ค่าไตปกติอยู่ที่เท่าไหร่? อ่านผลตรวจไตอย่างไรให้เข้าใจ

ค่าไตปกติไม่ได้ดูจากตัวเลขเพียงค่าเดียว แต่แพทย์จะพิจารณาผลตรวจหลายรายการร่วมกัน เช่น eGFR, Serum Creatinine (Cr), BUN และ Urine Albumin (UACR) โดยเฉพาะ eGFR ซึ่งเป็นค่าที่ใช้ประเมินการทำงานของไตได้ใกล้เคียงที่สุด หากค่า eGFR ต่ำกว่า 60 mL/min/1.73m² ติดต่อกันนานเกิน 3 เดือน อาจบ่งชี้ถึงโรคไตเรื้อรัง และควรได้รับการประเมินเพิ่มเติมจากแพทย์

ค่าไตที่หลายคนพูดถึง คือค่าอะไร?

เมื่อพูดถึง “ค่าไต” หลายคนมักเข้าใจว่าเป็นตัวเลขเพียงค่าเดียว แต่จริง ๆ แล้ว การประเมินการทำงานของไตต้องอาศัยผลตรวจหลายรายการร่วมกัน

ค่าที่แพทย์ใช้บ่อย ได้แก่

• 🩸 eGFR (Estimated Glomerular Filtration Rate)
• 🧪 Serum Creatinine (Cr)
• 🩺 Blood Urea Nitrogen (BUN)
• 💧 Urine Albumin-to-Creatinine Ratio (UACR)

การแปลผลต้องดูร่วมกับอายุ เพศ โรคประจำตัว และอาการของผู้ป่วย

ค่า eGFR ปกติควรอยู่ที่เท่าไหร่?

eGFR เป็นค่าที่ใช้ประเมินความสามารถของไตในการกรองของเสีย

โดยทั่วไป

หมายเหตุ: การวินิจฉัยโรคไตเรื้อรัง (CKD) ไม่ได้อาศัยค่า eGFR เพียงครั้งเดียว แต่ต้องมีความผิดปกติต่อเนื่องอย่างน้อย 3 เดือน หรือมีหลักฐานความเสียหายของไตร่วมด้วย

ค่า Creatinine (Cr) ปกติอยู่ที่เท่าไหร่?

Creatinine (Cr) เป็นของเสียที่เกิดจากการทำงานของกล้ามเนื้อ และถูกขับออกทางไต

โดยทั่วไป

• 👨 ผู้ชาย ประมาณ 0.7–1.3 mg/dL
• 👩 ผู้หญิง ประมาณ 0.6–1.1 mg/dL

อย่างไรก็ตาม ค่า Creatinine อาจแตกต่างกันตาม

• อายุ
• มวลกล้ามเนื้อ
• เพศ
• ภาวะขาดน้ำ

ดังนั้น ไม่ควรดูค่า Creatinine เพียงอย่างเดียว แต่ควรพิจารณาร่วมกับค่า eGFR

ค่า BUN ปกติอยู่ที่เท่าไหร่?

BUN (Blood Urea Nitrogen) เป็นค่าที่บ่งบอกระดับยูเรียในเลือด

โดยทั่วไป

ประมาณ 7–20 mg/dL

อย่างไรก็ตาม ค่า BUN อาจสูงขึ้นจากสาเหตุอื่นได้ เช่น

• ดื่มน้ำน้อย
• รับประทานโปรตีนมาก
• มีภาวะขาดน้ำ

จึงไม่สามารถใช้วินิจฉัยโรคไตได้เพียงค่าเดียว

ค่าโปรตีนในปัสสาวะ (UACR) สำคัญอย่างไร?

Urine Albumin-to-Creatinine Ratio (UACR) ใช้ตรวจหาโปรตีนรั่วในปัสสาวะ ซึ่งอาจเป็นสัญญาณเริ่มต้นของโรคไต

โดยทั่วไป

• ✅ <30 mg/g = ปกติ
• 🟡 30–300 mg/g = มีโปรตีนรั่วเล็กน้อย
• 🔴 >300 mg/g = โปรตีนรั่วมาก ควรได้รับการประเมินเพิ่มเติม

การตรวจ UACR มีความสำคัญมาก โดยเฉพาะในผู้ป่วยเบาหวานและความดันโลหิตสูง

เมื่อไรควรกังวลว่า “ค่าไตผิดปกติ”?

การมีค่าไตที่ผิดปกติ ไม่ได้หมายความว่าเป็นโรคไตเรื้อรังเสมอไป เพราะค่าตรวจบางรายการอาจเปลี่ยนแปลงได้จากหลายปัจจัย เช่น การขาดน้ำ การติดเชื้อ การออกกำลังกายหนัก หรือการใช้ยาบางชนิด

อย่างไรก็ตาม ควรพบแพทย์เพื่อประเมินเพิ่มเติม หากพบว่า

• 🔴 ค่า eGFR ต่ำกว่า 60 mL/min/1.73m² ติดต่อกันนานกว่า 3 เดือน
• 🩸 มีโปรตีนรั่วในปัสสาวะ (UACR ≥30 mg/g)
• 📈 ค่า Creatinine สูงขึ้นต่อเนื่อง
• 🦵 มีอาการบวมที่เท้า ขา หรือใบหน้า
• 🚽 ปัสสาวะผิดปกติ เช่น ปัสสาวะเป็นฟองมาก มีเลือด หรือปริมาณลดลง
• ❤️ เป็นเบาหวานหรือความดันโลหิตสูง และไม่เคยตรวจไต

การตรวจพบความผิดปกติตั้งแต่ระยะเริ่มต้น จะช่วยชะลอการเสื่อมของไตได้ดีกว่าการรักษาเมื่อมีอาการแล้ว

ใครบ้างที่ควรตรวจค่าไตเป็นประจำ?

แม้จะไม่มีอาการ แต่คนบางกลุ่มมีความเสี่ยงต่อโรคไตมากกว่าคนทั่วไป ได้แก่

• 🩺 ผู้ป่วยเบาหวาน
• ❤️ ผู้ป่วยความดันโลหิตสูง
• 👴 ผู้ที่มีอายุ 60 ปีขึ้นไป
• 🧬 ผู้ที่มีประวัติคนในครอบครัวเป็นโรคไต
• ⚖️ ผู้ที่มีภาวะอ้วน
• 💊 ผู้ที่ใช้ยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs ติดต่อกันเป็นเวลานาน
• 🚬 ผู้สูบบุหรี่

กลุ่มเหล่านี้ควรตรวจการทำงานของไตตามคำแนะนำของแพทย์ แม้ยังไม่มีอาการผิดปกติ

ค่าไตลดลง ยังฟื้นกลับมาได้หรือไม่?

ขึ้นอยู่กับสาเหตุ

หากเกิดจาก ภาวะไตบาดเจ็บเฉียบพลัน (Acute Kidney Injury; AKI) เช่น ขาดน้ำ ติดเชื้อรุนแรง หรือได้รับยาที่มีผลต่อไต การทำงานของไตอาจกลับมาดีขึ้นได้หลังได้รับการรักษา

แต่หากเป็น โรคไตเรื้อรัง (Chronic Kidney Disease; CKD) การทำงานของไตที่สูญเสียไปมักไม่สามารถกลับคืนได้ทั้งหมด เป้าหมายของการรักษาคือ ชะลอการเสื่อมของไต และลดความเสี่ยงของภาวะแทรกซ้อน

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

ค่า Creatinine ปกติ แปลว่าไตปกติหรือไม่?

ไม่เสมอไป

บางคนอาจมีค่า Creatinine อยู่ในเกณฑ์ปกติ แต่ค่า eGFR ลดลง โดยเฉพาะในผู้สูงอายุ ดังนั้นควรดูผลตรวจทั้งสองค่าร่วมกัน

eGFR 60 ถือว่าปกติหรือไม่?

ขึ้นอยู่กับอายุและผลตรวจอื่น

ค่า eGFR ระหว่าง 60–89 mL/min/1.73m² อาจยังไม่ถือว่าเป็นโรคไต หากไม่มีโปรตีนรั่วในปัสสาวะหรือความผิดปกติของไตอื่นร่วมด้วย

ค่าไตต้องงดอาหารก่อนตรวจหรือไม่?

โดยทั่วไป การตรวจ Creatinine และ eGFR ไม่จำเป็นต้องงดอาหาร แต่การตรวจบางรายการ เช่น น้ำตาลหรือไขมันในเลือด อาจต้องงดอาหารตามคำแนะนำของสถานพยาบาล

ค่าไตผิดปกติครั้งเดียว เป็นโรคไตเลยหรือไม่?

ไม่ใช่

แพทย์มักตรวจซ้ำและพิจารณาผลร่วมกับอาการ ประวัติผู้ป่วย และผลตรวจอื่น ก่อนวินิจฉัยโรคไตเรื้อรัง

หากไม่มีอาการ จำเป็นต้องตรวจค่าไตหรือไม่?

ควรตรวจ หากอยู่ในกลุ่มเสี่ยง เช่น ผู้ป่วยเบาหวาน ความดันโลหิตสูง ผู้สูงอายุ หรือผู้ที่มีประวัติครอบครัวเป็นโรคไต เพราะโรคไตระยะแรกมักไม่แสดงอาการ

สรุปบทความ

ค่าไตปกติไม่ได้มีเพียงตัวเลขเดียว การประเมินการทำงานของไตควรดูร่วมกันทั้ง eGFR, Creatinine, BUN และ UACR โดยค่า eGFR เป็นตัวชี้วัดสำคัญที่ใช้ประเมินความสามารถในการกรองของไต ส่วนค่า Creatinine และ BUN ควรแปลผลร่วมกับข้อมูลอื่น ไม่ควรพิจารณาแยกเดี่ยว

หากพบว่าค่าไตผิดปกติ ไม่ควรตื่นตระหนก แต่ควรเข้ารับการประเมินจากแพทย์เพื่อหาสาเหตุ และติดตามผลอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะผู้ที่เป็นเบาหวาน ความดันโลหิตสูง หรือมีปัจจัยเสี่ยงต่อโรคไต เพราะการตรวจพบตั้งแต่ระยะเริ่มต้นช่วยชะลอการเสื่อมของไตและลดโอกาสเกิดภาวะแทรกซ้อนได้

บทความที่เกี่ยวข้อง (Internal Links)

• ค่า eGFR คืออะไร?
• ค่า Creatinine สูง เกิดจากอะไร?
• โรคไตเรื้อรังคืออะไร?
• โรคไตมีกี่ระยะ?
• อาการของโรคไตระยะแรกเป็นอย่างไร?
• ชุดตรวจคัดกรองโรคไตใช้ได้ผลหรือไม่?
• ผู้ป่วยเบาหวานควรตรวจไตบ่อยแค่ไหน?

References

1. Kidney Disease: Improving Global Outcomes (KDIGO). 2024 Clinical Practice Guideline for the Evaluation and Management of Chronic Kidney Disease.
2. National Kidney Foundation (NKF). KDOQI Clinical Practice Guideline for Chronic Kidney Disease.
3. กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข. แนวทางเวชปฏิบัติการดูแลผู้ป่วยโรคไตเรื้อรัง.
4. สมาคมโรคไตแห่งประเทศไทย. แนวทางการวินิจฉัยและดูแลผู้ป่วยโรคไตเรื้อรัง

Scientific References

1. KDIGO CKD Work Group. KDIGO 2024 Clinical Practice Guideline for the Evaluation and Management of Chronic Kidney Disease.
2. Levey AS, et al. GFR estimation and CKD classification. Annals of Internal Medicine.
3. National Kidney Foundation. KDOQI Clinical Practice Guidelines for Chronic Kidney Disease.

หมายเหตุสำคัญ

ข้อมูลในบทความนี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ความรู้ด้านสุขภาพแก่ประชาชนทั่วไป ไม่สามารถใช้แทนการวินิจฉัยหรือการรักษาจากแพทย์ได้ การแปลผลค่าไตควรพิจารณาร่วมกับประวัติสุขภาพ อาการ และผลตรวจอื่น ๆ หากพบว่าค่า eGFR ลดลง ค่า Creatinine สูงขึ้น หรือมีโปรตีนรั่วในปัสสาวะ ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรเพื่อรับการประเมินและวางแผนการดูแลที่เหมาะสม

เรียบเรียงโดย (Compiled by) www.chulalakpharmacy.com