แผลร้อนในกับเริมที่ปากต่างกันอย่างไร? ดูจากตำแหน่ง ลักษณะแผล และอาการ

แผลร้อนในกับเริมที่ปากต่างกันอย่างไร? ดูจากตำแหน่ง ลักษณะแผล และอาการ

แผลร้อนใน หรือ Canker Sore / Aphthous Ulcer กับเริมที่ปาก หรือ Cold Sore / Oral Herpes อาจทำให้เกิดแผลเจ็บบริเวณปากเหมือนกัน แต่มีลักษณะต่างกันค่อนข้างชัดในหลายกรณี

ร้อนในมักเป็น แผลกลมหรือรี มีพื้นสีขาวหรือเหลืองและขอบแดง เกิดบนเยื่อบุด้านในช่องปาก เช่น ด้านในริมฝีปาก กระพุ้งแก้ม ใต้ลิ้น หรือเพดานอ่อน และ ไม่ติดต่อจากคนสู่คน

ส่วนเริมที่ปากมักเกิดจาก Herpes Simplex Virus type 1 หรือ HSV-1 และมักเริ่มจากอาการยิบ ๆ คัน แสบ หรือร้อนบริเวณริมฝีปาก ก่อนเกิด ตุ่มน้ำใสเล็ก ๆ หลายตุ่มรวมเป็นกลุ่ม จากนั้นตุ่มแตกกลายเป็นแผลและตกสะเก็ด

เริมมักพบบริเวณริมฝีปากหรือขอบริมฝีปาก และสามารถแพร่เชื้อสู่ผู้อื่นได้

อย่างไรก็ตาม ตำแหน่งเพียงอย่างเดียวไม่สามารถแยกได้ 100% เพราะ HSV สามารถเกิดภายในช่องปากได้เช่นกัน หากแผลผิดปกติ เป็นซ้ำบ่อย ไม่หาย มีไข้มาก เหงือกอักเสบรุนแรง หรือมีอาการบริเวณดวงตาร่วม ควรได้รับการประเมินเพิ่มเติม

แผลในปากเป็นอาการที่พบได้บ่อย หลายคนเห็นแผลเจ็บบริเวณริมฝีปากหรือในช่องปากแล้วสงสัยว่าเป็น “ร้อนใน” หรือ “เริม”

ทั้งสองภาวะอาจทำให้เจ็บ แสบ และรับประทานอาหารลำบากได้ แต่สาเหตุแตกต่างกันชัดเจน

ร้อนในเป็นแผลอักเสบของเยื่อบุช่องปากและไม่ใช่โรคติดต่อ

ขณะที่เริมเกิดจาก Herpes Simplex Virus และสามารถแพร่เชื้อได้

วิธีแยกเบื้องต้นที่มีประโยชน์ที่สุดคือดูพร้อมกัน 3 อย่าง

ตำแหน่งของแผล + รูปร่างของแผล + อาการก่อนเกิดแผล

แผลร้อนในคืออะไร?

แผลร้อนใน หรือ Aphthous Ulcer เป็นแผลตื้นบริเวณเนื้อเยื่อด้านในช่องปาก

ลักษณะทั่วไปคือเป็นแผลกลมหรือรูปไข่ พื้นแผลสีขาว เหลือง หรือเทาอ่อน และมีขอบแดง

มักเจ็บมากขึ้นเมื่อกินอาหารเผ็ด เปรี้ยว หรือเค็ม

จุดสำคัญคือร้อนใน ไม่มีตุ่มน้ำใสเป็นกลุ่มนำมาก่อน และไม่ติดต่อ

ตำแหน่งที่พบบ่อย ได้แก่ ด้านในริมฝีปาก กระพุ้งแก้ม บนหรือล่างลิ้น บริเวณฐานเหงือก และเพดานอ่อน

Minor Canker Sore ส่วนใหญ่มักหายได้เองภายในประมาณ 1–2 สัปดาห์

เริมที่ปากคืออะไร?

เริมที่ปาก หรือ Oral Herpes / Herpes Labialis มักเกิดจาก HSV-1 แม้ HSV-2 ก็สามารถทำให้เกิดการติดเชื้อบริเวณปากได้

ลักษณะคลาสสิกของ Cold Sore คือ มีอาการยิบ แสบ คัน หรือตึงนำมาก่อน แล้วตามด้วยตุ่มน้ำใสขนาดเล็กหลายตุ่มรวมกันเป็นกลุ่ม

หลังจากนั้นตุ่มจะแตก กลายเป็นแผล อาจมีน้ำเหลือง แล้วค่อย ๆ แห้งและตกสะเก็ด

มักเกิดบริเวณขอบริมฝีปากหรือรอบปาก

ในหลายคน อาการ Tingling, Burning หรือ Itching จะเกิดก่อนเห็นตุ่มน้ำประมาณหนึ่งวัน

จุดที่ช่วยแยกง่ายที่สุด: แผลอยู่ “ด้านใน” หรือ “ขอบริมฝีปาก”?

ตำแหน่งช่วยแยกได้มาก แต่ไม่ใช่เกณฑ์เด็ดขาด

ร้อนใน มักเกิดด้านในช่องปาก เช่น ด้านในริมฝีปาก กระพุ้งแก้ม ใต้ลิ้น ด้านข้างลิ้น ฐานเหงือก หรือเพดานอ่อน

ส่วน เริมที่ปากแบบที่พบบ่อย มักเกิดที่ขอบริมฝีปาก รอบริมฝีปาก รอบปาก หรือใกล้จมูกในบางราย

อย่างไรก็ตาม HSV สามารถเกิดในช่องปากได้ โดยเฉพาะการติดเชื้อครั้งแรก

จึงไม่ควรใช้ตำแหน่งเพียงอย่างเดียววินิจฉัย

ร้อนในมีตุ่มน้ำก่อนหรือไม่?

โดยทั่วไปไม่มี

ร้อนในมักเริ่มจากบริเวณเจ็บ แสบ หรือยิบ ๆ แล้วกลายเป็นแผลตื้นโดยตรง

ลักษณะเด่นคือ

แผลตื้น → พื้นขาวหรือเหลือง → ขอบแดง

มากกว่าการเกิดตุ่มน้ำใสหลายตุ่ม

บางคนอาจรู้สึก Tingling หรือ Burning ก่อนเกิดร้อนในได้ แต่แผลที่ตามมาจะเป็น Aphthous Ulcer ไม่ใช่กลุ่มตุ่มน้ำใสแบบ Cold Sore

เริมมีตุ่มน้ำใสทุกครั้งไหม?

ลักษณะคลาสสิกคือมีตุ่มน้ำ

แต่บางครั้งผู้ป่วยอาจมาพบหลังตุ่มแตกไปแล้ว จึงเห็นเป็นเพียงแผลตื้นหรือสะเก็ด

ทำให้การดูเฉพาะภาพในช่วงท้ายของโรคอาจแยกได้ยาก

ลำดับอาการที่สนับสนุนเริมคือ

ยิบ/แสบ/คัน → ตุ่มน้ำเป็นกลุ่ม → แตก → แผล → สะเก็ด

ในผู้ที่เป็นซ้ำ แผลมักเกิดบริเวณเดิมหรือใกล้ตำแหน่งเดิม

เริมที่ปากติดต่อไหม?

ติดต่อได้

HSV สามารถแพร่ผ่านการสัมผัสใกล้ชิด เช่น การจูบ หรือสัมผัสบริเวณที่มีเชื้อ

Cold Sore สามารถแพร่เชื้อได้ตั้งแต่เริ่มมีอาการยิบ คัน หรือแสบร้อน จนกระทั่งแผลหายสนิท

ในช่วงที่มีอาการควรหลีกเลี่ยงการจูบ ใช้ของที่สัมผัสริมฝีปากร่วมกัน สัมผัสแผลแล้วจับดวงตา และ Oral Sex จนกว่าแผลจะหายสนิท

ร้อนในติดต่อไหม?

ไม่ติดต่อ

Aphthous Ulcer ไม่ได้เกิดจาก HSV และไม่สามารถแพร่จากการจูบ การใช้ช้อนหรือแก้วร่วมกัน หรือการอยู่ใกล้ผู้ที่มีแผล

นี่เป็นหนึ่งในความแตกต่างสำคัญระหว่างร้อนในกับเริม

ร้อนในเกิดจากอะไร?

สาเหตุของ Aphthous Ulcer ยังไม่สามารถระบุได้จากสาเหตุเดียว

ปัจจัยที่อาจกระตุ้น ได้แก่ การกัดกระพุ้งแก้มหรือริมฝีปาก ฟันคมหรืออุปกรณ์จัดฟันเสียดสี แปรงฟันแรง ความเครียด พักผ่อนน้อย การเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมน ยาบางชนิด และการขาดสารอาหารบางชนิดในบางราย

บางคนอาจมีโรคทางเดินอาหารหรือโรคภูมิคุ้มกันร่วมด้วย

แต่ไม่ได้หมายความว่าผู้ที่เป็นร้อนในทุกคนต้องขาดวิตามินหรือแร่ธาตุ

เริมที่ปากเกิดจากอะไร?

หลังได้รับ HSV เชื้อสามารถแฝงตัวอยู่ในเซลล์ประสาท และกลับมากำเริบเป็น Cold Sore ได้อีก

ปัจจัยกระตุ้นในบางคน ได้แก่ เจ็บป่วย ความเครียด อ่อนเพลีย แสงแดด หรือการเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมน

ผู้ที่เคยเป็นมาก่อนจึงอาจสังเกตว่าแผลกลับมาเกิดบริเวณเดิมหรือใกล้ตำแหน่งเดิม

เริมครั้งแรกต่างจากเริมที่เป็นซ้ำอย่างไร?

การติดเชื้อครั้งแรกอาจมีอาการมากกว่าการกำเริบซ้ำ

บางคนอาจมีไข้ เจ็บคอ ต่อมน้ำเหลืองโต ปวดเมื่อย เหงือกบวมและเจ็บ หรือมีแผลหลายตำแหน่งในช่องปาก

ขณะที่การกำเริบซ้ำมักจำกัดอยู่บริเวณริมฝีปากและอาการไม่รุนแรงเท่าครั้งแรก

ดังนั้น หากมีแผลจำนวนมากทั่วช่องปากร่วมกับไข้และเหงือกอักเสบ ไม่ควรสรุปว่าเป็นร้อนในธรรมดา

Herpetiform Canker Sore คือเริมหรือไม่?

ไม่ใช่

คำว่า Herpetiform Aphthous Ulcer อาจทำให้เข้าใจผิดเพราะชื่อคล้าย Herpes

จริง ๆ แล้วเป็น Aphthous Ulcer ชนิดหนึ่งที่เกิดแผลเล็กหลายแผลพร้อมกัน

ไม่ได้เกิดจาก Herpes Simplex Virus และไม่ติดต่อ

ดังนั้น

Herpetiform ≠ HSV

แผลร้อนในหายกี่วัน?

Minor Canker Sore ส่วนใหญ่มักหายเองในประมาณ 1–2 สัปดาห์ และมักไม่ทิ้งแผลเป็น

แต่หากแผลใหญ่มาก ลึก เจ็บมาก เป็นซ้ำบ่อย หรือไม่หายตามระยะเวลาปกติ ควรได้รับการประเมินเพิ่มเติม

เริมที่ปากหายกี่วัน?

Cold Sore มักผ่านระยะตุ่มน้ำ แตก เป็นแผล และตกสะเก็ด

โดยทั่วไปแผลสามารถหายได้ภายในประมาณ 2–3 สัปดาห์โดยไม่ทิ้งแผลเป็น และหลายรายควรเริ่มดีขึ้นภายในประมาณ 10 วัน

หากอาการไม่ดีขึ้นหรือแผลลุกลามผิดปกติ ควรได้รับการประเมิน

ร้อนในดูแลเบื้องต้นอย่างไร?

Minor Aphthous Ulcer ส่วนใหญ่มักหายได้เอง

สามารถลดการระคายเคืองโดยหลีกเลี่ยงอาหารเผ็ด เปรี้ยวจัด อาหารแข็งหรือมีขอบคม รักษาความสะอาดช่องปาก ใช้แปรงสีฟันขนนุ่ม และไม่กัดหรือแกะแผล

หากเจ็บมาก อาจพิจารณาผลิตภัณฑ์บรรเทาปวด น้ำยาบ้วนปาก หรือยาทาเฉพาะที่ตามความเหมาะสม

แผลที่รุนแรงหรือเป็นซ้ำอาจต้องได้รับการประเมินเพื่อเลือกการรักษาเพิ่มเติม

เริมที่ปากใช้ยาอะไร?

ยาต้านไวรัส เช่น Acyclovir หรือ Valacyclovir อาจใช้ในบางกรณีเพื่อลดระยะเวลาและความรุนแรงของ Cold Sore

โดยทั่วไปยาต้านไวรัสมีประโยชน์มากขึ้นเมื่อเริ่มตั้งแต่ระยะต้น เช่น ตอนเริ่มรู้สึกยิบ แสบ หรือคัน ก่อนตุ่มน้ำขึ้นเต็มที่

การเลือกตัวยา ขนาด และระยะเวลาควรพิจารณาตามอายุ โรคประจำตัว การทำงานของไต และลักษณะการกำเริบ

ถ้าเป็นเริมควรเจาะตุ่มน้ำไหม?

ไม่ควร

การแกะ บีบ หรือเจาะตุ่มสามารถทำให้แผลระคายเคืองมากขึ้น เพิ่มการแพร่เชื้อผ่านมือ และเพิ่มโอกาสปนเปื้อนเชื้อแบคทีเรีย

ควรล้างมือทุกครั้งหากสัมผัสบริเวณแผล และหลีกเลี่ยงการสัมผัสดวงตาหลังจับแผล

เริมที่ปากสามารถแพร่ไปอวัยวะเพศได้ไหม?

ได้

HSV-1 ที่ทำให้ Oral Herpes สามารถแพร่ไปยังอวัยวะเพศผ่าน Oral Sex และทำให้เกิด Genital Herpes ได้

ดังนั้น หากมี Cold Sore หรือกำลังมีอาการเตือน เช่น ยิบ คัน หรือแสบ ควรหลีกเลี่ยง Oral Sex จนกว่าแผลจะหายสนิท

เริมที่ปากอันตรายต่อดวงตาไหม?

HSV สามารถทำให้เกิดการติดเชื้อบริเวณดวงตาได้ และอาจมีผลต่อการมองเห็น

หากมี Cold Sore ร่วมกับ ปวดตา ตาแดงมาก แพ้แสง ตามัว หรือรู้สึกเหมือนมีทรายในตา ควรได้รับการประเมินทางการแพทย์โดยเร็ว

ไม่ควรใช้ยาหยอดตาหรือยาทาบริเวณตาเองโดยยังไม่ทราบสาเหตุ

แผลในปากแบบไหนไม่ควรคิดว่าเป็นร้อนในธรรมดา?

ควรได้รับการประเมินหากแผลไม่ยอมหาย ใหญ่มาก ผิดรูป แข็ง เลือดออกง่าย หรือมีจำนวนเพิ่มขึ้นผิดปกติ

ควรตรวจเพิ่มเติมหากมีไข้ น้ำหนักลด กลืนลำบาก มีก้อนที่คอ มีแผลบริเวณอื่นของร่างกายร่วม หรือเป็นซ้ำถี่ผิดปกติ

หากแผลในปากอยู่นาน มากกว่า 3 สัปดาห์ ควรพบแพทย์หรือทันตแพทย์เพื่อประเมินสาเหตุ

ศึกษาข้อมูลเพิ่มเติม
แผลในปากไม่หายกี่วันควรพบแพทย์? แผลแบบไหนต้องระวัง

คนภูมิคุ้มกันต่ำควรระวังมากขึ้นไหม?

ควร

ทั้งแผลในปากและ HSV อาจมีลักษณะรุนแรง นาน หรือผิดปกติในผู้ที่มีภูมิคุ้มกันต่ำ

หากมี Cold Sore ที่รุนแรง แผลกว้าง เป็นนาน หรือมีอาการอื่นร่วม ควรติดต่อบุคลากรทางการแพทย์เพื่อประเมินเพิ่มเติม

FAQ

ร้อนในกับเริมต่างกันตรงไหนง่ายที่สุด?

ร้อนในมักเป็นแผลด้านในช่องปาก พื้นขาวหรือเหลือง ขอบแดง ไม่มีตุ่มน้ำเป็นกลุ่ม และไม่ติดต่อ

ส่วนเริมมักเกิดบริเวณริมฝีปาก เริ่มจากอาการยิบหรือแสบ แล้วเกิดตุ่มน้ำใสเป็นกลุ่มก่อนแตกและตกสะเก็ด

แผลที่ริมฝีปากเป็นเริมเสมอไหม?

ไม่เสมอไป อาจเกิดจากการระคายเคือง แผลแตก มุมปากอักเสบ หรือโรคอื่นได้ แต่ตุ่มน้ำเป็นกลุ่มที่มีอาการยิบหรือแสบนำมาก่อนจะสนับสนุนเริมมากขึ้น

แผลด้านในปากเป็นร้อนในเสมอไหม?

ไม่เสมอ HSV และโรคอื่นสามารถเกิดในช่องปากได้ จึงควรดูรูปร่าง จำนวนแผล และอาการร่วมด้วย

ร้อนในติดต่อผ่านการจูบไหม?

ไม่ติดต่อ เพราะ Aphthous Ulcer ไม่ได้เกิดจาก HSV

เริมติดต่อช่วงไหน?

สามารถแพร่เชื้อได้ตั้งแต่เริ่มรู้สึกยิบ คัน หรือแสบ จนกระทั่งแผลหายสนิท

เริมเป็นซ้ำที่เดิมได้ไหม?

ได้ Cold Sore ที่กำเริบซ้ำมักเกิดบริเวณเดิมหรือใกล้ตำแหน่งเดิม

แผลร้อนในกี่วันหาย?

Minor Canker Sore ส่วนใหญ่มักหายในประมาณ 1–2 สัปดาห์

แผลในปากเกิน 3 สัปดาห์ควรทำอย่างไร?

ควรพบแพทย์หรือทันตแพทย์เพื่อประเมินสาเหตุ ไม่ควรรักษาเป็นร้อนในต่อเนื่องเอง

สรุป

วิธีแยก ร้อนในกับเริมที่ปาก ควรดูทั้งตำแหน่ง รูปร่าง และลำดับการเกิดอาการ

ร้อนใน มักเกิดด้านในช่องปาก เป็นแผลกลมหรือรี พื้นสีขาวหรือเหลือง มีขอบแดง เจ็บ แต่ไม่มีตุ่มน้ำใสเป็นกลุ่ม และไม่ติดต่อ

ส่วน เริมที่ปาก มักเกิดบริเวณขอบริมฝีปากหรือรอบปาก และมักมีลำดับ

ยิบ/คัน/แสบ → ตุ่มน้ำใสเป็นกลุ่ม → ตุ่มแตก → แผล → สะเก็ด

และสามารถแพร่ HSV ไปยังผู้อื่นได้

อย่างไรก็ตาม HSV สามารถเกิดภายในช่องปากได้ และแผลชนิดอื่นสามารถเลียนแบบทั้งสองภาวะได้

จึงไม่ควรใช้ตำแหน่งเพียงอย่างเดียวในการวินิจฉัย

หากแผลไม่หายภายในประมาณ 2–3 สัปดาห์ เป็นซ้ำบ่อยมาก มีไข้ แผลจำนวนมาก น้ำหนักลด กลืนลำบาก หรือมีอาการที่ดวงตาร่วม ควรได้รับการประเมินเพิ่มเติม

บทความที่เกี่ยวข้อง

• แผลในปากไม่หายกี่วันควรพบแพทย์? แผลแบบไหนต้องระวัง
• ภูมิแพ้อากาศมีอาการอย่างไร? จาม น้ำมูก คัดจมูก ต่างจากหวัดอย่างไร
• เจ็บคอเกิดจากอะไร? ไวรัส แบคทีเรีย ภูมิแพ้ หรือกรดไหลย้อน แยกอย่างไร
• เจ็บคอไม่มีไข้เกิดจากอะไร? เมื่อไรอาจไม่ใช่การติดเชื้อ

References

Mayo Clinic. Canker sore – Symptoms and causes.
Mayo Clinic

Mayo Clinic. Canker sore – Diagnosis and treatment.
Mayo Clinic

Mayo Clinic. Cold sore – Symptoms and causes.
Mayo Clinic

Mayo Clinic. Cold sore – Diagnosis and treatment.
Mayo Clinic

Centers for Disease Control and Prevention. About Herpes – Oral Herpes.
Centers for Disease Control and Prevention

NHS. Mouth ulcers.
NHS

NHS. Cold sores.
NHS

Scientific References

National Institutes of Health, Centers for Disease Control and Prevention, HIV Medicine Association. Guidelines for the Prevention and Treatment of Opportunistic Infections in Adults and Adolescents – Herpes Simplex Virus.
ClinicalInfo HIV.gov

Mayo Clinic. Canker Sore: Clinical Features, Diagnosis and Treatment.
Mayo Clinic

หมายเหตุสำคัญ

แผลในปากไม่สามารถวินิจฉัยจากตำแหน่งหรือภาพเพียงอย่างเดียวได้ เพราะ Aphthous Ulcer, HSV และโรคอื่นอาจมีลักษณะทับซ้อนกัน

ไม่ควรใช้ยาต้านไวรัสหรือยาทาสเตียรอยด์กับแผลโดยยังไม่ทราบสาเหตุ

หากแผลไม่หาย เป็นซ้ำผิดปกติ มีไข้สูง กลืนลำบาก ภูมิคุ้มกันต่ำ หรือมีอาการปวดตา ตาแดง แพ้แสง หรือตามัว ควรได้รับการประเมินจากแพทย์

เรียบเรียงโดย: www.chulalakpharmacy.com