ดีกว่า” แต่ต้องกำหนดตามระยะของซิฟิลิส
เมื่อไรต้องฉีด Benzathine Penicillin G 3 ครั้ง?
สำหรับ Late Latent Syphilis หรือ Latent Syphilis of Unknown Duration แนวทาง CDC และกรมควบคุมโรคของไทยแนะนำ
เหตุผลของการให้ยานานขึ้นคือในซิฟิลิสที่ติดเชื้อมานาน เชื้ออาจมีอัตราการแบ่งตัวช้ากว่า และในกรณีไม่ทราบระยะเวลาการติดเชื้อ จำเป็นต้องรักษาให้ครอบคลุมกรณีที่อาจเป็น Late Syphilis
ดังนั้นความแตกต่างระหว่าง “1 ครั้ง” กับ “3 ครั้ง” ขึ้นกับระยะของโรค ไม่ได้ขึ้นกับค่า RPR เพียงอย่างเดียว
RPR สูง แปลว่าต้องฉีด 3 ครั้งหรือไม่?
ไม่เสมอไป
ค่า RPR หรือ VDRL เป็น Nontreponemal Test ที่ใช้ช่วยวินิจฉัยและติดตามการตอบสนองต่อการรักษา แต่ไม่สามารถใช้ค่า titer เพียงอย่างเดียวระบุว่าเป็น Early หรือ Late Latent Syphilis ได้อย่างน่าเชื่อถือ
ตัวอย่างเช่น RPR 1:32 ไม่ได้หมายความโดยอัตโนมัติว่าต้องฉีด 3 ครั้ง และ RPR 1:2 ก็ไม่ได้หมายความว่าใช้เพียง 1 ครั้งเสมอไป
การเลือกสูตรยาต้องดูร่วมกับ
ทำไม Neurosyphilis จึงใช้ Benzathine Penicillin G อย่างเดียวไม่ได้?
เพราะ BPG ไม่สามารถสร้างระดับ Penicillin ใน cerebrospinal fluid หรือระบบประสาทส่วนกลางได้เพียงพอสำหรับการรักษา Neurosyphilis
แนวทางกรมควบคุมโรค พ.ศ. 2567 แนะนำสำหรับ Neurosyphilis ให้ใช้
Aqueous Crystalline Penicillin G 18–24 ล้านยูนิตต่อวัน ทางหลอดเลือดดำ โดยแบ่งให้ทุก 4 ชั่วโมง เป็นเวลา 10–14 วัน
ดังนั้นผู้ที่มีอาการทางระบบประสาท เช่น
ต้องได้รับการประเมินเพิ่มเติม ไม่ควรคิดว่าเพียงเพิ่มจำนวนเข็ม BPG เป็น 3 ครั้งจะสามารถรักษา Neurosyphilis ได้
ซิฟิลิสขึ้นตาหรือหู ใช้ BPG ได้ไหม?
Ocular Syphilis และ Otosyphilis ต้องได้รับการประเมินในลักษณะเดียวกับ Neurosyphilis และมักต้องใช้ Penicillin regimen ที่ให้ระดับยาเพียงพอในระบบที่เกี่ยวข้อง
จึงไม่ควรรักษาเพียงด้วย Benzathine Penicillin G ตามสูตร Early Syphilis โดยไม่ประเมินอาการเหล่านี้
หากมีตามัว การมองเห็นเปลี่ยน ปวดตา หูอื้อ หรือการได้ยินลดลงหลังสงสัยหรือวินิจฉัยซิฟิลิส ควรพบแพทย์โดยเร็ว
หญิงตั้งครรภ์เป็นซิฟิลิส ทำไม Penicillin สำคัญมาก?
Penicillin มีความสำคัญเป็นพิเศษในหญิงตั้งครรภ์ เพราะเป็นยาที่มีหลักฐานประสิทธิผลในการรักษาการติดเชื้อของมารดาและช่วยป้องกันการถ่ายทอดเชื้อไปยังทารก
CDC ระบุว่า Parenteral Penicillin G เป็นการรักษาเพียงวิธีเดียวที่มี documented efficacy สำหรับซิฟิลิสในระหว่างตั้งครรภ์
หากหญิงตั้งครรภ์มีประวัติแพ้ Penicillin แนวทางแนะนำให้ทำ Penicillin Desensitization แล้วรักษาด้วย Penicillin ตามระยะของโรค แทนการเลือกยาปฏิชีวนะชนิดอื่นด้วยตนเอง
ถ้าแพ้ Penicillin ใช้ Doxycycline แทนได้ไหม?
สำหรับผู้ที่ไม่ได้ตั้งครรภ์ ยาทางเลือกอาจมีบทบาทในบางระยะของโรค เช่น Doxycycline แต่ข้อมูลสนับสนุนยาทางเลือกมีน้อยกว่า Penicillin และจำเป็นต้องติดตามผลทางคลินิกและ RPR/VDRL อย่างเหมาะสม
โดยเฉพาะหญิงตั้งครรภ์ ไม่ควรใช้ Doxycycline แทน Penicillin เพื่อรักษาซิฟิลิส
ดังนั้นประวัติ “แพ้ Penicillin” ควรได้รับการซักให้ชัด เพราะหลายคนที่เคยมีผื่นหรืออาการไม่พึงประสงค์จากยาในอดีตอาจไม่ได้มี true penicillin allergy จริง
ฉีด Benzathine Penicillin G แล้วมีไข้ หนาวสั่น เป็นการแพ้ยาหรือไม่?
ไม่เสมอไป
หลังเริ่มรักษาซิฟิลิส ผู้ป่วยบางรายอาจเกิด Jarisch–Herxheimer Reaction ภายในประมาณ 24 ชั่วโมงแรก มีอาการ เช่น
อาการนี้เกิดจาก inflammatory response ต่อการรักษาเชื้อและไม่ใช่ Penicillin Allergy
แต่ถ้ามีอาการ เช่น
ต้องระวัง Immediate Allergic Reaction หรือ Anaphylaxis และควรได้รับการรักษาฉุกเฉิน
ฉีดยาแล้วแผลหาย แปลว่าซิฟิลิสหายแล้วหรือยัง?
การที่แผลหรือผื่นหายเป็นสัญญาณทางคลินิกที่ดี แต่ยังไม่เพียงพอสำหรับยืนยันการตอบสนองทั้งหมด
หลังรักษาต้องติดตาม quantitative RPR หรือ VDRL ตามช่วงเวลาที่เหมาะสม และเปรียบเทียบกับค่าในวันที่รักษา
สิ่งที่ต้องการเห็นโดยทั่วไปคือ titer ลดลงอย่างเหมาะสมตามระยะและระยะเวลาติดตาม
Treponemal tests เช่น TPHA หรือ TPPA สามารถยังคงเป็นบวกเป็นเวลานานหรืออาจตลอดชีวิต จึงไม่ควรใช้การที่ TPHA ยังเป็นบวกสรุปว่ายังรักษาไม่หาย
ฉีด Benzathine Penicillin G แล้วติดซิฟิลิสใหม่ได้ไหม?
ได้
การรักษาซิฟิลิสสำเร็จไม่ได้สร้างภูมิคุ้มกันถาวร ผู้ที่ได้รับเชื้อจากคู่ใหม่หรือคู่เดิมที่ยังไม่ได้รับการรักษาสามารถติดซิฟิลิสซ้ำได้
ดังนั้นหลังรักษาควร
ศึกษาข้อมูลเพิ่มเติม
FAQ
Benzathine Penicillin G กับ Penicillin G เหมือนกันไหม?
เป็น Penicillin G เช่นกัน แต่ formulation ต่างกัน Benzathine form ถูกออกแบบให้ดูดซึมจากกล้ามเนื้อช้าและออกฤทธิ์นาน ขณะที่ Aqueous Crystalline Penicillin G มีคุณสมบัติและวิธีให้ยาต่างออกไปและใช้ใน Neurosyphilis
ฉีด 2 ข้างสะโพกถือว่า 2 เข็มหรือ 1 dose?
หากเป็น BPG รวม 2.4 ล้านยูนิตที่แบ่งฉีดข้างละ 1.2 ล้านยูนิตในวันเดียว ถือเป็น 1 treatment dose ไม่ใช่การรักษาสองสัปดาห์
RPR สูงต้องฉีด 3 ครั้งทุกคนไหม?
ไม่ใช่ จำนวน dose ขึ้นกับระยะของซิฟิลิส ไม่ควรใช้ RPR titer เพียงอย่างเดียวกำหนดสูตรรักษา
ซิฟิลิสระยะต้นฉีด 3 ครั้งดีกว่า 1 ครั้งไหม?
CDC ระบุว่าการเพิ่ม dose ใน Primary, Secondary หรือ Early Latent Syphilis ไม่ได้เพิ่มประสิทธิภาพของสูตรมาตรฐานอย่างชัดเจน
Benzathine Penicillin G รักษา Neurosyphilis ได้ไหม?
ไม่ใช่สูตรหลัก เพราะระดับยาในระบบประสาทไม่เพียงพอ Neurosyphilis ต้องใช้สูตร Penicillin ที่สามารถให้ระดับยาใน CSF ได้เหมาะสม เช่น Aqueous Crystalline Penicillin G ทางหลอดเลือดดำ
สรุป
Benzathine Penicillin G เป็น Penicillin G ชนิดออกฤทธิ์ยาวที่ยังเป็นยาหลักในการรักษาซิฟิลิสหลายระยะ
เหตุผลสำคัญคือ
ดังนั้นสิ่งสำคัญก่อนฉีดยาไม่ใช่เพียงการรู้ว่า “ผลซิฟิลิสเป็นบวก” แต่ต้องระบุ ระยะของโรคและมีการเกี่ยวข้องกับระบบประสาท ตา หรือหูหรือไม่ เพื่อเลือกชนิด Penicillin ขนาดยา และระยะเวลาการรักษาให้ถูกต้อง
บทความที่เกี่ยวข้อง
References
กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข. แนวทางการดูแลรักษาโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ พ.ศ. 2567.
https://stisqsa.ddc.moph.go.th/app-assets/manual/2567/แนวทางการดูแลรักษาโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์_2567.pdf
Centers for Disease Control and Prevention. Syphilis – STI Treatment Guidelines.
https://www.cdc.gov/std/treatment-guidelines/syphilis.htm
Centers for Disease Control and Prevention. Primary and Secondary Syphilis – STI Treatment Guidelines.
https://www.cdc.gov/std/treatment-guidelines/p-and-s-syphilis.htm
Centers for Disease Control and Prevention. Latent Syphilis – STI Treatment Guidelines.
https://www.cdc.gov/std/treatment-guidelines/latent-syphilis.htm
World Health Organization. Sexually Transmitted Infections – Benzathine Penicillin G.
https://www.who.int/teams/global-hiv-hepatitis-and-stis-programmes/stis/treatment/shortages-of-penicillin
หมายเหตุสำคัญ
Benzathine Penicillin G เป็นยาฉีดที่ควรใช้หลังได้รับการวินิจฉัยและระบุระยะของซิฟิลิสอย่างเหมาะสม ไม่ควรซื้อหรือฉีดเอง เพราะสูตรรักษาของ Early Syphilis, Late Syphilis และ Neurosyphilis แตกต่างกัน
ผู้ที่มีประวัติแพ้ Penicillin ตั้งครรภ์ มีอาการทางระบบประสาท การมองเห็น หรือการได้ยิน ควรแจ้งแพทย์ก่อนเริ่มการรักษา และหลังรักษาควรติดตาม RPR/VDRL ตามกำหนดเพื่อประเมินการตอบสนองและการติดเชื้อซ้ำ
เรียบเรียงโดย: www.chulalakpharmacy.com
No results found.
ยังไม่มีบัญชี