ยาคุมหลังคลอดเริ่มได้เร็วแค่ไหน ขึ้นกับว่าเป็น ยาคุมฮอร์โมนเดี่ยวหรือยาคุมฮอร์โมนรวม และคุณแม่ให้นมอยู่หรือไม่ โดยยาคุมฮอร์โมนเดี่ยวสามารถเริ่มได้ตั้งแต่หลังคลอดทันทีในหลายกรณี รวมถึงผู้ที่ให้นม ส่วนยาคุมฮอร์โมนรวมที่มี estrogen ต้องรอ เพราะช่วงหลังคลอดมีความเสี่ยงลิ่มเลือดสูงกว่าปกติ และ estrogen อาจรบกวนปริมาณน้ำนมในช่วงที่การให้นมยังไม่ลงตัว.
หลังคลอดสามารถกลับมาตกไข่ได้ก่อนที่ประจำเดือนครั้งแรกจะมา จึงมีโอกาสตั้งครรภ์ได้แม้ยังไม่มีประจำเดือน ACOG ระบุว่าการวางแผนคุมกำเนิดหลังคลอดควรทำตั้งแต่ช่วงตั้งครรภ์ และหลายวิธีสามารถเริ่มได้ทันทีหลังคลอด ขณะที่ยาคุมชนิดฮอร์โมนรวมต้องพิจารณาระยะหลังคลอด ความเสี่ยงลิ่มเลือด และการให้นมร่วมกัน.
ยาคุมหลังคลอดแบ่งเป็นกี่แบบหลัก?
หากพูดเฉพาะยาเม็ดคุมกำเนิด สามารถแบ่งเป็น 2 กลุ่มหลัก
ความแตกต่างนี้สำคัญมากหลังคลอด เพราะ estrogen เป็นตัวที่ทำให้ต้องรอช่วงหนึ่งก่อนเริ่มใช้ โดยเฉพาะในผู้ที่ให้นมและในช่วงที่ความเสี่ยง venous thromboembolism หรือ VTE ยังสูง
ACOG ระบุว่า progestin-only pill สามารถเริ่มใช้ได้ทันทีหลังคลอด แม้กำลังให้นมบุตร.
ถ้าให้นมลูก ควรเริ่มยาคุมแบบไหน?
โดยทั่วไปยาคุมฮอร์โมนเดี่ยวเป็นตัวเลือกที่เหมาะในช่วงต้นหลังคลอด เพราะไม่มี estrogen และสามารถเริ่มได้ทันทีหลังคลอดในหลายแนวทาง
ACOG ระบุว่า progestin-only pills สามารถใช้ได้ทันทีหลังคลอด รวมถึงผู้ที่ให้นม และโดยทั่วไปไม่เพิ่มความเสี่ยงด้านหัวใจและหลอดเลือดในแบบเดียวกับยาคุมฮอร์โมนรวม.
CDC U.S. MEC 2024 จัด progestin-only pill ในผู้ให้นมช่วง <21 วันหลังคลอดเป็นกลุ่มที่โดยทั่วไปประโยชน์มากกว่าความเสี่ยง และสามารถใช้ได้เมื่อเหมาะสม.
ดังนั้นหากต้องการเริ่มยาคุมเร็วหลังคลอดและให้นมอยู่ POP มักเป็นตัวเลือกที่พิจารณาก่อนยาคุมฮอร์โมนรวม
ถ้าให้นม สามารถเริ่มยาคุมฮอร์โมนรวมเมื่อไร?
ยาคุมฮอร์โมนรวมที่มี estrogen ไม่ควรเริ่มทันทีหลังคลอด
CDC ระบุว่าในผู้ให้นม
ACOG แนะนำในทางปฏิบัติว่าผู้ให้นมควรหลีกเลี่ยง estrogen ในช่วงประมาณ 4–6 สัปดาห์แรก เพื่อให้การสร้างน้ำนมตั้งตัวก่อน.
ดังนั้นคำแนะนำที่เข้าใจง่ายคือ ถ้าให้นมและต้องการยาคุมฮอร์โมนรวม มักรอประมาณ 6 สัปดาห์หลังคลอดก่อน แล้วประเมินความเสี่ยงรายบุคคลอีกครั้ง
ทำไมผู้ให้นมต้องระวัง estrogen?
มี 2 เหตุผลหลัก
อย่างแรกคือช่วงหลังคลอดเป็นช่วงที่ความเสี่ยงลิ่มเลือดสูงอยู่แล้ว และ estrogen สามารถเพิ่มความเสี่ยง VTE เพิ่มเติม
อย่างที่สองคือ estrogen อาจทำให้ปริมาณน้ำนมลดลงในบางคน โดยเฉพาะช่วงที่ระบบการให้นมยังไม่ established
ACOG ระบุว่าความเสี่ยงต่อ milk supply จาก estrogen มีอยู่ แม้จะไม่เกิดกับทุกคน จึงแนะนำให้รอจนการให้นมลงตัวก่อนเริ่ม combined hormonal contraception.
ถ้าไม่ได้ให้นม เริ่มยาคุมได้เร็วกว่าไหม?
ได้ โดยเฉพาะยาคุมฮอร์โมนรวม
CDC ระบุว่าในผู้ที่ไม่ได้ให้นม
ACOG สรุปคล้ายกันว่า หากไม่ได้ให้นมและไม่มีปัจจัยเสี่ยงลิ่มเลือดเพิ่มเติม สามารถเริ่ม combined hormonal contraception ได้ประมาณ 3 สัปดาห์หลังคลอด.
ดังนั้นผู้ที่ไม่ให้นมสามารถเริ่มยาคุมฮอร์โมนรวมได้เร็วกว่าผู้ให้นม แต่ยังไม่ควรเริ่มใน 3 สัปดาห์แรก
ทำไม 3 สัปดาห์แรกหลังคลอดถึงไม่ควรใช้ยาคุมที่มี estrogen?
เพราะช่วงหลังคลอดเป็นช่วงที่ร่างกายมีภาวะ hypercoagulable ตามธรรมชาติ ทำให้ความเสี่ยง deep vein thrombosis และ pulmonary embolism สูงกว่าปกติ
Combined hormonal contraception ก็เพิ่มความเสี่ยงลิ่มเลือดอยู่แล้ว หากเริ่มเร็วเกินไปหลังคลอด ความเสี่ยงสองส่วนนี้จะซ้อนกัน
CDC จึงจัด CHC ในช่วง <21 วันหลังคลอดเป็น U.S. MEC Category 4 หรือ ไม่ควรใช้ ทั้งในผู้ให้นมและไม่ให้นม.
ปัจจัยเสี่ยงลิ่มเลือดหลังคลอดมีอะไรบ้าง?
CDC ระบุปัจจัยที่ทำให้ต้องระวัง CHC มากขึ้นในช่วง 21–42 วันหลังคลอด เช่น
หากมีปัจจัยเหล่านี้ แม้ครบ 3–4 สัปดาห์แล้ว ก็อาจยังไม่เหมาะกับยาคุมฮอร์โมนรวม
ถ้าผ่าคลอด ต้องรอยาคุมนานกว่าคลอดธรรมชาติหรือไม่?
ถ้าเป็นยาคุมฮอร์โมนเดี่ยว โดยทั่วไปสามารถเริ่มได้เร็วเช่นเดิม
แต่ถ้าเป็น combined pill การผ่าคลอดถือเป็นหนึ่งในปัจจัยเสี่ยง VTE เพิ่มเติม จึงต้องระวังมากขึ้นในช่วง 21–42 วันหลังคลอดตาม CDC.
ดังนั้นผู้ที่ผ่าคลอดไม่ควรใช้หลักว่า “ครบ 3 สัปดาห์แล้วเริ่ม estrogen ได้ทุกคน” แต่ควรประเมินความเสี่ยงลิ่มเลือดก่อน
ยาคุมฮอร์โมนเดี่ยวมีผลต่อน้ำนมหรือไม่?
หลักฐานโดยรวมสนับสนุนว่า progestin-only contraception สามารถใช้ระหว่างให้นมได้
ACOG ระบุว่ามีข้อกังวลเชิงทฤษฎีว่าฮอร์โมนอาจกระทบการเริ่มสร้างน้ำนม แต่หลักฐานส่วนใหญ่ไม่ได้แสดงผลเสียอย่างชัดเจนต่อ breastfeeding outcomes เมื่อใช้ progestin-only contraception หลังคลอด.
จึงเป็นเหตุผลว่าทำไม POP มักเป็นตัวเลือกแรกในผู้ที่ต้องการยาเม็ดคุมกำเนิดเร็วหลังคลอดและต้องการให้นมต่อ
ยาคุมฮอร์โมนเดี่ยวต้องกินตรงเวลามากกว่ายาคุมปกติไหม?
ขึ้นกับชนิดของ progestin-only pill
POP รุ่นดั้งเดิมบางสูตรต้องรับประทานตรงเวลาค่อนข้างมาก และหากรับประทานช้ากว่าช่วงเวลาที่กำหนดอาจต้องใช้วิธีคุมกำเนิดเสริม
อย่างไรก็ตาม POP รุ่นใหม่บางชนิดมีช่วงเวลาที่อนุโลมมากกว่า จึงควรดูตัวยาที่ใช้จริงและเอกสารกำกับยา ไม่ควรใช้กฎ “ช้าเกิน 3 ชั่วโมง” กับ POP ทุกชนิดเหมือนกัน
ACOG ระบุว่า POP แบบดั้งเดิมหลายชนิดต้องรับประทานเวลาเดียวกันทุกวัน และหากพลาดเกินช่วงที่กำหนดอาจต้องใช้ back-up contraception.
ให้นมอย่างเดียวสามารถใช้เป็นการคุมกำเนิดได้ไหม?
ได้ในบางเงื่อนไขผ่านวิธี Lactational Amenorrhea Method หรือ LAM แต่ต้องครบทั้ง 3 เงื่อนไขสำคัญ
ACOG ระบุว่า LAM สามารถใช้ได้เฉพาะช่วง 6 เดือนแรก และต้องให้นมถี่ โดยช่วงระหว่างมื้อไม่ควรนานเกินประมาณ 4 ชั่วโมงในตอนกลางวันและ 6 ชั่วโมงในตอนกลางคืน.
หากเริ่มเสริมนมผง ลูกนอนยาว หรือประจำเดือนกลับมาแล้ว ความน่าเชื่อถือของ LAM จะลดลง
ไม่มีประจำเดือนหลังคลอด แปลว่ายังไม่ตกไข่ใช่ไหม?
ไม่ใช่ เพราะการตกไข่ครั้งแรกสามารถเกิด ก่อนประจำเดือนครั้งแรก
ดังนั้นสามารถตั้งครรภ์ได้แม้ยังไม่เคยมีประจำเดือนหลังคลอด
ACOG ย้ำว่าการตั้งครรภ์สามารถเกิดขึ้นได้ก่อนที่ผู้หญิงจะเห็นประจำเดือนกลับมา จึงควรวางแผนคุมกำเนิดล่วงหน้า.
นี่เป็นเหตุผลสำคัญที่ไม่ควรรอให้ประจำเดือนมาก่อนแล้วค่อยเริ่มคุมกำเนิด
ถ้าเริ่มยาคุมหลังคลอด ต้องใช้ถุงยางเสริมไหม?
ขึ้นกับเวลาที่เริ่มยา ชนิดของยา และรูปแบบการให้นม
CDC ระบุว่าในผู้ให้นมที่ยังไม่มีประจำเดือน อยู่ภายใน 6 เดือนหลังคลอด และให้นมเต็มที่หรือเกือบเต็มที่ อาจไม่ต้องใช้ back-up เพิ่มเมื่อเริ่ม CHC ตามเกณฑ์ที่เหมาะสม
แต่ถ้าไม่ได้เข้าเกณฑ์ดังกล่าว และเริ่ม CHC หลัง 21 วันหลังคลอด มักต้องใช้ถุงยางหรือหลีกเลี่ยงเพศสัมพันธ์ประมาณ 7 วันหลังเริ่มยา.
สำหรับ POP ระยะเวลาที่ต้องใช้ back-up อาจต่างกันตามตัวยา จึงควรดูคำแนะนำของผลิตภัณฑ์จริง
หลังคลอดควรเลือกยาคุมแบบไหนถ้าอยากให้นมเต็มที่?
หากต้องการให้นมเต็มที่และต้องการยาเม็ดคุมกำเนิดตั้งแต่ช่วงต้นหลังคลอด progestin-only pill มักเหมาะกว่า combined pill
เหตุผลคือ
Progestin-only pill
→ ไม่มี estrogen
→ ใช้ได้เร็วหลังคลอด
→ เหมาะกับการให้นมมากกว่าในช่วงแรก
Combined pill
→ มี estrogen
→ ต้องรอช่วงเสี่ยง VTE
→ อาจลดน้ำนมในบางคน
ACOG และ CDC สนับสนุนการใช้ progestin-only contraception ในผู้ให้นมช่วงหลังคลอดเร็วกว่า CHC.
หลังคลอด 6 สัปดาห์ ให้นมอยู่ สามารถกลับไปกินยาคุมสูตรเดิมก่อนตั้งครรภ์ได้ไหม?
อาจได้ แต่ไม่ใช่ทุกคน
หลังประมาณ 6 สัปดาห์ ความเสี่ยง VTE จากช่วง postpartum ลดลงมาก และ CDC จัด CHC ในผู้ให้นมหลัง >42 วันเป็น Category 2 หรือโดยทั่วไปประโยชน์มากกว่าความเสี่ยง.
แต่ยังต้องตรวจข้อห้ามอื่น เช่น
รวมถึงดูว่าน้ำนมเพียงพอและการให้นม established แล้วหรือยัง
ทำไมบางแนวทางแนะนำ 3 สัปดาห์ บางแนวทางแนะนำ 6 สัปดาห์?
เพราะคำแนะนำพิจารณาปัจจัยไม่เหมือนกัน
สำหรับผู้ ไม่ให้นมและไม่มี VTE risk หลายแนวทางยอมให้ CHC เริ่มได้ตั้งแต่ประมาณ 21 วัน
สำหรับผู้ ให้นม มักรอนานกว่า เนื่องจากต้องพิจารณาทั้งความเสี่ยง VTE และผลต่อ milk supply
FSRH แนะนำให้ผู้ให้นมเริ่ม combined hormonal contraception ตั้งแต่ประมาณ 6 สัปดาห์หลังคลอด ขณะที่ผู้ไม่ให้นมและไม่มี VTE risk สามารถเริ่มได้ตั้งแต่ประมาณ 3 สัปดาห์.
จึงไม่ควรใช้เลขเดียวกับทุกคน
ยาฉีด ยาฝัง หรือห่วงคุมกำเนิดใช้หลังคลอดได้เมื่อไร?
แม้บทความนี้เน้นยาเม็ด แต่ทางเลือกหลังคลอดไม่ได้มีแค่ยาคุม
ACOG ระบุว่ายาฝังและวิธี progestin-only หลายชนิดสามารถเริ่มได้ทันทีหลังคลอด และ IUD บางชนิดสามารถใส่ได้ทันทีหลังคลอดหรือวางแผนใส่ภายหลังตามช่วงเวลาที่เหมาะสม.
FSRH ระบุว่า IUD สามารถใส่ได้ทันทีถึงภายในประมาณ 48 ชั่วโมงหลังคลอด หรือหากเลยช่วงนี้มักรอถึงประมาณ 4 สัปดาห์.
ดังนั้นผู้ที่ไม่ต้องการกินยาทุกวันสามารถพิจารณาวิธีคุมกำเนิดระยะยาวได้
ถ้าประจำเดือนยังไม่มา แต่มีเพศสัมพันธ์ไปแล้ว ควรเริ่มยาคุมเลยไหม?
ควรประเมินก่อนว่ามีโอกาสตั้งครรภ์หรือไม่ และมีเพศสัมพันธ์มานานกี่วัน
การเริ่มยาคุมในช่วงที่ยังไม่แน่ใจว่าตั้งครรภ์หรือไม่ต้องใช้หลัก “reasonably certain not pregnant” และอาจต้องพิจารณาการคุมกำเนิดฉุกเฉินตามระยะเวลาที่เหมาะสม
FSRH ระบุว่าการคุมกำเนิดฉุกเฉินชนิดรับประทานสามารถพิจารณาได้ตั้งแต่ 21 วันหลังคลอด และ copper IUD สามารถใช้เป็น emergency contraception ได้ตั้งแต่ประมาณ 28 วันหลังคลอด.
หากมีเพศสัมพันธ์โดยไม่ได้ป้องกันหลังคลอด ไม่ควรเริ่มยาแล้วคิดว่ายาจะย้อนกลับไปป้องกันการตั้งครรภ์จากครั้งก่อนหน้าได้
มีอาการอะไรหลังเริ่มยาคุมที่ควรรีบพบแพทย์?
โดยเฉพาะผู้ที่ใช้ combined pill ควรไปโรงพยาบาลหากมี
เพราะช่วงหลังคลอดมีความเสี่ยง VTE สูงกว่าปกติ และ estrogen สามารถเพิ่มความเสี่ยงได้อีก.
สรุป
การเริ่มยาคุมหลังคลอดต้องดูทั้ง ชนิดยาคุมและการให้นม
ถ้าให้นม
→ Progestin-only pill สามารถเริ่มได้ตั้งแต่หลังคลอดทันทีในหลายกรณี
→ Combined pill ที่มี estrogen ควรรออย่างน้อยช่วงแรก และโดยทั่วไปมักพิจารณาหลังประมาณ 6 สัปดาห์เมื่อการให้นม established และไม่มีข้อห้าม.
ถ้าไม่ให้นม
→ Progestin-only pill เริ่มได้ทันที
→ Combined pill ห้ามใช้ใน 21 วันแรก และหากไม่มี VTE risk เพิ่มเติมสามารถพิจารณาได้ตั้งแต่ประมาณ 3 สัปดาห์หลังคลอด.
เหตุผลที่ต้องรอ estrogen ไม่ใช่เพราะยาคุมทำให้ “มดลูกไม่ฟื้น” แต่เพราะ ช่วงหลังคลอดมีความเสี่ยงลิ่มเลือดสูง และ estrogen อาจกระทบ milk supply ในผู้ให้นม
นอกจากนี้ อย่ารอให้ประจำเดือนกลับมาก่อนจึงเริ่มคุมกำเนิด เพราะการตกไข่ครั้งแรกสามารถเกิดก่อนประจำเดือนครั้งแรกได้.
FAQ
ให้นมลูกอยู่ เริ่มยาคุมได้ทันทีไหม?
ได้หากเป็น progestin-only pill ในผู้ที่ไม่มีข้อห้าม ส่วน combined pill ที่มี estrogen ยังไม่ควรใช้ทันทีหลังคลอด.
ไม่ได้ให้นม เริ่มยาคุมฮอร์โมนรวมหลังคลอด 3 สัปดาห์ได้ไหม?
หากไม่มีปัจจัยเสี่ยง VTE เพิ่มเติม สามารถพิจารณาได้ตั้งแต่ประมาณ 21 วันหลังคลอด แต่หากมีปัจจัยเสี่ยง เช่น ผ่าคลอด BMI สูง สูบบุหรี่ หรือเคยมีลิ่มเลือด อาจต้องรอนานขึ้น.
ให้นมแล้วกินยาคุมที่มี estrogen น้ำนมจะหายไหม?
ไม่เกิดกับทุกคน แต่ estrogen อาจทำให้ milk supply ลดลงในบางราย โดยเฉพาะช่วงแรกที่การสร้างน้ำนมยังไม่ established จึงมักแนะนำให้รอประมาณ 4–6 สัปดาห์ก่อน.
ประจำเดือนยังไม่มา จำเป็นต้องคุมกำเนิดไหม?
จำเป็น เพราะสามารถตกไข่ก่อนประจำเดือนครั้งแรกได้และตั้งครรภ์ได้แม้ยังไม่มีประจำเดือนหลังคลอด.
ให้นมอย่างเดียวป้องกันการตั้งครรภ์ได้ไหม?
ได้เฉพาะเมื่อเข้าเกณฑ์ LAM คือ ลูกอายุต่ำกว่า 6 เดือน ยังไม่มีประจำเดือน และให้นมเต็มที่หรือเกือบเต็มที่อย่างสม่ำเสมอ หากไม่ครบทั้ง 3 เงื่อนไขควรใช้วิธีคุมกำเนิดอื่นเพิ่ม.
ศึกษาข้อมูลเพิ่มเติม
เรียบเรียงโดย: ร้านขายยาจุฬาลักษณ์เภสัช
References
No results found.
ยังไม่มีบัญชี