เชื้อราหลังน้ำท่วมเกิดได้อย่างไร? ทำความสะอาดบ้านอย่างไรให้ปลอดภัยต่อปอด
หลังน้ำท่วมทำไมบ้านขึ้นราเร็ว ผนัง ฝ้า พรม และเฟอร์นิเจอร์ควรจัดการอย่างไร วิธีทำความสะอาดเชื้อราโดยใช้ N95 ลดสปอร์ฟุ้ง และใครไม่ควรทำความสะอาดเอง
เชื้อราหลังน้ำท่วมเกิดจากความชื้นที่ค้างอยู่ในผนัง ฝ้า ไม้ พรม ที่นอน และเฟอร์นิเจอร์ เมื่อวัสดุเปียกแล้วไม่สามารถทำให้แห้งได้เร็ว เชื้อราที่มีอยู่ตามธรรมชาติในสิ่งแวดล้อมจึงเจริญบนพื้นผิวได้ บ้านที่ถูกน้ำท่วมและไม่สามารถทำให้วัสดุแห้งสนิทภายในประมาณ 24–48 ชั่วโมง มีโอกาสเกิดเชื้อราสูง (CDC)
เวลาทำความสะอาด สิ่งสำคัญคือ อย่าทำให้สปอร์ราฟุ้ง ควรเปิดประตูและหน้าต่างระบายอากาศ สวมอย่างน้อย N95 แว่นครอบตา และถุงมือ หลีกเลี่ยงการเปิดพัดลมหรือเครื่องปรับอากาศเป่าบริเวณเชื้อรา และควรทิ้งวัสดุพรุนที่ขึ้นรามากจนไม่สามารถทำความสะอาดและทำให้แห้งได้ (กรมอนามัย)
ทำไมบ้านหลังน้ำท่วมจึงขึ้นราได้ง่าย?
เพราะน้ำท่วมทำให้วัสดุในบ้านอุ้มน้ำเป็นเวลานาน โดยเฉพาะผนัง ฝ้า ไม้ พรม เฟอร์นิเจอร์ ที่นอน และฉนวน เมื่อมีความชื้นเพียงพอเชื้อราสามารถเจริญได้
เชื้อราไม่ได้จำเป็นต้องมาจากน้ำท่วมโดยตรง เพราะสปอร์รามีอยู่ทั่วไปในสิ่งแวดล้อมอยู่แล้ว สิ่งที่น้ำท่วมทำคือสร้างสภาพแวดล้อมที่ ชื้น + ระบายอากาศไม่ดี + มีวัสดุอินทรีย์เป็นอาหาร ทำให้เชื้อราเพิ่มจำนวนได้ง่าย (WHO)
จึงควรรีบนำน้ำออก แก้แหล่งรั่ว และทำให้บ้านกับวัสดุแห้งที่สุดเท่าที่ทำได้หลังน้ำลด
เชื้อรากระทบระบบทางเดินหายใจอย่างไร?
สปอร์และชิ้นส่วนของเชื้อราที่ฟุ้งในอากาศสามารถระคายเคืองจมูก คอ และหลอดลม รวมถึงกระตุ้นอาการภูมิแพ้และหอบหืดในคนที่ไวต่อเชื้อรา
อาการที่พบได้ ได้แก่ คัดจมูก เจ็บคอ ไอ หายใจมีเสียงหวีด แสบตา หรือผื่นผิวหนัง ส่วนผู้ที่มีโรคหอบหืด COPD ภูมิคุ้มกันต่ำ หรือโรคปอดเรื้อรังอาจมีอาการรุนแรงกว่า (CDC)
WHO พบความสัมพันธ์ระหว่างอาคารที่มีความชื้นหรือเชื้อรากับการเพิ่มของอาการทางเดินหายใจ ภูมิแพ้ และหอบหืด จึงควรแก้ทั้ง เชื้อราและต้นเหตุของความชื้น ไม่ใช่เพียงเช็ดคราบให้หาย (WHO)
ก่อนทำความสะอาดเชื้อราควรเตรียมตัวอย่างไร?
อย่างน้อยควรสวม N95 แว่นครอบตาที่ป้องกันฝุ่นเข้าสู่ตา ถุงมือ และรองเท้ายาง
กรมอนามัยแนะนำให้เปิดประตูและหน้าต่างเพื่อให้อากาศถ่ายเท แต่ ไม่เปิดพัดลมหรือเครื่องปรับอากาศระหว่างกำจัดรา เพราะกระแสลมอาจพาสปอร์กระจายไปทั่วบ้าน (กรมอนามัย)
หากต้องเคลื่อนย้ายของที่ขึ้นรา ควรนำไปทำความสะอาดนอกอาคารเมื่อทำได้ และแยกบริเวณสะอาดออกจากบริเวณที่กำลังจัดการเชื้อรา
เชื้อราที่แห้งและฟู ควรเช็ดอย่างไรไม่ให้สปอร์ฟุ้ง?
ไม่ควรใช้ผ้าแห้งปัดหรือขัดเชื้อราที่แห้งฟูทันที เพราะจะทำให้สปอร์กระจาย
กรมอนามัยแนะนำให้ใช้กระดาษหรือวัสดุเช็ดที่ ชุบน้ำพอหมาด เช็ดไปในทิศทางเดียว จากนั้นนำวัสดุที่ใช้แล้วใส่ถุงขยะและมัดปากให้แน่น แล้วจึงทำความสะอาดพื้นผิวซ้ำด้วยน้ำผสมสบู่ น้ำยาล้างจาน หรือผงซักฟอก (กรมอนามัย)
หลังจากขจัดคราบและสิ่งสกปรกแล้ว จึงใช้ผลิตภัณฑ์ฆ่าเชื้อที่เหมาะกับพื้นผิวนั้นตามฉลาก และทำให้บริเวณดังกล่าว แห้งสนิท
ใช้น้ำยาฟอกขาวกำจัดเชื้อราได้ไหม?
ใช้ได้กับบางพื้นผิว แต่ต้องใช้อย่างระมัดระวังและตามฉลากผลิตภัณฑ์
CDC ระบุว่าสามารถใช้น้ำยาฟอกขาวในงานกำจัดเชื้อราบางกรณี แต่ต้องเปิดพื้นที่ให้อากาศถ่ายเท และ ห้ามผสมน้ำยาฟอกขาวกับแอมโมเนียหรือน้ำยาทำความสะอาดชนิดอื่น เพราะอาจเกิดก๊าซที่เป็นอันตรายต่อระบบทางเดินหายใจ (CDC)
สำหรับบ้านหลังน้ำท่วม จุดสำคัญกว่าการใช้น้ำยาที่แรงคือการ เอาวัสดุปนเปื้อนออก ทำความสะอาด และลดความชื้นให้ได้จริง
ของอะไรควรทิ้งแทนการพยายามล้าง?
วัสดุพรุนที่อมน้ำและมีเชื้อรามาก เช่น ที่นอน หมอน พรม วอลล์เปเปอร์ ฉนวน หรือวัสดุที่ไม่สามารถทำให้แห้งสนิทได้ อาจต้องทิ้ง เพราะเชื้อราสามารถแทรกอยู่ภายในวัสดุที่เช็ดพื้นผิวไม่ถึง (กรมอนามัย)
สิ่งของที่ต้องทิ้งควรบรรจุหรือห่อให้มิดชิดก่อนเคลื่อนออกจากบ้านเพื่อลดการฟุ้งกระจายของสปอร์
EPA ระบุว่าพื้นผิวแข็งสามารถขัดทำความสะอาดด้วยน้ำและสารทำความสะอาดและทำให้แห้งสนิทได้ แต่ วัสดุที่ดูดซับน้ำและขึ้นราอาจต้องกำจัดทิ้ง (EPA)
ใครบ้างไม่ควรเข้าไปทำความสะอาดเชื้อราเอง?
ผู้ที่มีหอบหืด COPD โรคปอดเรื้อรัง ภูมิแพ้เชื้อรารุนแรง หรือภูมิคุ้มกันบกพร่อง ไม่ควรเป็นผู้ทำความสะอาดพื้นที่ที่มีเชื้อรา
CDC ยังแนะนำว่าเด็กไม่ควรมีส่วนร่วมในการทำความสะอาดบ้านหลังภัยพิบัติที่มีเชื้อรา (CDC)
หากบ้านมีคนกลุ่มเสี่ยง ควรหลีกเลี่ยงไม่ให้คนเหล่านั้นอยู่ในบริเวณที่กำลังรื้อหรือทำความสะอาด เพราะช่วงนี้เป็นช่วงที่สปอร์และฝุ่นฟุ้งได้มากที่สุด
เชื้อรามากแค่ไหนควรเรียกผู้เชี่ยวชาญ?
หากเป็นคราบเล็ก ๆ บนพื้นผิวที่เข้าถึงได้และไม่มีความเสียหายจากน้ำมาก เจ้าของบ้านอาจจัดการเองได้เมื่อมีอุปกรณ์ป้องกันที่เหมาะสม
แต่ EPA แนะนำว่า หากพื้นที่เชื้อรามากกว่า ประมาณ 10 ตารางฟุต หรือราว 0.9 ตารางเมตร หรือบ้านมีความเสียหายจากน้ำเป็นวงกว้าง ควรพิจารณาใช้ผู้มีประสบการณ์ด้าน mold remediation (EPA)
ในบ้านหลังน้ำท่วมใหญ่ ปัญหาเชื้อรามักไม่ได้อยู่เพียงจุดที่มองเห็น แต่อาจซ่อนอยู่หลังผนัง ใต้พื้น หรือภายในฝ้า จึงต้องประเมินความเสียหายของอาคารร่วมด้วย
หลังทำความสะอาดแล้วทำอย่างไรไม่ให้เชื้อรากลับมา?
หัวใจคือกำจัดความชื้น
หลังทำความสะอาดควรทำให้พื้น ผนัง เฟอร์นิเจอร์ และวัสดุต่าง ๆ แห้งสนิท ตรวจหารอยรั่วและบริเวณที่ยังชื้น เปิดให้อากาศถ่ายเท และหลีกเลี่ยงกิจกรรมที่เพิ่มความชื้นภายในบ้านโดยไม่จำเป็น (กรมอนามัย)
หากยังมีกลิ่นอับ คราบกลับมา หรือพื้นผิวชื้นต่อเนื่อง แสดงว่ายังไม่ได้แก้ปัจจัยต้นเหตุ การฉีดน้ำยาฆ่าเชื้อซ้ำเพียงอย่างเดียวจึงไม่เพียงพอ
เมื่อไรควรพบแพทย์หลังสัมผัสเชื้อรา?
หากหลังทำความสะอาดมี หายใจลำบาก หายใจมีเสียงหวีด แน่นหน้าอก ไอมากผิดปกติ หรือโรคหอบหืด/COPD กำเริบ ควรพบแพทย์ โดยเฉพาะผู้ที่มีโรคระบบทางเดินหายใจเดิม (CDC)
คนส่วนใหญ่ไม่ได้เกิดการติดเชื้อรารุนแรงจากการเห็นเชื้อราในบ้านเพียงครั้งเดียว แต่ผู้มีภูมิคุ้มกันบกพร่องหรือโรคปอดเรื้อรังมีความเสี่ยงต่อปัญหาจากเชื้อรามากกว่า จึงควรหลีกเลี่ยงพื้นที่ปนเปื้อนตั้งแต่แรก
สรุป ทำความสะอาดเชื้อราหลังน้ำท่วมอย่างไรให้กระทบปอดน้อยที่สุด?
หลักสำคัญมี 5 ข้อ:
สิ่งสำคัญที่สุดไม่ใช่การทำให้ “คราบราหายจากสายตา” แต่คือ ขจัดวัสดุปนเปื้อนและแก้ความชื้น เพราะหากบ้านยังชื้น เชื้อราสามารถกลับมาได้อีก
FAQ
บ้านน้ำท่วมกี่วันถึงเริ่มมีเชื้อรา?
หากวัสดุเปียกและไม่สามารถทำให้แห้งได้ภายในประมาณ 24–48 ชั่วโมง มีโอกาสเกิดเชื้อราสูง จึงควรรีบทำให้พื้นที่แห้งหลังน้ำลด (CDC)
ใช้พัดลมเป่าเชื้อราให้แห้งได้ไหม?
ระหว่างกำลังจัดการบริเวณที่มีเชื้อราไม่ควรใช้พัดลมหรือเครื่องปรับอากาศเป่าบริเวณนั้น เพราะอาจทำให้สปอร์ฟุ้งไปยังส่วนอื่นของบ้าน ควรเปิดประตูหน้าต่างระบายอากาศก่อน (กรมอนามัย)
หน้ากากอนามัยธรรมดาป้องกันสปอร์ราได้ไหม?
สำหรับงานทำความสะอาดเชื้อรา CDC แนะนำอย่างน้อย N95 respirator พร้อมแว่นและถุงมือ ไม่ควรใช้หน้ากากอนามัยทั่วไปแทนอุปกรณ์ป้องกันระบบทางเดินหายใจสำหรับงานลักษณะนี้ (CDC)
ที่นอนขึ้นราหลังน้ำท่วมซักแล้วใช้ต่อได้ไหม?
หากขึ้นรามาก มีกลิ่นอับ หรือไม่สามารถทำให้แห้งและทำความสะอาดได้ทั่วถึง ควรทิ้งมากกว่านำกลับมาใช้ เนื่องจากเป็นวัสดุพรุนที่เชื้อราสามารถอยู่ลึกภายในได้ (กรมอนามัย)
คนเป็นหอบหืดทำความสะอาดเชื้อราเองได้ไหม?
ไม่แนะนำ ผู้มีหอบหืด COPD โรคปอดเรื้อรัง หรือภูมิคุ้มกันบกพร่องควรหลีกเลี่ยงพื้นที่ที่มีเชื้อราและไม่ควรเป็นผู้ทำความสะอาด (CDC)
Internal Links ที่แนะนำ
เรียบเรียงโดย: ร้านขายยาจุฬาลักษณ์เภสัช
References
ประเทศไทย
ต่างประเทศ
No results found.
ยังไม่มีบัญชี